Samenvatting \u2013 Boek<\/title>\r\n <meta name=\"description\" content=\"Mooie, printvriendelijke samenvattingspagina met post-it begrippen, TL;DR en boeknavigatie.\" \/>\r\n <style>\r\n \/* ====== Design tokens ====== *\/\r\n :root {\r\n --bg: #f7f7fb;\r\n --surface: #ffffff;\r\n --ink: #0b1020;\r\n --muted: #5e647a;\r\n --accent: #5b7cfa; \/* primaire accentkleur *\/\r\n --accent-2: #9a7bf9; \/* verloop voor knoppen *\/\r\n --ring: rgba(91,124,250,.35);\r\n --shadow: 0 10px 30px rgba(11,16,32,.08);\r\n --radius: 18px;\r\n --note: #fff4b1; \/* post-it geel *\/\r\n --note-ink: #3e3a17;\r\n --success: #2ecc71;\r\n --danger: #ff6b6b;\r\n }\r\n\r\n @media (prefers-color-scheme: dark) {\r\n :root {\r\n --bg: #0e1220;\r\n --surface: #151a2c;\r\n --ink: #eef1ff;\r\n --muted: #a9b0d1;\r\n --accent: #7aa2ff;\r\n --accent-2: #b690ff;\r\n --ring: rgba(122,162,255,.35);\r\n --shadow: 0 10px 30px rgba(0,0,0,.35);\r\n --note: #f6dd7b;\r\n --note-ink: #2a2610;\r\n }\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Base ====== *\/\r\n *, *::before, *::after {\r\n box-sizing: border-box\r\n }\r\n\r\n html, body {\r\n height: 100%\r\n }\r\n\r\n body {\r\n margin: 0;\r\n background: radial-gradient(1200px 600px at 10% -10%, rgba(91,124,250,.08), transparent 60%), radial-gradient(1000px 700px at 120% 30%, rgba(154,123,249,.06), transparent 60%), var(--bg);\r\n color: var(--ink);\r\n font: 16px\/1.6 system-ui, -apple-system, Segoe UI, Roboto, Ubuntu, Cantarell, Noto Sans, Arial, \"Apple Color Emoji\",\"Segoe UI Emoji\";\r\n }\r\n\r\n a {\r\n color: var(--accent);\r\n text-decoration: none\r\n }\r\n\r\n a:hover {\r\n text-decoration: underline\r\n }\r\n\r\n .container {\r\n max-width: 1600px;\r\n margin-inline: auto;\r\n padding: 24px;\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Topbar \/ header ====== *\/\r\n .topbar {\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n gap: 16px;\r\n justify-content: space-between;\r\n margin-bottom: 18px;\r\n }\r\n\r\n .brand {\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n gap: 12px\r\n }\r\n\r\n .brand .logo {\r\n width: 42px;\r\n height: 42px;\r\n border-radius: 12px;\r\n background: linear-gradient(135deg,var(--accent),var(--accent-2));\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n display: grid;\r\n place-items: center\r\n }\r\n\r\n .brand .logo svg {\r\n width: 24px;\r\n height: 24px;\r\n fill: white\r\n }\r\n\r\n .brand h1 {\r\n font-size: clamp(18px, 3vw, 24px);\r\n margin: 0\r\n }\r\n\r\n .chapter-meta {\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n gap: 10px;\r\n color: var(--muted)\r\n }\r\n\r\n .badge {\r\n background: linear-gradient(135deg, rgba(91,124,250,.15), rgba(154,123,249,.15));\r\n padding: 6px 10px;\r\n border-radius: 999px;\r\n font-weight: 600\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Progress ====== *\/\r\n .progress-wrap {\r\n margin: 6px 0 20px 0\r\n }\r\n\r\n .progress {\r\n height: 8px;\r\n background: rgba(91,124,250,.15);\r\n border-radius: 999px;\r\n overflow: hidden\r\n }\r\n\r\n .progress > span {\r\n display: block;\r\n height: 100%;\r\n width: 0;\r\n background: linear-gradient(90deg,var(--accent),var(--accent-2));\r\n transition: width .35s ease\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Layout ====== *\/\r\n .layout {\r\n display: grid;\r\n grid-template-columns: 1.2fr .8fr;\r\n gap: 20px\r\n }\r\n\r\n @media (max-width: 900px) {\r\n .layout {\r\n grid-template-columns: 1fr;\r\n }\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Cards ====== *\/\r\n .card {\r\n background: var(--surface);\r\n border-radius: var(--radius);\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n position: relative\r\n }\r\n\r\n .summary {\r\n padding: 24px\r\n }\r\n\r\n .summary h2 {\r\n margin: 0 0 8px 0;\r\n font-size: clamp(22px, 3.2vw, 32px)\r\n }\r\n\r\n .summary .subtitle {\r\n color: var(--muted);\r\n margin: 0 0 18px 0\r\n }\r\n\r\n .summary p {\r\n margin: 0 0 12px 0\r\n }\r\n\r\n .summary ul, .summary ol {\r\n padding-left: 22px\r\n }\r\n\r\n .side {\r\n display: grid;\r\n gap: 20px;\r\n align-content: start\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Post-it note (begrippen) ====== *\/\r\n .note {\r\n background: var(--note);\r\n color: var(--note-ink);\r\n border-radius: 10px;\r\n padding: 18px 18px 70px 18px; \/* extra ruimte voor knop *\/\r\n position: relative;\r\n box-shadow: 0 18px 35px rgba(0,0,0,.12);\r\n transform: rotate(-0.7deg);\r\n filter: drop-shadow(0 8px 14px rgba(0,0,0,.08));\r\n isolation: isolate;\r\n }\r\n\r\n .note::before { \/* plakband *\/\r\n content: \"\";\r\n position: absolute;\r\n top: -10px;\r\n left: 40px;\r\n width: 70px;\r\n height: 26px;\r\n background: linear-gradient(180deg, rgba(255,255,255,.65), rgba(255,255,255,.25));\r\n box-shadow: 0 2px 6px rgba(0,0,0,.12);\r\n transform: rotate(-6deg);\r\n border-radius: 4px;\r\n }\r\n\r\n .note h3 {\r\n margin: 2px 0 8px 0;\r\n font-size: 20px\r\n }\r\n\r\n .terms {\r\n margin: 0;\r\n padding-left: 18px\r\n }\r\n\r\n .terms li {\r\n margin: 6px 0\r\n }\r\n\r\n .more-link {\r\n position: absolute;\r\n bottom: 12px;\r\n right: 12px;\r\n border: none;\r\n border-radius: 999px;\r\n padding: 10px 14px;\r\n font-weight: 700;\r\n cursor: pointer;\r\n background: linear-gradient(135deg,var(--accent),var(--accent-2));\r\n color: #fff;\r\n box-shadow: 0 10px 22px var(--ring);\r\n }\r\n\r\n .more-link:focus {\r\n outline: 3px solid var(--ring);\r\n outline-offset: 3px\r\n }\r\n\r\n \/* ====== TL;DR ====== *\/\r\n .tldr {\r\n padding: 16px 18px\r\n }\r\n\r\n .tldr h3 {\r\n margin: 0 0 8px 0;\r\n font-size: 18px\r\n }\r\n\r\n .tldr p {\r\n margin: 8px 0\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Book navigation ====== *\/\r\n .book-nav {\r\n position: sticky;\r\n bottom: 10px;\r\n margin-top: 26px;\r\n z-index: 5;\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n justify-content: center;\r\n gap: 14px;\r\n }\r\n\r\n .nav-btn {\r\n display: inline-flex;\r\n align-items: center;\r\n justify-content: center;\r\n gap: 10px;\r\n border: none;\r\n border-radius: 999px;\r\n padding: 12px 16px;\r\n font-weight: 700;\r\n cursor: pointer;\r\n background: var(--surface);\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n }\r\n\r\n .nav-btn svg {\r\n width: 22px;\r\n height: 22px;\r\n opacity: .9\r\n }\r\n\r\n .nav-btn:hover {\r\n outline: 3px solid var(--ring)\r\n }\r\n\r\n .nav-btn[disabled] {\r\n opacity: .5;\r\n cursor: not-allowed\r\n }\r\n\r\n .nav-info {\r\n background: var(--surface);\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n padding: 10px 14px;\r\n border-radius: 999px;\r\n color: var(--muted)\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Helpers ====== *\/\r\n .sr-only {\r\n position: absolute;\r\n width: 1px;\r\n height: 1px;\r\n padding: 0;\r\n margin: -1px;\r\n overflow: hidden;\r\n clip: rect(0,0,0,0);\r\n white-space: nowrap;\r\n border: 0\r\n }\r\n\r\n mark {\r\n background: linear-gradient(transparent 60%, rgba(91,124,250,.25) 60%)\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Print styles ====== *\/\r\n @media print {\r\n body {\r\n background: #fff\r\n }\r\n\r\n .topbar .brand .logo {\r\n display: none\r\n }\r\n\r\n .progress-wrap, .book-nav, .note::before {\r\n display: none\r\n }\r\n\r\n .layout {\r\n grid-template-columns: 1fr .6fr\r\n }\r\n\r\n a {\r\n color: inherit;\r\n text-decoration: none\r\n }\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Hoofdstukafbeelding (boven begrippen, vaste grootte) ====== *\/\r\n .image-note {\r\n background: #fff;\r\n border-radius: 14px;\r\n box-shadow: 0 10px 25px rgba(0,0,0,.12);\r\n padding: 12px;\r\n margin: 0;\r\n position: relative;\r\n transform: rotate(-1.2deg);\r\n width: 100%;\r\n height: 800px; \/* vaste weergavegrootte desktop *\/\r\n max-height: 800px;\r\n overflow: hidden;\r\n }\r\n\r\n .image-note img {\r\n display: block;\r\n width: 100%;\r\n height: 100%;\r\n object-fit: contain; \/* past binnen het kader, nooit te lang\/breed *\/\r\n border-radius: 10px;\r\n }\r\n\r\n .image-note .tape {\r\n content: \"\";\r\n position: absolute;\r\n top: -12px;\r\n left: 50%;\r\n transform: translateX(-50%) rotate(-4deg);\r\n width: 80px;\r\n height: 28px;\r\n background: linear-gradient(180deg, rgba(255,255,255,.7), rgba(255,255,255,.3));\r\n box-shadow: 0 2px 6px rgba(0,0,0,.2);\r\n border-radius: 4px;\r\n }\r\n\r\n @media (max-width: 900px) {\r\n .image-note {\r\n height: 420px;\r\n max-height: 420px;\r\n }\r\n \/* mobiel *\/\r\n }\r\n <\/style>\r\n<\/head>\r\n<body>\r\n <a class=\"sr-only\" href=\"#main\">Ga naar inhoud<\/a>\r\n <div class=\"container\">\r\n <header class=\"topbar\">\r\n <div class=\"brand\" aria-label=\"Boekgegevens\">\r\n <div class=\"logo\" aria-hidden=\"true\">\r\n \r\n <svg viewBox=\"0 0 24 24\" role=\"img\" aria-label=\"Boekpictogram\"><path d=\"M6 2h9a3 3 0 0 1 3 3v14.5a.5.5 0 0 1-.8.4c-1.1-.8-2.5-1.1-3.9-1.1H6a2 2 0 0 0-2 2V4a2 2 0 0 1 2-2Zm0 2a0 0 0 0 0 0 0v13h7.3c1.3 0 2.6.3 3.7.9V5a1 1 0 0 0-1-1Z\" \/><\/svg>\r\n <\/div>\r\n <div>\r\n <h1 id=\"bookTitle\">Titel van het boek<\/h1>\r\n <div class=\"chapter-meta\">\r\n Basisstof 1<\/span>\r\n <\/span>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n <div class=\"chapter-meta\" aria-live=\"polite\">\r\n 1 \/ 1<\/span>\r\n <\/div>\r\n <\/header>\r\n\r\n <div class=\"progress-wrap\" aria-hidden=\"true\">\r\n <div class=\"progress\"><\/span><\/div>\r\n <\/div>\r\n\r\n <main id=\"main\" class=\"layout\" tabindex=\"-1\">\r\n <section class=\"card summary\" aria-labelledby=\"chapterTitle\">\r\n <h2 id=\"chapterTitle\">Hoofdstuknaam<\/h2>\r\n Korte inleiding of doel van dit hoofdstuk.<\/p>\r\n <div id=\"summaryBody\">\r\n \r\n <\/div>\r\n <\/section>\r\n\r\n <aside class=\"side\">\r\n \r\n <section class=\"image-note\" id=\"chapterImageWrap\">\r\n <img decoding=\"async\" id=\"chapterImage\" src=\"\" alt=\"Illustratie bij dit hoofdstuk\" loading=\"lazy\">\r\n <\/span>\r\n <\/section>\r\n \r\n\r\n <section class=\"note\" aria-labelledby=\"begrippenTitle\">\r\n <h3 id=\"begrippenTitle\">Belangrijke begrippen<\/h3>\r\n <ul class=\"terms\" id=\"termsList\"><\/ul>\r\n <a id=\"moreTerms\" class=\"more-link\" href=\"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Meer begrippen \u2192<\/a>\r\n <\/section>\r\n\r\n <section class=\"tldr card\" aria-labelledby=\"tldrTitle\">\r\n <h3 id=\"tldrTitle\">Kort samengevat<\/h3>\r\n <div id=\"tldrBody\"><\/div>\r\n <\/section>\r\n <\/aside>\r\n <\/main>\r\n\r\n <nav class=\"book-nav\" aria-label=\"Hoofdstuknavigatie\">\r\n <button id=\"prevBtn\" class=\"nav-btn\" aria-label=\"Ga naar vorig hoofdstuk\">\r\n <svg viewBox=\"0 0 24 24\" aria-hidden=\"true\"><path d=\"M15.41 7.41 14 6l-6 6 6 6 1.41-1.41L10.83 12z\" \/><\/svg>\r\n Vorige\r\n <\/button>\r\n <div class=\"nav-info\">Basisstof 1 van 1<\/span><\/div>\r\n <button id=\"nextBtn\" class=\"nav-btn\" aria-label=\"Ga naar volgend hoofdstuk\">\r\n Volgende\r\n <svg viewBox=\"0 0 24 24\" aria-hidden=\"true\"><path d=\"M8.59 16.59 13.17 12 8.59 7.41 10 6l6 6-6 6z\" \/><\/svg>\r\n <\/button>\r\n <\/nav>\r\n <\/div>\r\n\r\n <script>\r\n const BOOK = {\r\n title: \"Thema 5: Regeling\", \/\/ \ud83d\udc49 boeknaam\r\n chapters: [\r\n {\r\n id: 1,\r\n title: \"Regeling en homeostase\",\r\n subtitle: \"Je lichaam zit vol met 'kringen'?\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/ChatGPT-Image-26-dec-2025-17_31_01.png\",\r\n summary: `\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">\r\n<h3>Homeostase<\/strong><\/h3>\r\nHomeostase<\/strong> is het vermogen van een organisme om het <\/span>inwendige milieu<\/strong> min of meer constant te houden, ondanks veranderingen in het <\/span>uitwendige milieu<\/strong>.<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Factoren zoals <\/span>zuurstofconcentratie<\/strong>, <\/span>glucoseconcentratie<\/strong>, <\/span>osmotische waarde<\/strong> van lichaamsvloeistoffen en <\/span>lichaamstemperatuur<\/strong> worden gereguleerd.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De waarde van zo’n factor ligt rond een <\/span>normwaarde<\/strong> en mag slechts beperkt afwijken.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Omdat deze waarden niet helemaal constant zijn, maar licht schommelen rond de norm, spreekt men van een <\/span>dynamisch evenwicht<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Voorbeeld: de <\/span>lichaamstemperatuur<\/strong> schommelt rond <\/span>36,4 °C<\/strong> onder invloed van omgevingstemperatuur en lichamelijke activiteit.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nHet handhaven van homeostase is een vorm van <\/span>zelfregulatie<\/strong> en is essentieel voor overleving.<\/span><\/p>\r\n<h3>In- en uitwendig milieu<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bij <\/span>meercellige organismen<\/strong> hebben de meeste cellen geen direct contact met het <\/span>uitwendige milieu<\/strong> (de omgeving), omdat ze door andere cellen worden omgeven.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Tussen cellen bevindt zich <\/span>weefselvloeistof<\/strong>; samen met het <\/span>bloed<\/strong> vormt dit het <\/span>inwendige milieu<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Tussen het inwendige en het uitwendige milieu bevindt zich altijd ten minste één <\/span>cellaag<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De <\/span>inhoud van darmen, longen en blaas<\/strong> behoort tot het <\/span>uitwendige milieu<\/strong>, omdat deze direct contact heeft met de buitenwereld.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nHomeostatische regelkringen zorgen ervoor dat omstandigheden in het <\/span>inwendige milieu<\/strong> niet te veel veranderen.<\/span><\/p>\r\n<h3>Regelkringen<\/strong><\/h3>\r\nEen <\/span>regelkring<\/strong> is een systeem dat een bepaalde factor rond de <\/span>normwaarde<\/strong> houdt.<\/span> <\/span> Een regelkring bestaat uit:<\/span><\/p>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Sensor<\/strong> – meet de waarde van de factor.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Controlecentrum<\/strong> – vergelijkt de gemeten waarde met de normwaarde.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Effector<\/strong> – voert de correctie uit als er afwijkingen zijn.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ol>\r\nVoorbeeld in de techniek:<\/strong><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Thermostaat<\/strong> (sensor en controlecentrum)<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Verwarmingsketel<\/strong> en <\/span>radiatoren<\/strong> (effectors)<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nAls de waarde afwijkt van de norm, stuurt het controlecentrum signalen naar de effectors. Deze zorgen voor correctie.<\/span><\/p>\r\n<h3>Negatieve terugkoppeling<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Als de reactie op een verandering de oorspronkelijke afwijking <\/span>tegengaat<\/strong>, spreekt men van <\/span>negatieve terugkoppeling<\/strong> (<\/span>negatieve feedback<\/strong>).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Dit mechanisme zorgt voor stabiliteit in het lichaam.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Voorbeeld:<\/strong> stijgt de lichaamstemperatuur boven de normwaarde, dan worden processen geactiveerd (zoals zweten) om de temperatuur te laten dalen.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n `,\r\n terms: [\r\n \"Homeostase \u2013 het handhaven van een dynamisch evenwicht in het inwendige milieu\",\r\n \"Dynamisch evenwicht \u2013 lichte schommelingen rond de normwaarde\",\r\n \"Normwaarde \u2013 de ideale waarde voor een bepaalde factor\",\r\n \"Inwendig milieu \u2013 weefselvloeistof en bloed in het organisme\",\r\n \"Uitwendig milieu \u2013 omgeving buiten de cellen, inclusief de inhoud van darmen, longen en blaas\",\r\n \"Zelfregulatie \u2013 het vermogen van een organisme om interne processen te sturen\",\r\n \"Regelkring \u2013 systeem van sensor, controlecentrum en effector dat waarden stabiel houdt\",\r\n \"Negatieve terugkoppeling \u2013 reactie die een afwijking van de norm corrigeert\",\r\n \"Sensor \u2013 meet de waarde van een bepaalde factor\",\r\n \"Effector \u2013 orgaan of cel die de afwijking corrigeert\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Homeostase zorgt ervoor dat het interne milieu van het lichaam stabiel blijft, ondanks invloeden van buitenaf. Dit gebeurt via regelkringen die werken met negatieve terugkoppeling. Hierbij meten sensoren afwijkingen, vergelijkt het controlecentrum deze met de normwaarde en sturen effectors aan om de waarde te herstellen. Zo wordt het dynamisch evenwicht bewaard en kan het organisme optimaal functioneren.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 2,\r\n title: \"Hormonale regulatie\",\r\n subtitle: \"Signaalstoffen zijn essentieel voor het lichaam\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/ChatGPT-Image-26-dec-2025-17_31_05.png\",\r\n summary: `\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">\r\n<h3>Hormonen<\/strong><\/h3>\r\nHormonen<\/strong> zijn <\/span>signaalstoffen<\/strong> die processen in het lichaam regelen.<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Ze worden geproduceerd door <\/span>hormoonklieren<\/strong> en direct afgegeven aan het <\/span>bloed<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Via het bloed bereiken hormonen alle cellen, maar alleen cellen met de juiste <\/span>receptoren<\/strong> reageren. Deze cellen bevinden zich in <\/span>doelwitorganen<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Binding van een hormoon aan zijn receptor kan een <\/span>reactie op gang brengen<\/strong> of juist <\/span>stoppen<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De reactie hangt af van de <\/span>hormoonconcentratie<\/strong> in het bloed en het aantal <\/span>hormoonreceptoren<\/strong> in de cellen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hormonen werken vaak <\/span>langdurig<\/strong> en regelen onder andere:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Groeiprocessen<\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Ontwikkeling<\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Stofwisseling<\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Voortplanting<\/strong><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Endocriene en exocriene klieren<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Endocriene klieren<\/strong>: geven hun product (<\/span>hormonen<\/strong>) direct af aan het bloed.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Exocriene klieren<\/strong>: hebben een <\/span>afvoerbuis<\/strong> waarmee ze hun product (zoals speeksel, zweet) afgeven aan het <\/span>uitwendige milieu<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Afgifte van hormonen door een hormoonklier heet <\/span>secretie<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Belangrijke hormoonklieren en hun functies<\/strong><\/h3>\r\n<h4>Hypofyse en hypothalamus<\/strong><\/h4>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De <\/span>hypofyse<\/strong> ligt onder de hersenen en produceert meerdere hormonen.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">TSH<\/strong> (thyreoidstimulerend hormoon): stimuleert de schildklier.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">FSH<\/strong> (follikelstimulerend hormoon) en <\/span>LH<\/strong> (luteïniserend hormoon): beïnvloeden de geslachtsorganen en geslachtshormonen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">GH<\/strong> (groeihormoon): stimuleert de groei van beenderen en weefsels.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">ADH<\/strong> (antidiuretisch hormoon): regelt de wateropname in de nieren.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Oxytocine<\/strong>: stimuleert weeën en melkafgifte.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De <\/span>hypothalamus<\/strong> regelt de secretie van hormonen door de hypofyse en vormt zo de schakel tussen <\/span>zenuwstelsel<\/strong> en <\/span>hormoonstelsel<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h4>Schildklier<\/strong><\/h4>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Ligt in de hals, produceert <\/span>thyroxine<\/strong> (schildklierhormoon).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Regelt de <\/span>stofwisseling<\/strong> en stimuleert bij kinderen groei en ontwikkeling van het <\/span>zenuwstelsel<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Jodium<\/strong> is nodig voor de productie van thyroxine.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Via <\/span>negatieve terugkoppeling<\/strong> regelt thyroxine de productie van <\/span>TSH<\/strong> door de hypofyse.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h4>Eilandjes van Langerhans (in de alvleesklier)<\/strong><\/h4>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Produceren <\/span>insuline<\/strong> en <\/span>glucagon<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Insuline<\/strong>: verlaagt de <\/span>glucoseconcentratie<\/strong> in het bloed door opname van glucose in cellen en omzetting in <\/span>glycogeen<\/strong> (lever, spieren).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Glucagon<\/strong>: verhoogt de glucoseconcentratie door omzetting van glycogeen in glucose.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Samen zorgen ze voor een <\/span>dynamisch evenwicht<\/strong> van de <\/span>bloedsuikerspiegel<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h4>Nieren<\/strong><\/h4>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Produceren <\/span>epo<\/strong> (erytropoëtine) bij een tekort aan zuurstof.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Epo stimuleert de <\/span>aanmaak van rode bloedcellen<\/strong> in het rode beenmerg.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h4>Bijnieren<\/strong><\/h4>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bijniermerg<\/strong>: maakt <\/span>adrenaline<\/strong> aan bij stress.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Stimuleert omzetting van glycogeen in glucose.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Versnelt <\/span>hartslag<\/strong>, <\/span>ademhaling<\/strong> en verhoogt de <\/span>doorbloeding<\/strong> van spieren en hersenen.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bijnierschors<\/strong>: produceert hormonen zoals corticosteroïden, o.a. betrokken bij suiker- en zoutbalans.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Regelkringen in het hormoonstelsel<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Veel hormonen worden gereguleerd door <\/span>negatieve terugkoppeling<\/strong>:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Voorbeeld: te veel schildklierhormoon → remming productie TSH → minder aanmaak schildklierhormoon.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Soms is er <\/span>positieve terugkoppeling<\/strong>, zoals bij de productie van <\/span>oxytocine<\/strong> tijdens de bevalling (weeën versterken zichzelf totdat de baby geboren is).<\/span> <\/span><\/h3>\r\n<\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n`,\r\n terms: [\r\n \"Hormoon \u2013 signaalstof die processen in het lichaam regelt\",\r\n \"Hormoonklier \u2013 klier zonder afvoerbuis die hormonen direct in het bloed afgeeft (endocrien)\",\r\n \"Doelwitorgaan \u2013 orgaan waarvan de cellen receptoren hebben voor een specifiek hormoon\",\r\n \"Hormoonconcentratie \u2013 hoeveelheid van een hormoon in het bloed\",\r\n \"Negatieve terugkoppeling \u2013 regeling waarbij een afwijking van de norm wordt tegengegaan\",\r\n \"Positieve terugkoppeling \u2013 regeling waarbij een afwijking wordt versterkt\",\r\n \"Insuline \u2013 hormoon dat de bloedglucosespiegel verlaagt\",\r\n \"Glucagon \u2013 hormoon dat de bloedglucosespiegel verhoogt\",\r\n \"Epo \u2013 hormoon dat de aanmaak van rode bloedcellen stimuleert\",\r\n \"Adrenaline \u2013 hormoon dat het lichaam in stresssituaties in staat stelt snel te reageren\",\r\n \"TSH, FSH, LH, GH, ADH, oxytocine \u2013 voorbeelden van hypofysehormonen\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Het hormoonstelsel is een netwerk van hormoonklieren dat via het bloed signalen naar doelwitorganen stuurt. Hormonen regelen processen op de lange termijn, zoals groei, stofwisseling en voortplanting. De meeste hormonen werken via negatieve terugkoppeling, waardoor een dynamisch evenwicht in het lichaam wordt behouden. Soms versterkt positieve terugkoppeling een proces, zoals bij de bevalling. Door samenwerking met het zenuwstelsel wordt het lichaam effectief aangestuurd en aangepast aan veranderende omstandigheden.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 3,\r\n title: \"Het zenuwstelsel\",\r\n subtitle: \"Het communicatienetwerk door het hele lichaam\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/ChatGPT-Image-26-dec-2025-17_31_07.png\",\r\n summary: `\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">\r\n<h3>Functie en belang<\/strong><\/h3>\r\nHet <\/span>zenuwstelsel<\/strong> vormt een <\/span>communicatienetwerk<\/strong> dat alle delen van het lichaam met elkaar verbindt.<\/span> <\/span> Het coördineert en regelt:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Beweging<\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bewuste waarneming<\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hartslag, ademhaling, bloeddruk<\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Lichaamstemperatuur<\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Geheugen, emoties en bewustzijn<\/strong><\/li>\r\n<\/ul>\r\nHet zenuwstelsel zorgt voor <\/span>signaalverwerking<\/strong> en snelle reacties op prikkels uit het <\/span>milieu<\/strong> (zowel inwendig als uitwendig).<\/span><\/p>\r\n<h3>Indeling van het zenuwstelsel<\/strong><\/h3>\r\n<h4>Op basis van bouw<\/strong><\/h4>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Centraal zenuwstelsel (CZS)<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hersenen<\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Ruggenmerg<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Perifeer zenuwstelsel (PZS)<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zenuwen<\/strong> die alle delen van het lichaam verbinden met het CZS<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ol>\r\n<h4>Op basis van functie<\/strong><\/h4>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Animale zenuwstelsel<\/strong> – regelt bewuste reacties en houding\/beweging (ook reflexen).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Autonome (vegetatieve) zenuwstelsel<\/strong> – regelt onbewuste processen zoals werking van inwendige organen, bloeddruk en spijsvertering.<\/span><\/li>\r\n<\/ol>\r\n<h3>Prikkels en impulsen<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Een <\/span>prikkel<\/strong> is een invloed uit het milieu op een organisme (bijvoorbeeld licht, geur, geluid).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zintuigcellen<\/strong> vangen prikkels op en zetten ze om in <\/span>impulsen<\/strong> (elektrische signalen).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zenuwcellen<\/strong> geleiden impulsen naar het CZS (voor verwerking) en weer naar spieren of klieren (<\/span>effectoren<\/strong>).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Spieren<\/strong> reageren door samentrekken of ontspannen; <\/span>klieren<\/strong> scheiden stoffen af.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Bouw van zenuwcellen (neuronen)<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Cellichaam<\/strong> met celkern, cytoplasma en organellen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Dendrieten<\/strong>: korte uitlopers die impulsen <\/span>naar<\/strong> het cellichaam geleiden.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Axon<\/strong>: lange uitloper die impulsen <\/span>van<\/strong> het cellichaam <\/span>af<\/strong> geleidt.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Veel axonen zijn omgeven door een <\/span>myelineschede<\/strong> (gemaakt door cellen van Schwann), met <\/span>insnoeringen<\/strong> ertussen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Synaps<\/strong>: spleet tussen het uiteinde van een axon en een doelwitcel; hier vindt <\/span>impulsoverdracht<\/strong> plaats via <\/span>neurotransmitters<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Soorten zenuwcellen<\/strong><\/h3>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Gevoelszenuwcellen<\/strong> (sensorische neuronen)<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Geleiden impulsen van zintuigcellen naar het CZS.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Cellichaam meestal vlakbij het CZS.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Eén lange dendriet, één kort axon.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Schakelcellen<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Liggen volledig in het CZS.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Geleiden impulsen tussen andere zenuwcellen (bijv. van gevoels- naar bewegingszenuwcellen).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bewegingszenuwcellen<\/strong> (motorische neuronen)<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Geleiden impulsen van het CZS naar spieren of klieren.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Meerdere korte dendrieten, één lang axon naar effector.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ol>\r\n<h3>Signaaloverdracht in een synaps<\/strong><\/h3>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Impuls bereikt uiteinde van axon.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Blaasjes met <\/span>neurotransmitters<\/strong> versmelten met het celmembraan.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Neurotransmitters komen vrij in de <\/span>synaptische spleet<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Binding aan receptoren op de doelwitcel veroorzaakt een reactie (nieuw impuls of secretie).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Neurotransmitters laten los en worden afgebroken of terug opgenomen.<\/span><\/li>\r\n<\/ol>\r\n<h3>Snelheid en precisie<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Impulsgeleiding via zenuwen is <\/span>snel en doelgericht<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Neurotransmitters zorgen voor <\/span>gerichte communicatie<\/strong> tussen specifieke cellen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hierdoor kunnen complexe, gecoördineerde bewegingen en snelle reacties ontstaan.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n`,\r\n terms: [\r\n \"Centraal zenuwstelsel (CZS) \u2013 hersenen en ruggenmerg\",\r\n \"Perifeer zenuwstelsel (PZS) \u2013 zenuwen buiten het CZS\",\r\n \"Animale zenuwstelsel \u2013 bewuste reacties en houding\/beweging\",\r\n \"Autonome zenuwstelsel \u2013 onbewuste processen in organen\",\r\n \"Prikkel \u2013 invloed uit milieu op organisme\",\r\n \"Impuls \u2013 elektrisch signaal in een zenuwcel\",\r\n \"Neuron \u2013 zenuwcel\",\r\n \"Dendriet \u2013 korte uitloper, geleidt impulsen naar cellichaam\",\r\n \"Axon \u2013 lange uitloper, geleidt impulsen van cellichaam af\",\r\n \"Myelineschede \u2013 isolerende laag rond axon, versnelt impulsgeleiding\",\r\n \"Synaps \u2013 contactplaats tussen axon en doelwitcel\",\r\n \"Neurotransmitter \u2013 signaalstof in de synaps\",\r\n \"Effector \u2013 spier of klier die reageert op een impuls\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Het zenuwstelsel is een hoogontwikkeld netwerk dat prikkels opvangt, verwerkt en passende reacties op gang brengt. Via het CZS en PZS worden signalen snel en nauwkeurig doorgegeven. De samenwerking tussen zintuigen, zenuwen en effectoren maakt het mogelijk om adequaat te reageren op veranderingen in het milieu, zowel bewust (animale stelsel) als onbewust (autonome stelsel).\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 4,\r\n title: \"Reflexen en het autonome zenuwstelsel\",\r\n subtitle: \"Weet je nog van vroeger dat je dokter dit met een hamertje ging testen?\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/ChatGPT-Image-26-dec-2025-17_31_20.png\",\r\n summary: `\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">\r\n<h3>Reflexen<\/strong><\/h3>\r\nEen <\/span>reflex<\/strong> is een <\/span>snelle, onbewuste reactie<\/strong> op een prikkel.<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Reflexen zorgen voor <\/span>bescherming<\/strong> (bijv. terugtrekreflex bij pijn) of voor het in stand houden van bepaalde lichaamshoudingen en -functies (bijv. evenwicht, spierspanning).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Omdat de reactie onbewust is, vindt deze plaats <\/span>zonder tussenkomst van de hersenen<\/strong> (bij de meeste reflexen).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De snelheid komt doordat impulsen via een <\/span>reflexboog<\/strong> direct van zintuig naar effector worden geleid.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Reflexboog<\/strong><\/h3>\r\nEen <\/span>reflexboog<\/strong> is het zenuwtraject waarlangs impulsen bij een reflex verlopen.<\/span> <\/span> Stappen:<\/span><\/p>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zintuigcellen<\/strong> nemen een prikkel waar en zetten deze om in een <\/span>impuls<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Gevoelszenuwcel<\/strong> geleidt de impuls naar het <\/span>CZS<\/strong> (ruggenmerg of hersenstam).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Schakelcel<\/strong> in het CZS verwerkt de impuls.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bewegingszenuwcel<\/strong> geleidt de impuls naar een <\/span>effector<\/strong> (spier of klier).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Effector<\/strong> voert de reactie uit.<\/span><\/li>\r\n<\/ol>\r\nBij sommige reflexen (zoals houdingsreflexen) worden ook hersencentra ingeschakeld, maar de reactie blijft grotendeels onbewust.<\/span><\/p>\r\n<h3>Voorbeelden van reflexen<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Terugtrekreflex<\/strong> – hand terugtrekken bij aanraking van iets heets.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Knieschijfsreflex<\/strong> – snelle strekking van het been bij tik tegen de kniepees.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Pupilreflex<\/strong> – aanpassing van de pupilgrootte aan lichtintensiteit.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hoest- en niesreflex<\/strong> – verwijderen van prikkels uit luchtwegen of neus.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Autonome (vegetatieve) zenuwstelsel<\/strong><\/h3>\r\nHet <\/span>autonome zenuwstelsel<\/strong> regelt <\/span>onbewuste processen<\/strong> in het lichaam, zoals:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hartslag<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Ademhaling<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Spijsvertering<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bloeddruk<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Verwijden\/vernauwen van bloedvaten<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Pupilveranderingen<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nDit stelsel beïnvloedt <\/span>gladde spieren<\/strong>, <\/span>hartspier<\/strong> en <\/span>klieren<\/strong>.<\/span><\/p>\r\n<h3>Indeling van het autonome zenuwstelsel<\/strong><\/h3>\r\nHet autonome zenuwstelsel bestaat uit twee deelsystemen die vaak tegengesteld werken:<\/span><\/p>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Orthosympathisch zenuwstelsel (sympathisch)<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Actief bij <\/span>stress<\/strong> of <\/span>inspanning<\/strong> (\"fight-or-flight\"-situaties).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Effecten:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Verhoging van <\/span>hartslag<\/strong> en <\/span>ademhalingsfrequentie<\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Verwijden<\/strong> van bloedvaten naar spieren, <\/span>vernauwen<\/strong> van bloedvaten naar organen van de spijsvertering<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Stimuleren van <\/span>glucoseafgifte<\/strong> uit lever<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Remmen van spijsverteringsactiviteiten<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Parasympathisch zenuwstelsel<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Actief bij <\/span>rust<\/strong> en <\/span>herstel<\/strong> (\"rest-and-digest\"-situaties).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Effecten:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Verlagen<\/strong> van hartslag en ademhalingsfrequentie<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Stimuleren<\/strong> van spijsvertering en energieopslag<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Vernauwen<\/strong> van pupillen<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<\/ol>\r\n<h3>Samenwerking en balans<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De orthosympathische en parasympathische delen werken <\/span>tegengesteld<\/strong> om een <\/span>dynamisch evenwicht<\/strong> te handhaven.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Beide systemen gebruiken verschillende <\/span>neurotransmitters<\/strong> om organen aan te sturen:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Orthosympathisch<\/strong>: noradrenaline<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Parasympathisch<\/strong>: acetylcholine<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n`,\r\n terms: [\r\n \"Reflex \u2013 snelle, onbewuste reactie op een prikkel\",\r\n \"Reflexboog \u2013 traject van impulsgeleiding bij een reflex\",\r\n \"Effector \u2013 spier of klier die de reactie uitvoert\",\r\n \"Autonome zenuwstelsel \u2013 regelt onbewuste processen in het lichaam\",\r\n \"Orthosympathisch \u2013 actief bij stress\/inspanning, bereidt lichaam voor op actie\",\r\n \"Parasympathisch \u2013 actief bij rust\/herstel, bevordert energieopslag en spijsvertering\",\r\n \"Neurotransmitter \u2013 chemische signaalstof in synaps (bijv. acetylcholine, noradrenaline)\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Reflexen zijn snelle, onbewuste reacties die het lichaam beschermen en belangrijke functies automatisch regelen. Ze verlopen via een reflexboog waarbij de impuls direct van zintuig naar effector gaat. Het autonome zenuwstelsel bestuurt onbewuste processen en bestaat uit een orthosympathisch en parasympathisch deel die elkaars werking in balans houden. Zo wordt het lichaam voortdurend aangepast aan de omstandigheden, zonder dat je erover hoeft na te denken.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 5,\r\n title: \"Impuls geleiding\",\r\n subtitle: \"Wat is een impuls?\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/ChatGPT-Image-26-dec-2025-17_31_24.png\",\r\n summary: `\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">\r\nEen <\/span>impuls<\/strong> is een <\/span>elektrisch signaal<\/strong> dat zich voortplant langs het celmembraan van een zenuwcel (<\/span>neuron<\/strong>).<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Impulsen ontstaan in <\/span>zintuigcellen<\/strong> onder invloed van prikkels, of in het <\/span>centrale zenuwstelsel<\/strong> bij bewegingsopdrachten.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De snelheid van impulsgeleiding hangt af van de <\/span>dikte van het axon<\/strong> en de <\/span>aanwezigheid van een myelineschede<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Rustpotentiaal<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">In <\/span>rusttoestand<\/strong> is de binnenkant van een zenuwcel negatief geladen t.o.v. de buitenkant (ongeveer <\/span>–70 mV<\/strong>).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Dit verschil in elektrische lading heet het <\/span>rustpotentiaal<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Het rustpotentiaal ontstaat door:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Actief transport<\/strong> van natriumionen (<\/span>Na\u207a<\/strong>) naar buiten en kaliumionen (<\/span>K\u207a<\/strong>) naar binnen via de <\/span>natrium-kaliumpomp<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Selectieve permeabiliteit<\/strong> van het celmembraan (meer doorlaatbaar voor K\u207a dan voor Na\u207a).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Binnen de cel bevinden zich veel <\/span>negatief geladen eiwitten<\/strong> die niet door het membraan kunnen.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Actiepotentiaal<\/strong><\/h3>\r\nEen <\/span>actiepotentiaal<\/strong> is de tijdelijke omkering van de lading in een deel van het celmembraan.<\/span> <\/span> Stappen bij het ontstaan:<\/span><\/p>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Prikkel<\/strong> bereikt een drempelwaarde → <\/span>Na\u207a-kanalen<\/strong> gaan open.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Depolarisatie<\/strong>: Na\u207a stroomt massaal naar binnen → binnenkant wordt positief.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Na korte tijd sluiten de Na\u207a-kanalen, <\/span>K\u207a-kanalen<\/strong> gaan open → K\u207a stroomt naar buiten (<\/span>repolarisatie<\/strong>).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Soms volgt een <\/span>hyperpolarisatie<\/strong> (iets negatiever dan het rustpotentiaal).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De <\/span>natrium-kaliumpomp<\/strong> herstelt het oorspronkelijke rustpotentiaal.<\/span><\/li>\r\n<\/ol>\r\n<h3>Alles-of-niets-principe<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Een actiepotentiaal ontstaat alleen als de <\/span>drempelwaarde<\/strong> wordt overschreden.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Wordt deze niet bereikt, dan ontstaat er <\/span>geen impuls<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De sterkte van een prikkel wordt bepaald door het <\/span>aantal impulsen per seconde<\/strong>, niet door de grootte van het actiepotentiaal.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Voortgeleiding van impulsen<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zonder myelineschede: impuls plant zich voort doordat aangrenzende stukjes membraan na elkaar depolariseren.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Met myelineschede: impuls springt van <\/span>insnoering van Ranvier<\/strong> naar de volgende (<\/span>saltatoire geleiding<\/strong>), wat de geleiding sterk <\/span>versnelt<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Snelheid van geleiding<\/strong><\/h3>\r\nWordt beïnvloed door:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Diameter van het axon<\/strong> (dikker = sneller).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Aanwezigheid van myeline<\/strong> (myeline = veel sneller).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Temperatuur<\/strong> (hogere temperatuur = sneller, tot op zekere hoogte).<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Impulsoverdracht in synapsen<\/strong><\/h3>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Impuls bereikt het uiteinde van het <\/span>axon<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Calciumkanalen<\/strong> gaan open → <\/span>Ca²\u207a<\/strong> stroomt naar binnen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Blaasjes met <\/span>neurotransmitters<\/strong> versmelten met het celmembraan.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Neurotransmitters komen vrij in de <\/span>synaptische spleet<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Ze binden aan <\/span>receptoren<\/strong> op de doelwitcel → nieuw impuls of reactie.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Neurotransmitters worden afgebroken of terug opgenomen.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ol>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n`,\r\n terms: [\r\n \"Impuls \u2013 elektrisch signaal in een zenuwcel\",\r\n \"Rustpotentiaal \u2013 spanning in rusttoestand (\u201370 mV)\",\r\n \"Actiepotentiaal \u2013 tijdelijke omkering van membraanlading bij impuls\",\r\n \"Depolarisatie \u2013 instroom van Na\u207a, binnenkant wordt positief\",\r\n \"Repolarisatie \u2013 uitstroom van K\u207a, herstel negatieve lading binnen\",\r\n \"Hyperpolarisatie \u2013 binnenkant wordt tijdelijk extra negatief\",\r\n \"Natrium-kaliumpomp \u2013 actief transportmechanisme voor Na\u207a en K\u207a\",\r\n \"Drempelwaarde \u2013 minimale prikkelsterkte voor actiepotentiaal\",\r\n \"Alles-of-niets-principe \u2013 actiepotentiaal ontstaat of niet, zonder gradaties\",\r\n \"Myelineschede \u2013 isolerende laag rond axon, versnelt geleiding\",\r\n \"Insnoering van Ranvier \u2013 onderbreking in myelineschede, sprongpunt bij saltatoire geleiding\",\r\n \"Neurotransmitter \u2013 signaalstof voor impulsoverdracht in synaps\",\r\n \"Saltatoire geleiding \u2013 sprongsgewijze impulsgeleiding via insnoeringen\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Impulsen zijn elektrische signalen die snel via zenuwcellen worden geleid. Ze ontstaan door veranderingen in membraanlading (actiepotentiaal) en worden voortgeleid langs het axon. Myeline en een grotere axondiameter versnellen de geleiding. In synapsen worden impulsen omgezet in chemische signalen (neurotransmitters) die een nieuwe impuls of reactie veroorzaken. Zo maakt het zenuwstelsel snelle en nauwkeurige communicatie mogelijk.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 6,\r\n title: \"Spieren en beweging\",\r\n subtitle: \"Zonder spieren kunnen mensen niet leven. Je hart is ook een spier!\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/ChatGPT-Image-26-dec-2025-17_31_27.png\",\r\n summary: `\r\n<h3>Functie van spieren<\/strong><\/h3>\r\nSpieren zorgen voor <\/span>beweging<\/strong> van het skelet, organen en weefsels.<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Beweging<\/strong> ontstaat doordat spieren zich <\/span>samentrekken<\/strong> (contractie) en daarna weer <\/span>ontspannen<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Spieren kunnen <\/span>trekken<\/strong> maar niet duwen; voor tegengestelde bewegingen zijn vaak <\/span>spierparen<\/strong> nodig (<\/span>antagonisten<\/strong>).<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Soorten spierweefsel<\/strong><\/h3>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Dwarsgestreept spierweefsel<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bestaat uit <\/span>spiervezels<\/strong> (samengesmolten spiercellen) met veel celkernen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Duidelijke <\/span>dwarse strepen<\/strong> (door regelmatige rangschikking van eiwitfilamenten).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Staat onder <\/span>willekeurige<\/strong> (bewuste) aansturing via het <\/span>animale zenuwstelsel<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Trekt <\/span>snel<\/strong> samen, maar kan snel vermoeid raken.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Voorbeelden: skeletspieren, aangezichtsspieren.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Glad spierweefsel<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Cellen met één celkern, zonder dwarse strepen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Staat onder <\/span>onbewuste<\/strong> aansturing via het <\/span>autonome zenuwstelsel<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Trekt <\/span>langzaam<\/strong> samen, maar raakt <\/span>niet snel<\/strong> vermoeid.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Voorbeelden: spierlagen in darmwand, bloedvatwand, blaaswand.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hartspierweefsel<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Dwarsgestreept, maar <\/span>onwillekeurig<\/strong> (autonome zenuwstelsel).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Cellen hebben één of twee celkernen en zijn vertakt.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zeer <\/span>uithoudingsvermogen<\/strong> en ritmische samentrekking.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Alleen in het hart aanwezig.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ol>\r\n<h3>Bouw van skeletspieren<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Een skeletspier bestaat uit <\/span>spierbundels<\/strong>, die bestaan uit <\/span>spiervezels<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Spiervezels bevatten <\/span>myofibrillen<\/strong> met <\/span>actinefilamenten<\/strong> (dun) en <\/span>myosinefilamenten<\/strong> (dik).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De kleinste functionele eenheid is het <\/span>sarcomeer<\/strong>; hierin liggen actine en myosine in een regelmatige structuur.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Werking van spiercontractie<\/strong><\/h3>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Impuls<\/strong> via een bewegingszenuwcel bereikt de spiervezel.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Neurotransmitters<\/strong> (acetylcholine) komen vrij in de <\/span>motorische eindplaat<\/strong> en binden aan receptoren op het spiermembraan.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hierdoor ontstaan impulsen in het <\/span>sarcolemma<\/strong> (spiercelmembraan).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Calciumionen<\/strong> komen vrij uit het sarcoplasmatisch reticulum.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Calcium bindt aan troponine, waardoor bindingsplaatsen op actine vrijkomen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Myosinekoppen<\/strong> grijpen vast aan actine en trekken deze filamenten naar binnen (<\/span>kruisbrugcyclus<\/strong>).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Dit verkort het sarcomeer → spier trekt samen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Ontspanning treedt op wanneer calciumionen teruggepompt worden en de myosine-actinebinding wordt verbroken.<\/span><\/li>\r\n<\/ol>\r\n<h3>Energievoorziening van spieren<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">ATP<\/strong> is de directe energiebron voor spiercontractie.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">ATP wordt verkregen uit:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Creatinefosfaat<\/strong> (voor snelle regeneratie van ATP, korte duur).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Anaërobe dissimilatie<\/strong> (melkzuurgisting) – levert snel ATP zonder zuurstof, maar met melkzuurvorming.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Aërobe dissimilatie<\/strong> – verbranding van glucose en vetzuren met zuurstof, levert veel ATP en is langdurig vol te houden.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Antagonisten<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Spieren werken vaak in <\/span>parensystemen<\/strong>:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Buigers<\/strong> (flexoren) – buigen een gewricht.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Strekkers<\/strong> (extensoren) – strekken een gewricht.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bij contractie van de ene spier ontspant de andere.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Beweging van het skelet<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Beweging ontstaat door samenwerking van <\/span>spieren<\/strong>, <\/span>pezen<\/strong>, <\/span>gewrichten<\/strong> en het <\/span>skelet<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Pezen<\/strong> verbinden spieren met botten.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Samentrekking van een spier trekt aan het bot, waardoor het gewricht beweegt.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Gewrichten<\/strong> zorgen voor beweeglijkheid tussen botten.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n`,\r\n terms: [\r\n \"Dwarsgestreept spierweefsel \u2013 snel, willekeurig, vermoeibaar\",\r\n \"Glad spierweefsel \u2013 langzaam, onwillekeurig, onvermoeibaar\",\r\n \"Hartspierweefsel \u2013 dwarsgestreept, onwillekeurig, ritmisch\",\r\n \"Spiervezel \u2013 spiercel met meerdere celkernen\",\r\n \"Myofibril \u2013 bundel actine- en myosinefilamenten\",\r\n \"Sarcomeer \u2013 kleinste functionele eenheid van spiercontractie\",\r\n \"Actine \u2013 dun eiwitfilament\",\r\n \"Myosine \u2013 dik eiwitfilament met koppen voor krachtontwikkeling\",\r\n \"Motorische eindplaat \u2013 contactplaats tussen zenuw en spiervezel\",\r\n \"Antagonisten \u2013 spieren met tegengestelde werking\",\r\n \"ATP \u2013 directe energiebron voor spiercontractie\",\r\n \"Creatinefosfaat \u2013 snelle ATP-regenerator\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Spieren zetten zenuwprikkels om in beweging door samentrekking van spiervezels. De samenwerking tussen actine en myosine in sarcomeren verkort de spier. Dwarsgestreepte spieren zorgen voor snelle, bewuste bewegingen, gladde spieren voor langzame, onbewuste bewegingen en hartspierweefsel voor het ritmisch pompen van bloed. Beweging van het skelet is mogelijk door samenwerking van spieren, pezen, gewrichten en botten, waarbij antagonisten elkaar afwisselend samentrekken en ontspannen.\"\r\n },\r\n ]\r\n };\r\n\r\n \/\/ ====== APP LOGICA ======\r\n const els = {\r\n bookTitle: document.getElementById('bookTitle'),\r\n chapterBadge: document.getElementById('chapterBadge'),\r\n chapterSub: document.getElementById('chapterSub'),\r\n pageIndicator: document.getElementById('pageIndicator'),\r\n progressBar: document.getElementById('progressBar'),\r\n chapterTitle: document.getElementById('chapterTitle'),\r\n chapterSubtitle: document.getElementById('chapterSubtitle'),\r\n summaryBody: document.getElementById('summaryBody'),\r\n termsList: document.getElementById('termsList'),\r\n moreTerms: document.getElementById('moreTerms'),\r\n tldrBody: document.getElementById('tldrBody'),\r\n chapterCounter: document.getElementById('chapterCounter'),\r\n prevBtn: document.getElementById('prevBtn'),\r\n nextBtn: document.getElementById('nextBtn'),\r\n chapterImage: document.getElementById('chapterImage'),\r\n chapterImageWrap: document.getElementById('chapterImageWrap'),\r\n };\r\n\r\n function getChapterIndexFromURL(){\r\n const url = new URL(window.location);\r\n const h = parseInt(url.searchParams.get('h') || url.hash.replace('#h=',''));\r\n const idx = isFinite(h) && h>0 ? h-1 : 0;\r\n return Math.max(0, Math.min(BOOK.chapters.length-1, idx));\r\n }\r\n\r\n let currentIndex = getChapterIndexFromURL();\r\n\r\n function updateURL(){\r\n const h = currentIndex + 1;\r\n const url = new URL(window.location);\r\n url.searchParams.set('h', String(h));\r\n history.replaceState({}, '', url);\r\n document.title = `${BOOK.title} \u2013 Basisstof ${h}`;\r\n }\r\n\r\n function render(){\r\n const total = BOOK.chapters.length;\r\n const ch = BOOK.chapters[currentIndex];\r\n\r\n els.bookTitle.textContent = BOOK.title;\r\n els.chapterBadge.textContent = `Basisstof ${ch.id}`;\r\n els.chapterSub.textContent = ch.title;\r\n\r\n els.chapterTitle.textContent = ch.title;\r\n els.chapterSubtitle.textContent = ch.subtitle || '';\r\n els.summaryBody.innerHTML = ch.summary;\r\n\r\n \/\/ Afbeelding per hoofdstuk invullen of het hele blok verbergen\r\n if (ch.image) {\r\n els.chapterImage.src = ch.image;\r\n els.chapterImage.alt = `Illustratie bij: ${ch.title}`;\r\n els.chapterImageWrap.style.display = 'block';\r\n } else {\r\n els.chapterImage.src = '';\r\n els.chapterImageWrap.style.display = 'none';\r\n }\r\n\r\n els.termsList.innerHTML = (ch.terms||[]).map(t => `<li>${t}<\/li>`).join('');\r\n els.moreTerms.href = ch.moreTermsUrl || '#';\r\n\r\n els.tldrBody.innerHTML = `${ch.tldr||''}<\/p>`;\r\n\r\n els.pageIndicator.textContent = `${ch.id} \/ ${total}`;\r\n els.chapterCounter.textContent = `Basisstof ${ch.id} van ${total}`;\r\n els.progressBar.style.width = `${(ch.id\/total)*100}%`;\r\n\r\n els.prevBtn.disabled = currentIndex === 0;\r\n els.nextBtn.disabled = currentIndex === total-1;\r\n\r\n updateURL();\r\n }\r\n\r\n function go(delta){\r\n const next = currentIndex + delta;\r\n if(next < 0 || next >= BOOK.chapters.length) return;\r\n currentIndex = next; render();\r\n \/\/ verplaats focus netjes\r\n document.getElementById('main').focus({preventScroll:true});\r\n }\r\n\r\n els.prevBtn.addEventListener('click', () => go(-1));\r\n els.nextBtn.addEventListener('click', () => go(1));\r\n\r\n document.addEventListener('keydown', (e) => {\r\n if(e.key === 'ArrowLeft') { go(-1); }\r\n if(e.key === 'ArrowRight'){ go(1); }\r\n });\r\n\r\n \/\/ Initial render\r\n render();\r\n <\/script>\r\n<\/body>\r\n<\/html>\r\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Samenvatting \u2013 Boek Ga naar inhoud Titel van het boek Basisstof 1 1 \/ 1 Hoofdstuknaam Korte inleiding of doel van dit hoofdstuk. Belangrijke begrippen Meer begrippen \u2192 Kort samengevat Vorige Basisstof 1 van 1 Volgende<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"folder":[37],"class_list":["post-879","page","type-page","status-publish","hentry"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/879","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=879"}],"version-history":[{"count":20,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/879\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3162,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/879\/revisions\/3162"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=879"}],"wp:term":[{"taxonomy":"folder","embeddable":true,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ffolder&post=879"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}

\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t

\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\r\n\r\n\r\n \r\n \r\n Samenvatting \u2013 Boek<\/title>\r\n <meta name=\"description\" content=\"Mooie, printvriendelijke samenvattingspagina met post-it begrippen, TL;DR en boeknavigatie.\" \/>\r\n <style>\r\n \/* ====== Design tokens ====== *\/\r\n :root {\r\n --bg: #f7f7fb;\r\n --surface: #ffffff;\r\n --ink: #0b1020;\r\n --muted: #5e647a;\r\n --accent: #5b7cfa; \/* primaire accentkleur *\/\r\n --accent-2: #9a7bf9; \/* verloop voor knoppen *\/\r\n --ring: rgba(91,124,250,.35);\r\n --shadow: 0 10px 30px rgba(11,16,32,.08);\r\n --radius: 18px;\r\n --note: #fff4b1; \/* post-it geel *\/\r\n --note-ink: #3e3a17;\r\n --success: #2ecc71;\r\n --danger: #ff6b6b;\r\n }\r\n\r\n @media (prefers-color-scheme: dark) {\r\n :root {\r\n --bg: #0e1220;\r\n --surface: #151a2c;\r\n --ink: #eef1ff;\r\n --muted: #a9b0d1;\r\n --accent: #7aa2ff;\r\n --accent-2: #b690ff;\r\n --ring: rgba(122,162,255,.35);\r\n --shadow: 0 10px 30px rgba(0,0,0,.35);\r\n --note: #f6dd7b;\r\n --note-ink: #2a2610;\r\n }\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Base ====== *\/\r\n *, *::before, *::after {\r\n box-sizing: border-box\r\n }\r\n\r\n html, body {\r\n height: 100%\r\n }\r\n\r\n body {\r\n margin: 0;\r\n background: radial-gradient(1200px 600px at 10% -10%, rgba(91,124,250,.08), transparent 60%), radial-gradient(1000px 700px at 120% 30%, rgba(154,123,249,.06), transparent 60%), var(--bg);\r\n color: var(--ink);\r\n font: 16px\/1.6 system-ui, -apple-system, Segoe UI, Roboto, Ubuntu, Cantarell, Noto Sans, Arial, \"Apple Color Emoji\",\"Segoe UI Emoji\";\r\n }\r\n\r\n a {\r\n color: var(--accent);\r\n text-decoration: none\r\n }\r\n\r\n a:hover {\r\n text-decoration: underline\r\n }\r\n\r\n .container {\r\n max-width: 1600px;\r\n margin-inline: auto;\r\n padding: 24px;\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Topbar \/ header ====== *\/\r\n .topbar {\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n gap: 16px;\r\n justify-content: space-between;\r\n margin-bottom: 18px;\r\n }\r\n\r\n .brand {\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n gap: 12px\r\n }\r\n\r\n .brand .logo {\r\n width: 42px;\r\n height: 42px;\r\n border-radius: 12px;\r\n background: linear-gradient(135deg,var(--accent),var(--accent-2));\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n display: grid;\r\n place-items: center\r\n }\r\n\r\n .brand .logo svg {\r\n width: 24px;\r\n height: 24px;\r\n fill: white\r\n }\r\n\r\n .brand h1 {\r\n font-size: clamp(18px, 3vw, 24px);\r\n margin: 0\r\n }\r\n\r\n .chapter-meta {\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n gap: 10px;\r\n color: var(--muted)\r\n }\r\n\r\n .badge {\r\n background: linear-gradient(135deg, rgba(91,124,250,.15), rgba(154,123,249,.15));\r\n padding: 6px 10px;\r\n border-radius: 999px;\r\n font-weight: 600\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Progress ====== *\/\r\n .progress-wrap {\r\n margin: 6px 0 20px 0\r\n }\r\n\r\n .progress {\r\n height: 8px;\r\n background: rgba(91,124,250,.15);\r\n border-radius: 999px;\r\n overflow: hidden\r\n }\r\n\r\n .progress > span {\r\n display: block;\r\n height: 100%;\r\n width: 0;\r\n background: linear-gradient(90deg,var(--accent),var(--accent-2));\r\n transition: width .35s ease\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Layout ====== *\/\r\n .layout {\r\n display: grid;\r\n grid-template-columns: 1.2fr .8fr;\r\n gap: 20px\r\n }\r\n\r\n @media (max-width: 900px) {\r\n .layout {\r\n grid-template-columns: 1fr;\r\n }\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Cards ====== *\/\r\n .card {\r\n background: var(--surface);\r\n border-radius: var(--radius);\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n position: relative\r\n }\r\n\r\n .summary {\r\n padding: 24px\r\n }\r\n\r\n .summary h2 {\r\n margin: 0 0 8px 0;\r\n font-size: clamp(22px, 3.2vw, 32px)\r\n }\r\n\r\n .summary .subtitle {\r\n color: var(--muted);\r\n margin: 0 0 18px 0\r\n }\r\n\r\n .summary p {\r\n margin: 0 0 12px 0\r\n }\r\n\r\n .summary ul, .summary ol {\r\n padding-left: 22px\r\n }\r\n\r\n .side {\r\n display: grid;\r\n gap: 20px;\r\n align-content: start\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Post-it note (begrippen) ====== *\/\r\n .note {\r\n background: var(--note);\r\n color: var(--note-ink);\r\n border-radius: 10px;\r\n padding: 18px 18px 70px 18px; \/* extra ruimte voor knop *\/\r\n position: relative;\r\n box-shadow: 0 18px 35px rgba(0,0,0,.12);\r\n transform: rotate(-0.7deg);\r\n filter: drop-shadow(0 8px 14px rgba(0,0,0,.08));\r\n isolation: isolate;\r\n }\r\n\r\n .note::before { \/* plakband *\/\r\n content: \"\";\r\n position: absolute;\r\n top: -10px;\r\n left: 40px;\r\n width: 70px;\r\n height: 26px;\r\n background: linear-gradient(180deg, rgba(255,255,255,.65), rgba(255,255,255,.25));\r\n box-shadow: 0 2px 6px rgba(0,0,0,.12);\r\n transform: rotate(-6deg);\r\n border-radius: 4px;\r\n }\r\n\r\n .note h3 {\r\n margin: 2px 0 8px 0;\r\n font-size: 20px\r\n }\r\n\r\n .terms {\r\n margin: 0;\r\n padding-left: 18px\r\n }\r\n\r\n .terms li {\r\n margin: 6px 0\r\n }\r\n\r\n .more-link {\r\n position: absolute;\r\n bottom: 12px;\r\n right: 12px;\r\n border: none;\r\n border-radius: 999px;\r\n padding: 10px 14px;\r\n font-weight: 700;\r\n cursor: pointer;\r\n background: linear-gradient(135deg,var(--accent),var(--accent-2));\r\n color: #fff;\r\n box-shadow: 0 10px 22px var(--ring);\r\n }\r\n\r\n .more-link:focus {\r\n outline: 3px solid var(--ring);\r\n outline-offset: 3px\r\n }\r\n\r\n \/* ====== TL;DR ====== *\/\r\n .tldr {\r\n padding: 16px 18px\r\n }\r\n\r\n .tldr h3 {\r\n margin: 0 0 8px 0;\r\n font-size: 18px\r\n }\r\n\r\n .tldr p {\r\n margin: 8px 0\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Book navigation ====== *\/\r\n .book-nav {\r\n position: sticky;\r\n bottom: 10px;\r\n margin-top: 26px;\r\n z-index: 5;\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n justify-content: center;\r\n gap: 14px;\r\n }\r\n\r\n .nav-btn {\r\n display: inline-flex;\r\n align-items: center;\r\n justify-content: center;\r\n gap: 10px;\r\n border: none;\r\n border-radius: 999px;\r\n padding: 12px 16px;\r\n font-weight: 700;\r\n cursor: pointer;\r\n background: var(--surface);\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n }\r\n\r\n .nav-btn svg {\r\n width: 22px;\r\n height: 22px;\r\n opacity: .9\r\n }\r\n\r\n .nav-btn:hover {\r\n outline: 3px solid var(--ring)\r\n }\r\n\r\n .nav-btn[disabled] {\r\n opacity: .5;\r\n cursor: not-allowed\r\n }\r\n\r\n .nav-info {\r\n background: var(--surface);\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n padding: 10px 14px;\r\n border-radius: 999px;\r\n color: var(--muted)\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Helpers ====== *\/\r\n .sr-only {\r\n position: absolute;\r\n width: 1px;\r\n height: 1px;\r\n padding: 0;\r\n margin: -1px;\r\n overflow: hidden;\r\n clip: rect(0,0,0,0);\r\n white-space: nowrap;\r\n border: 0\r\n }\r\n\r\n mark {\r\n background: linear-gradient(transparent 60%, rgba(91,124,250,.25) 60%)\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Print styles ====== *\/\r\n @media print {\r\n body {\r\n background: #fff\r\n }\r\n\r\n .topbar .brand .logo {\r\n display: none\r\n }\r\n\r\n .progress-wrap, .book-nav, .note::before {\r\n display: none\r\n }\r\n\r\n .layout {\r\n grid-template-columns: 1fr .6fr\r\n }\r\n\r\n a {\r\n color: inherit;\r\n text-decoration: none\r\n }\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Hoofdstukafbeelding (boven begrippen, vaste grootte) ====== *\/\r\n .image-note {\r\n background: #fff;\r\n border-radius: 14px;\r\n box-shadow: 0 10px 25px rgba(0,0,0,.12);\r\n padding: 12px;\r\n margin: 0;\r\n position: relative;\r\n transform: rotate(-1.2deg);\r\n width: 100%;\r\n height: 800px; \/* vaste weergavegrootte desktop *\/\r\n max-height: 800px;\r\n overflow: hidden;\r\n }\r\n\r\n .image-note img {\r\n display: block;\r\n width: 100%;\r\n height: 100%;\r\n object-fit: contain; \/* past binnen het kader, nooit te lang\/breed *\/\r\n border-radius: 10px;\r\n }\r\n\r\n .image-note .tape {\r\n content: \"\";\r\n position: absolute;\r\n top: -12px;\r\n left: 50%;\r\n transform: translateX(-50%) rotate(-4deg);\r\n width: 80px;\r\n height: 28px;\r\n background: linear-gradient(180deg, rgba(255,255,255,.7), rgba(255,255,255,.3));\r\n box-shadow: 0 2px 6px rgba(0,0,0,.2);\r\n border-radius: 4px;\r\n }\r\n\r\n @media (max-width: 900px) {\r\n .image-note {\r\n height: 420px;\r\n max-height: 420px;\r\n }\r\n \/* mobiel *\/\r\n }\r\n <\/style>\r\n<\/head>\r\n<body>\r\n <a class=\"sr-only\" href=\"#main\">Ga naar inhoud<\/a>\r\n <div class=\"container\">\r\n <header class=\"topbar\">\r\n <div class=\"brand\" aria-label=\"Boekgegevens\">\r\n <div class=\"logo\" aria-hidden=\"true\">\r\n \r\n <svg viewBox=\"0 0 24 24\" role=\"img\" aria-label=\"Boekpictogram\"><path d=\"M6 2h9a3 3 0 0 1 3 3v14.5a.5.5 0 0 1-.8.4c-1.1-.8-2.5-1.1-3.9-1.1H6a2 2 0 0 0-2 2V4a2 2 0 0 1 2-2Zm0 2a0 0 0 0 0 0 0v13h7.3c1.3 0 2.6.3 3.7.9V5a1 1 0 0 0-1-1Z\" \/><\/svg>\r\n <\/div>\r\n <div>\r\n <h1 id=\"bookTitle\">Titel van het boek<\/h1>\r\n <div class=\"chapter-meta\">\r\n Basisstof 1<\/span>\r\n <\/span>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n <div class=\"chapter-meta\" aria-live=\"polite\">\r\n 1 \/ 1<\/span>\r\n <\/div>\r\n <\/header>\r\n\r\n <div class=\"progress-wrap\" aria-hidden=\"true\">\r\n <div class=\"progress\"><\/span><\/div>\r\n <\/div>\r\n\r\n <main id=\"main\" class=\"layout\" tabindex=\"-1\">\r\n <section class=\"card summary\" aria-labelledby=\"chapterTitle\">\r\n <h2 id=\"chapterTitle\">Hoofdstuknaam<\/h2>\r\n Korte inleiding of doel van dit hoofdstuk.<\/p>\r\n <div id=\"summaryBody\">\r\n \r\n <\/div>\r\n <\/section>\r\n\r\n <aside class=\"side\">\r\n \r\n <section class=\"image-note\" id=\"chapterImageWrap\">\r\n <img decoding=\"async\" id=\"chapterImage\" src=\"\" alt=\"Illustratie bij dit hoofdstuk\" loading=\"lazy\">\r\n <\/span>\r\n <\/section>\r\n \r\n\r\n <section class=\"note\" aria-labelledby=\"begrippenTitle\">\r\n <h3 id=\"begrippenTitle\">Belangrijke begrippen<\/h3>\r\n <ul class=\"terms\" id=\"termsList\"><\/ul>\r\n <a id=\"moreTerms\" class=\"more-link\" href=\"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Meer begrippen \u2192<\/a>\r\n <\/section>\r\n\r\n <section class=\"tldr card\" aria-labelledby=\"tldrTitle\">\r\n <h3 id=\"tldrTitle\">Kort samengevat<\/h3>\r\n <div id=\"tldrBody\"><\/div>\r\n <\/section>\r\n <\/aside>\r\n <\/main>\r\n\r\n <nav class=\"book-nav\" aria-label=\"Hoofdstuknavigatie\">\r\n <button id=\"prevBtn\" class=\"nav-btn\" aria-label=\"Ga naar vorig hoofdstuk\">\r\n <svg viewBox=\"0 0 24 24\" aria-hidden=\"true\"><path d=\"M15.41 7.41 14 6l-6 6 6 6 1.41-1.41L10.83 12z\" \/><\/svg>\r\n Vorige\r\n <\/button>\r\n <div class=\"nav-info\">Basisstof 1 van 1<\/span><\/div>\r\n <button id=\"nextBtn\" class=\"nav-btn\" aria-label=\"Ga naar volgend hoofdstuk\">\r\n Volgende\r\n <svg viewBox=\"0 0 24 24\" aria-hidden=\"true\"><path d=\"M8.59 16.59 13.17 12 8.59 7.41 10 6l6 6-6 6z\" \/><\/svg>\r\n <\/button>\r\n <\/nav>\r\n <\/div>\r\n\r\n <script>\r\n const BOOK = {\r\n title: \"Thema 5: Regeling\", \/\/ \ud83d\udc49 boeknaam\r\n chapters: [\r\n {\r\n id: 1,\r\n title: \"Regeling en homeostase\",\r\n subtitle: \"Je lichaam zit vol met 'kringen'?\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/ChatGPT-Image-26-dec-2025-17_31_01.png\",\r\n summary: `\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">\r\n<h3>Homeostase<\/strong><\/h3>\r\nHomeostase<\/strong> is het vermogen van een organisme om het <\/span>inwendige milieu<\/strong> min of meer constant te houden, ondanks veranderingen in het <\/span>uitwendige milieu<\/strong>.<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Factoren zoals <\/span>zuurstofconcentratie<\/strong>, <\/span>glucoseconcentratie<\/strong>, <\/span>osmotische waarde<\/strong> van lichaamsvloeistoffen en <\/span>lichaamstemperatuur<\/strong> worden gereguleerd.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De waarde van zo’n factor ligt rond een <\/span>normwaarde<\/strong> en mag slechts beperkt afwijken.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Omdat deze waarden niet helemaal constant zijn, maar licht schommelen rond de norm, spreekt men van een <\/span>dynamisch evenwicht<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Voorbeeld: de <\/span>lichaamstemperatuur<\/strong> schommelt rond <\/span>36,4 °C<\/strong> onder invloed van omgevingstemperatuur en lichamelijke activiteit.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nHet handhaven van homeostase is een vorm van <\/span>zelfregulatie<\/strong> en is essentieel voor overleving.<\/span><\/p>\r\n<h3>In- en uitwendig milieu<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bij <\/span>meercellige organismen<\/strong> hebben de meeste cellen geen direct contact met het <\/span>uitwendige milieu<\/strong> (de omgeving), omdat ze door andere cellen worden omgeven.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Tussen cellen bevindt zich <\/span>weefselvloeistof<\/strong>; samen met het <\/span>bloed<\/strong> vormt dit het <\/span>inwendige milieu<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Tussen het inwendige en het uitwendige milieu bevindt zich altijd ten minste één <\/span>cellaag<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De <\/span>inhoud van darmen, longen en blaas<\/strong> behoort tot het <\/span>uitwendige milieu<\/strong>, omdat deze direct contact heeft met de buitenwereld.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nHomeostatische regelkringen zorgen ervoor dat omstandigheden in het <\/span>inwendige milieu<\/strong> niet te veel veranderen.<\/span><\/p>\r\n<h3>Regelkringen<\/strong><\/h3>\r\nEen <\/span>regelkring<\/strong> is een systeem dat een bepaalde factor rond de <\/span>normwaarde<\/strong> houdt.<\/span> <\/span> Een regelkring bestaat uit:<\/span><\/p>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Sensor<\/strong> – meet de waarde van de factor.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Controlecentrum<\/strong> – vergelijkt de gemeten waarde met de normwaarde.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Effector<\/strong> – voert de correctie uit als er afwijkingen zijn.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ol>\r\nVoorbeeld in de techniek:<\/strong><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Thermostaat<\/strong> (sensor en controlecentrum)<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Verwarmingsketel<\/strong> en <\/span>radiatoren<\/strong> (effectors)<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nAls de waarde afwijkt van de norm, stuurt het controlecentrum signalen naar de effectors. Deze zorgen voor correctie.<\/span><\/p>\r\n<h3>Negatieve terugkoppeling<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Als de reactie op een verandering de oorspronkelijke afwijking <\/span>tegengaat<\/strong>, spreekt men van <\/span>negatieve terugkoppeling<\/strong> (<\/span>negatieve feedback<\/strong>).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Dit mechanisme zorgt voor stabiliteit in het lichaam.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Voorbeeld:<\/strong> stijgt de lichaamstemperatuur boven de normwaarde, dan worden processen geactiveerd (zoals zweten) om de temperatuur te laten dalen.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n `,\r\n terms: [\r\n \"Homeostase \u2013 het handhaven van een dynamisch evenwicht in het inwendige milieu\",\r\n \"Dynamisch evenwicht \u2013 lichte schommelingen rond de normwaarde\",\r\n \"Normwaarde \u2013 de ideale waarde voor een bepaalde factor\",\r\n \"Inwendig milieu \u2013 weefselvloeistof en bloed in het organisme\",\r\n \"Uitwendig milieu \u2013 omgeving buiten de cellen, inclusief de inhoud van darmen, longen en blaas\",\r\n \"Zelfregulatie \u2013 het vermogen van een organisme om interne processen te sturen\",\r\n \"Regelkring \u2013 systeem van sensor, controlecentrum en effector dat waarden stabiel houdt\",\r\n \"Negatieve terugkoppeling \u2013 reactie die een afwijking van de norm corrigeert\",\r\n \"Sensor \u2013 meet de waarde van een bepaalde factor\",\r\n \"Effector \u2013 orgaan of cel die de afwijking corrigeert\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Homeostase zorgt ervoor dat het interne milieu van het lichaam stabiel blijft, ondanks invloeden van buitenaf. Dit gebeurt via regelkringen die werken met negatieve terugkoppeling. Hierbij meten sensoren afwijkingen, vergelijkt het controlecentrum deze met de normwaarde en sturen effectors aan om de waarde te herstellen. Zo wordt het dynamisch evenwicht bewaard en kan het organisme optimaal functioneren.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 2,\r\n title: \"Hormonale regulatie\",\r\n subtitle: \"Signaalstoffen zijn essentieel voor het lichaam\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/ChatGPT-Image-26-dec-2025-17_31_05.png\",\r\n summary: `\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">\r\n<h3>Hormonen<\/strong><\/h3>\r\nHormonen<\/strong> zijn <\/span>signaalstoffen<\/strong> die processen in het lichaam regelen.<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Ze worden geproduceerd door <\/span>hormoonklieren<\/strong> en direct afgegeven aan het <\/span>bloed<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Via het bloed bereiken hormonen alle cellen, maar alleen cellen met de juiste <\/span>receptoren<\/strong> reageren. Deze cellen bevinden zich in <\/span>doelwitorganen<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Binding van een hormoon aan zijn receptor kan een <\/span>reactie op gang brengen<\/strong> of juist <\/span>stoppen<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De reactie hangt af van de <\/span>hormoonconcentratie<\/strong> in het bloed en het aantal <\/span>hormoonreceptoren<\/strong> in de cellen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hormonen werken vaak <\/span>langdurig<\/strong> en regelen onder andere:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Groeiprocessen<\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Ontwikkeling<\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Stofwisseling<\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Voortplanting<\/strong><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Endocriene en exocriene klieren<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Endocriene klieren<\/strong>: geven hun product (<\/span>hormonen<\/strong>) direct af aan het bloed.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Exocriene klieren<\/strong>: hebben een <\/span>afvoerbuis<\/strong> waarmee ze hun product (zoals speeksel, zweet) afgeven aan het <\/span>uitwendige milieu<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Afgifte van hormonen door een hormoonklier heet <\/span>secretie<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Belangrijke hormoonklieren en hun functies<\/strong><\/h3>\r\n<h4>Hypofyse en hypothalamus<\/strong><\/h4>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De <\/span>hypofyse<\/strong> ligt onder de hersenen en produceert meerdere hormonen.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">TSH<\/strong> (thyreoidstimulerend hormoon): stimuleert de schildklier.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">FSH<\/strong> (follikelstimulerend hormoon) en <\/span>LH<\/strong> (luteïniserend hormoon): beïnvloeden de geslachtsorganen en geslachtshormonen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">GH<\/strong> (groeihormoon): stimuleert de groei van beenderen en weefsels.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">ADH<\/strong> (antidiuretisch hormoon): regelt de wateropname in de nieren.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Oxytocine<\/strong>: stimuleert weeën en melkafgifte.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De <\/span>hypothalamus<\/strong> regelt de secretie van hormonen door de hypofyse en vormt zo de schakel tussen <\/span>zenuwstelsel<\/strong> en <\/span>hormoonstelsel<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h4>Schildklier<\/strong><\/h4>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Ligt in de hals, produceert <\/span>thyroxine<\/strong> (schildklierhormoon).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Regelt de <\/span>stofwisseling<\/strong> en stimuleert bij kinderen groei en ontwikkeling van het <\/span>zenuwstelsel<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Jodium<\/strong> is nodig voor de productie van thyroxine.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Via <\/span>negatieve terugkoppeling<\/strong> regelt thyroxine de productie van <\/span>TSH<\/strong> door de hypofyse.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h4>Eilandjes van Langerhans (in de alvleesklier)<\/strong><\/h4>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Produceren <\/span>insuline<\/strong> en <\/span>glucagon<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Insuline<\/strong>: verlaagt de <\/span>glucoseconcentratie<\/strong> in het bloed door opname van glucose in cellen en omzetting in <\/span>glycogeen<\/strong> (lever, spieren).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Glucagon<\/strong>: verhoogt de glucoseconcentratie door omzetting van glycogeen in glucose.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Samen zorgen ze voor een <\/span>dynamisch evenwicht<\/strong> van de <\/span>bloedsuikerspiegel<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h4>Nieren<\/strong><\/h4>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Produceren <\/span>epo<\/strong> (erytropoëtine) bij een tekort aan zuurstof.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Epo stimuleert de <\/span>aanmaak van rode bloedcellen<\/strong> in het rode beenmerg.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h4>Bijnieren<\/strong><\/h4>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bijniermerg<\/strong>: maakt <\/span>adrenaline<\/strong> aan bij stress.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Stimuleert omzetting van glycogeen in glucose.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Versnelt <\/span>hartslag<\/strong>, <\/span>ademhaling<\/strong> en verhoogt de <\/span>doorbloeding<\/strong> van spieren en hersenen.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bijnierschors<\/strong>: produceert hormonen zoals corticosteroïden, o.a. betrokken bij suiker- en zoutbalans.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Regelkringen in het hormoonstelsel<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Veel hormonen worden gereguleerd door <\/span>negatieve terugkoppeling<\/strong>:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Voorbeeld: te veel schildklierhormoon → remming productie TSH → minder aanmaak schildklierhormoon.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Soms is er <\/span>positieve terugkoppeling<\/strong>, zoals bij de productie van <\/span>oxytocine<\/strong> tijdens de bevalling (weeën versterken zichzelf totdat de baby geboren is).<\/span> <\/span><\/h3>\r\n<\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n`,\r\n terms: [\r\n \"Hormoon \u2013 signaalstof die processen in het lichaam regelt\",\r\n \"Hormoonklier \u2013 klier zonder afvoerbuis die hormonen direct in het bloed afgeeft (endocrien)\",\r\n \"Doelwitorgaan \u2013 orgaan waarvan de cellen receptoren hebben voor een specifiek hormoon\",\r\n \"Hormoonconcentratie \u2013 hoeveelheid van een hormoon in het bloed\",\r\n \"Negatieve terugkoppeling \u2013 regeling waarbij een afwijking van de norm wordt tegengegaan\",\r\n \"Positieve terugkoppeling \u2013 regeling waarbij een afwijking wordt versterkt\",\r\n \"Insuline \u2013 hormoon dat de bloedglucosespiegel verlaagt\",\r\n \"Glucagon \u2013 hormoon dat de bloedglucosespiegel verhoogt\",\r\n \"Epo \u2013 hormoon dat de aanmaak van rode bloedcellen stimuleert\",\r\n \"Adrenaline \u2013 hormoon dat het lichaam in stresssituaties in staat stelt snel te reageren\",\r\n \"TSH, FSH, LH, GH, ADH, oxytocine \u2013 voorbeelden van hypofysehormonen\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Het hormoonstelsel is een netwerk van hormoonklieren dat via het bloed signalen naar doelwitorganen stuurt. Hormonen regelen processen op de lange termijn, zoals groei, stofwisseling en voortplanting. De meeste hormonen werken via negatieve terugkoppeling, waardoor een dynamisch evenwicht in het lichaam wordt behouden. Soms versterkt positieve terugkoppeling een proces, zoals bij de bevalling. Door samenwerking met het zenuwstelsel wordt het lichaam effectief aangestuurd en aangepast aan veranderende omstandigheden.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 3,\r\n title: \"Het zenuwstelsel\",\r\n subtitle: \"Het communicatienetwerk door het hele lichaam\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/ChatGPT-Image-26-dec-2025-17_31_07.png\",\r\n summary: `\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">\r\n<h3>Functie en belang<\/strong><\/h3>\r\nHet <\/span>zenuwstelsel<\/strong> vormt een <\/span>communicatienetwerk<\/strong> dat alle delen van het lichaam met elkaar verbindt.<\/span> <\/span> Het coördineert en regelt:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Beweging<\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bewuste waarneming<\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hartslag, ademhaling, bloeddruk<\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Lichaamstemperatuur<\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Geheugen, emoties en bewustzijn<\/strong><\/li>\r\n<\/ul>\r\nHet zenuwstelsel zorgt voor <\/span>signaalverwerking<\/strong> en snelle reacties op prikkels uit het <\/span>milieu<\/strong> (zowel inwendig als uitwendig).<\/span><\/p>\r\n<h3>Indeling van het zenuwstelsel<\/strong><\/h3>\r\n<h4>Op basis van bouw<\/strong><\/h4>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Centraal zenuwstelsel (CZS)<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hersenen<\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Ruggenmerg<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Perifeer zenuwstelsel (PZS)<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zenuwen<\/strong> die alle delen van het lichaam verbinden met het CZS<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ol>\r\n<h4>Op basis van functie<\/strong><\/h4>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Animale zenuwstelsel<\/strong> – regelt bewuste reacties en houding\/beweging (ook reflexen).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Autonome (vegetatieve) zenuwstelsel<\/strong> – regelt onbewuste processen zoals werking van inwendige organen, bloeddruk en spijsvertering.<\/span><\/li>\r\n<\/ol>\r\n<h3>Prikkels en impulsen<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Een <\/span>prikkel<\/strong> is een invloed uit het milieu op een organisme (bijvoorbeeld licht, geur, geluid).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zintuigcellen<\/strong> vangen prikkels op en zetten ze om in <\/span>impulsen<\/strong> (elektrische signalen).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zenuwcellen<\/strong> geleiden impulsen naar het CZS (voor verwerking) en weer naar spieren of klieren (<\/span>effectoren<\/strong>).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Spieren<\/strong> reageren door samentrekken of ontspannen; <\/span>klieren<\/strong> scheiden stoffen af.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Bouw van zenuwcellen (neuronen)<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Cellichaam<\/strong> met celkern, cytoplasma en organellen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Dendrieten<\/strong>: korte uitlopers die impulsen <\/span>naar<\/strong> het cellichaam geleiden.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Axon<\/strong>: lange uitloper die impulsen <\/span>van<\/strong> het cellichaam <\/span>af<\/strong> geleidt.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Veel axonen zijn omgeven door een <\/span>myelineschede<\/strong> (gemaakt door cellen van Schwann), met <\/span>insnoeringen<\/strong> ertussen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Synaps<\/strong>: spleet tussen het uiteinde van een axon en een doelwitcel; hier vindt <\/span>impulsoverdracht<\/strong> plaats via <\/span>neurotransmitters<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Soorten zenuwcellen<\/strong><\/h3>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Gevoelszenuwcellen<\/strong> (sensorische neuronen)<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Geleiden impulsen van zintuigcellen naar het CZS.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Cellichaam meestal vlakbij het CZS.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Eén lange dendriet, één kort axon.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Schakelcellen<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Liggen volledig in het CZS.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Geleiden impulsen tussen andere zenuwcellen (bijv. van gevoels- naar bewegingszenuwcellen).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bewegingszenuwcellen<\/strong> (motorische neuronen)<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Geleiden impulsen van het CZS naar spieren of klieren.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Meerdere korte dendrieten, één lang axon naar effector.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ol>\r\n<h3>Signaaloverdracht in een synaps<\/strong><\/h3>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Impuls bereikt uiteinde van axon.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Blaasjes met <\/span>neurotransmitters<\/strong> versmelten met het celmembraan.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Neurotransmitters komen vrij in de <\/span>synaptische spleet<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Binding aan receptoren op de doelwitcel veroorzaakt een reactie (nieuw impuls of secretie).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Neurotransmitters laten los en worden afgebroken of terug opgenomen.<\/span><\/li>\r\n<\/ol>\r\n<h3>Snelheid en precisie<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Impulsgeleiding via zenuwen is <\/span>snel en doelgericht<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Neurotransmitters zorgen voor <\/span>gerichte communicatie<\/strong> tussen specifieke cellen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hierdoor kunnen complexe, gecoördineerde bewegingen en snelle reacties ontstaan.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n`,\r\n terms: [\r\n \"Centraal zenuwstelsel (CZS) \u2013 hersenen en ruggenmerg\",\r\n \"Perifeer zenuwstelsel (PZS) \u2013 zenuwen buiten het CZS\",\r\n \"Animale zenuwstelsel \u2013 bewuste reacties en houding\/beweging\",\r\n \"Autonome zenuwstelsel \u2013 onbewuste processen in organen\",\r\n \"Prikkel \u2013 invloed uit milieu op organisme\",\r\n \"Impuls \u2013 elektrisch signaal in een zenuwcel\",\r\n \"Neuron \u2013 zenuwcel\",\r\n \"Dendriet \u2013 korte uitloper, geleidt impulsen naar cellichaam\",\r\n \"Axon \u2013 lange uitloper, geleidt impulsen van cellichaam af\",\r\n \"Myelineschede \u2013 isolerende laag rond axon, versnelt impulsgeleiding\",\r\n \"Synaps \u2013 contactplaats tussen axon en doelwitcel\",\r\n \"Neurotransmitter \u2013 signaalstof in de synaps\",\r\n \"Effector \u2013 spier of klier die reageert op een impuls\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Het zenuwstelsel is een hoogontwikkeld netwerk dat prikkels opvangt, verwerkt en passende reacties op gang brengt. Via het CZS en PZS worden signalen snel en nauwkeurig doorgegeven. De samenwerking tussen zintuigen, zenuwen en effectoren maakt het mogelijk om adequaat te reageren op veranderingen in het milieu, zowel bewust (animale stelsel) als onbewust (autonome stelsel).\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 4,\r\n title: \"Reflexen en het autonome zenuwstelsel\",\r\n subtitle: \"Weet je nog van vroeger dat je dokter dit met een hamertje ging testen?\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/ChatGPT-Image-26-dec-2025-17_31_20.png\",\r\n summary: `\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">\r\n<h3>Reflexen<\/strong><\/h3>\r\nEen <\/span>reflex<\/strong> is een <\/span>snelle, onbewuste reactie<\/strong> op een prikkel.<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Reflexen zorgen voor <\/span>bescherming<\/strong> (bijv. terugtrekreflex bij pijn) of voor het in stand houden van bepaalde lichaamshoudingen en -functies (bijv. evenwicht, spierspanning).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Omdat de reactie onbewust is, vindt deze plaats <\/span>zonder tussenkomst van de hersenen<\/strong> (bij de meeste reflexen).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De snelheid komt doordat impulsen via een <\/span>reflexboog<\/strong> direct van zintuig naar effector worden geleid.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Reflexboog<\/strong><\/h3>\r\nEen <\/span>reflexboog<\/strong> is het zenuwtraject waarlangs impulsen bij een reflex verlopen.<\/span> <\/span> Stappen:<\/span><\/p>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zintuigcellen<\/strong> nemen een prikkel waar en zetten deze om in een <\/span>impuls<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Gevoelszenuwcel<\/strong> geleidt de impuls naar het <\/span>CZS<\/strong> (ruggenmerg of hersenstam).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Schakelcel<\/strong> in het CZS verwerkt de impuls.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bewegingszenuwcel<\/strong> geleidt de impuls naar een <\/span>effector<\/strong> (spier of klier).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Effector<\/strong> voert de reactie uit.<\/span><\/li>\r\n<\/ol>\r\nBij sommige reflexen (zoals houdingsreflexen) worden ook hersencentra ingeschakeld, maar de reactie blijft grotendeels onbewust.<\/span><\/p>\r\n<h3>Voorbeelden van reflexen<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Terugtrekreflex<\/strong> – hand terugtrekken bij aanraking van iets heets.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Knieschijfsreflex<\/strong> – snelle strekking van het been bij tik tegen de kniepees.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Pupilreflex<\/strong> – aanpassing van de pupilgrootte aan lichtintensiteit.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hoest- en niesreflex<\/strong> – verwijderen van prikkels uit luchtwegen of neus.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Autonome (vegetatieve) zenuwstelsel<\/strong><\/h3>\r\nHet <\/span>autonome zenuwstelsel<\/strong> regelt <\/span>onbewuste processen<\/strong> in het lichaam, zoals:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hartslag<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Ademhaling<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Spijsvertering<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bloeddruk<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Verwijden\/vernauwen van bloedvaten<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Pupilveranderingen<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nDit stelsel beïnvloedt <\/span>gladde spieren<\/strong>, <\/span>hartspier<\/strong> en <\/span>klieren<\/strong>.<\/span><\/p>\r\n<h3>Indeling van het autonome zenuwstelsel<\/strong><\/h3>\r\nHet autonome zenuwstelsel bestaat uit twee deelsystemen die vaak tegengesteld werken:<\/span><\/p>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Orthosympathisch zenuwstelsel (sympathisch)<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Actief bij <\/span>stress<\/strong> of <\/span>inspanning<\/strong> (\"fight-or-flight\"-situaties).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Effecten:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Verhoging van <\/span>hartslag<\/strong> en <\/span>ademhalingsfrequentie<\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Verwijden<\/strong> van bloedvaten naar spieren, <\/span>vernauwen<\/strong> van bloedvaten naar organen van de spijsvertering<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Stimuleren van <\/span>glucoseafgifte<\/strong> uit lever<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Remmen van spijsverteringsactiviteiten<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Parasympathisch zenuwstelsel<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Actief bij <\/span>rust<\/strong> en <\/span>herstel<\/strong> (\"rest-and-digest\"-situaties).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Effecten:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Verlagen<\/strong> van hartslag en ademhalingsfrequentie<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Stimuleren<\/strong> van spijsvertering en energieopslag<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Vernauwen<\/strong> van pupillen<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<\/ol>\r\n<h3>Samenwerking en balans<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De orthosympathische en parasympathische delen werken <\/span>tegengesteld<\/strong> om een <\/span>dynamisch evenwicht<\/strong> te handhaven.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Beide systemen gebruiken verschillende <\/span>neurotransmitters<\/strong> om organen aan te sturen:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Orthosympathisch<\/strong>: noradrenaline<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Parasympathisch<\/strong>: acetylcholine<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n`,\r\n terms: [\r\n \"Reflex \u2013 snelle, onbewuste reactie op een prikkel\",\r\n \"Reflexboog \u2013 traject van impulsgeleiding bij een reflex\",\r\n \"Effector \u2013 spier of klier die de reactie uitvoert\",\r\n \"Autonome zenuwstelsel \u2013 regelt onbewuste processen in het lichaam\",\r\n \"Orthosympathisch \u2013 actief bij stress\/inspanning, bereidt lichaam voor op actie\",\r\n \"Parasympathisch \u2013 actief bij rust\/herstel, bevordert energieopslag en spijsvertering\",\r\n \"Neurotransmitter \u2013 chemische signaalstof in synaps (bijv. acetylcholine, noradrenaline)\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Reflexen zijn snelle, onbewuste reacties die het lichaam beschermen en belangrijke functies automatisch regelen. Ze verlopen via een reflexboog waarbij de impuls direct van zintuig naar effector gaat. Het autonome zenuwstelsel bestuurt onbewuste processen en bestaat uit een orthosympathisch en parasympathisch deel die elkaars werking in balans houden. Zo wordt het lichaam voortdurend aangepast aan de omstandigheden, zonder dat je erover hoeft na te denken.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 5,\r\n title: \"Impuls geleiding\",\r\n subtitle: \"Wat is een impuls?\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/ChatGPT-Image-26-dec-2025-17_31_24.png\",\r\n summary: `\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">\r\nEen <\/span>impuls<\/strong> is een <\/span>elektrisch signaal<\/strong> dat zich voortplant langs het celmembraan van een zenuwcel (<\/span>neuron<\/strong>).<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Impulsen ontstaan in <\/span>zintuigcellen<\/strong> onder invloed van prikkels, of in het <\/span>centrale zenuwstelsel<\/strong> bij bewegingsopdrachten.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De snelheid van impulsgeleiding hangt af van de <\/span>dikte van het axon<\/strong> en de <\/span>aanwezigheid van een myelineschede<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Rustpotentiaal<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">In <\/span>rusttoestand<\/strong> is de binnenkant van een zenuwcel negatief geladen t.o.v. de buitenkant (ongeveer <\/span>–70 mV<\/strong>).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Dit verschil in elektrische lading heet het <\/span>rustpotentiaal<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Het rustpotentiaal ontstaat door:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Actief transport<\/strong> van natriumionen (<\/span>Na\u207a<\/strong>) naar buiten en kaliumionen (<\/span>K\u207a<\/strong>) naar binnen via de <\/span>natrium-kaliumpomp<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Selectieve permeabiliteit<\/strong> van het celmembraan (meer doorlaatbaar voor K\u207a dan voor Na\u207a).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Binnen de cel bevinden zich veel <\/span>negatief geladen eiwitten<\/strong> die niet door het membraan kunnen.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Actiepotentiaal<\/strong><\/h3>\r\nEen <\/span>actiepotentiaal<\/strong> is de tijdelijke omkering van de lading in een deel van het celmembraan.<\/span> <\/span> Stappen bij het ontstaan:<\/span><\/p>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Prikkel<\/strong> bereikt een drempelwaarde → <\/span>Na\u207a-kanalen<\/strong> gaan open.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Depolarisatie<\/strong>: Na\u207a stroomt massaal naar binnen → binnenkant wordt positief.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Na korte tijd sluiten de Na\u207a-kanalen, <\/span>K\u207a-kanalen<\/strong> gaan open → K\u207a stroomt naar buiten (<\/span>repolarisatie<\/strong>).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Soms volgt een <\/span>hyperpolarisatie<\/strong> (iets negatiever dan het rustpotentiaal).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De <\/span>natrium-kaliumpomp<\/strong> herstelt het oorspronkelijke rustpotentiaal.<\/span><\/li>\r\n<\/ol>\r\n<h3>Alles-of-niets-principe<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Een actiepotentiaal ontstaat alleen als de <\/span>drempelwaarde<\/strong> wordt overschreden.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Wordt deze niet bereikt, dan ontstaat er <\/span>geen impuls<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De sterkte van een prikkel wordt bepaald door het <\/span>aantal impulsen per seconde<\/strong>, niet door de grootte van het actiepotentiaal.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Voortgeleiding van impulsen<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zonder myelineschede: impuls plant zich voort doordat aangrenzende stukjes membraan na elkaar depolariseren.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Met myelineschede: impuls springt van <\/span>insnoering van Ranvier<\/strong> naar de volgende (<\/span>saltatoire geleiding<\/strong>), wat de geleiding sterk <\/span>versnelt<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Snelheid van geleiding<\/strong><\/h3>\r\nWordt beïnvloed door:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Diameter van het axon<\/strong> (dikker = sneller).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Aanwezigheid van myeline<\/strong> (myeline = veel sneller).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Temperatuur<\/strong> (hogere temperatuur = sneller, tot op zekere hoogte).<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Impulsoverdracht in synapsen<\/strong><\/h3>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Impuls bereikt het uiteinde van het <\/span>axon<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Calciumkanalen<\/strong> gaan open → <\/span>Ca²\u207a<\/strong> stroomt naar binnen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Blaasjes met <\/span>neurotransmitters<\/strong> versmelten met het celmembraan.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Neurotransmitters komen vrij in de <\/span>synaptische spleet<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Ze binden aan <\/span>receptoren<\/strong> op de doelwitcel → nieuw impuls of reactie.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Neurotransmitters worden afgebroken of terug opgenomen.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ol>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n`,\r\n terms: [\r\n \"Impuls \u2013 elektrisch signaal in een zenuwcel\",\r\n \"Rustpotentiaal \u2013 spanning in rusttoestand (\u201370 mV)\",\r\n \"Actiepotentiaal \u2013 tijdelijke omkering van membraanlading bij impuls\",\r\n \"Depolarisatie \u2013 instroom van Na\u207a, binnenkant wordt positief\",\r\n \"Repolarisatie \u2013 uitstroom van K\u207a, herstel negatieve lading binnen\",\r\n \"Hyperpolarisatie \u2013 binnenkant wordt tijdelijk extra negatief\",\r\n \"Natrium-kaliumpomp \u2013 actief transportmechanisme voor Na\u207a en K\u207a\",\r\n \"Drempelwaarde \u2013 minimale prikkelsterkte voor actiepotentiaal\",\r\n \"Alles-of-niets-principe \u2013 actiepotentiaal ontstaat of niet, zonder gradaties\",\r\n \"Myelineschede \u2013 isolerende laag rond axon, versnelt geleiding\",\r\n \"Insnoering van Ranvier \u2013 onderbreking in myelineschede, sprongpunt bij saltatoire geleiding\",\r\n \"Neurotransmitter \u2013 signaalstof voor impulsoverdracht in synaps\",\r\n \"Saltatoire geleiding \u2013 sprongsgewijze impulsgeleiding via insnoeringen\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Impulsen zijn elektrische signalen die snel via zenuwcellen worden geleid. Ze ontstaan door veranderingen in membraanlading (actiepotentiaal) en worden voortgeleid langs het axon. Myeline en een grotere axondiameter versnellen de geleiding. In synapsen worden impulsen omgezet in chemische signalen (neurotransmitters) die een nieuwe impuls of reactie veroorzaken. Zo maakt het zenuwstelsel snelle en nauwkeurige communicatie mogelijk.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 6,\r\n title: \"Spieren en beweging\",\r\n subtitle: \"Zonder spieren kunnen mensen niet leven. Je hart is ook een spier!\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/ChatGPT-Image-26-dec-2025-17_31_27.png\",\r\n summary: `\r\n<h3>Functie van spieren<\/strong><\/h3>\r\nSpieren zorgen voor <\/span>beweging<\/strong> van het skelet, organen en weefsels.<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Beweging<\/strong> ontstaat doordat spieren zich <\/span>samentrekken<\/strong> (contractie) en daarna weer <\/span>ontspannen<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Spieren kunnen <\/span>trekken<\/strong> maar niet duwen; voor tegengestelde bewegingen zijn vaak <\/span>spierparen<\/strong> nodig (<\/span>antagonisten<\/strong>).<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Soorten spierweefsel<\/strong><\/h3>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Dwarsgestreept spierweefsel<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bestaat uit <\/span>spiervezels<\/strong> (samengesmolten spiercellen) met veel celkernen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Duidelijke <\/span>dwarse strepen<\/strong> (door regelmatige rangschikking van eiwitfilamenten).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Staat onder <\/span>willekeurige<\/strong> (bewuste) aansturing via het <\/span>animale zenuwstelsel<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Trekt <\/span>snel<\/strong> samen, maar kan snel vermoeid raken.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Voorbeelden: skeletspieren, aangezichtsspieren.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Glad spierweefsel<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Cellen met één celkern, zonder dwarse strepen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Staat onder <\/span>onbewuste<\/strong> aansturing via het <\/span>autonome zenuwstelsel<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Trekt <\/span>langzaam<\/strong> samen, maar raakt <\/span>niet snel<\/strong> vermoeid.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Voorbeelden: spierlagen in darmwand, bloedvatwand, blaaswand.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hartspierweefsel<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Dwarsgestreept, maar <\/span>onwillekeurig<\/strong> (autonome zenuwstelsel).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Cellen hebben één of twee celkernen en zijn vertakt.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zeer <\/span>uithoudingsvermogen<\/strong> en ritmische samentrekking.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Alleen in het hart aanwezig.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ol>\r\n<h3>Bouw van skeletspieren<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Een skeletspier bestaat uit <\/span>spierbundels<\/strong>, die bestaan uit <\/span>spiervezels<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Spiervezels bevatten <\/span>myofibrillen<\/strong> met <\/span>actinefilamenten<\/strong> (dun) en <\/span>myosinefilamenten<\/strong> (dik).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De kleinste functionele eenheid is het <\/span>sarcomeer<\/strong>; hierin liggen actine en myosine in een regelmatige structuur.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Werking van spiercontractie<\/strong><\/h3>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Impuls<\/strong> via een bewegingszenuwcel bereikt de spiervezel.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Neurotransmitters<\/strong> (acetylcholine) komen vrij in de <\/span>motorische eindplaat<\/strong> en binden aan receptoren op het spiermembraan.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hierdoor ontstaan impulsen in het <\/span>sarcolemma<\/strong> (spiercelmembraan).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Calciumionen<\/strong> komen vrij uit het sarcoplasmatisch reticulum.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Calcium bindt aan troponine, waardoor bindingsplaatsen op actine vrijkomen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Myosinekoppen<\/strong> grijpen vast aan actine en trekken deze filamenten naar binnen (<\/span>kruisbrugcyclus<\/strong>).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Dit verkort het sarcomeer → spier trekt samen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Ontspanning treedt op wanneer calciumionen teruggepompt worden en de myosine-actinebinding wordt verbroken.<\/span><\/li>\r\n<\/ol>\r\n<h3>Energievoorziening van spieren<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">ATP<\/strong> is de directe energiebron voor spiercontractie.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">ATP wordt verkregen uit:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Creatinefosfaat<\/strong> (voor snelle regeneratie van ATP, korte duur).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Anaërobe dissimilatie<\/strong> (melkzuurgisting) – levert snel ATP zonder zuurstof, maar met melkzuurvorming.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Aërobe dissimilatie<\/strong> – verbranding van glucose en vetzuren met zuurstof, levert veel ATP en is langdurig vol te houden.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Antagonisten<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Spieren werken vaak in <\/span>parensystemen<\/strong>:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Buigers<\/strong> (flexoren) – buigen een gewricht.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Strekkers<\/strong> (extensoren) – strekken een gewricht.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bij contractie van de ene spier ontspant de andere.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Beweging van het skelet<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Beweging ontstaat door samenwerking van <\/span>spieren<\/strong>, <\/span>pezen<\/strong>, <\/span>gewrichten<\/strong> en het <\/span>skelet<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Pezen<\/strong> verbinden spieren met botten.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Samentrekking van een spier trekt aan het bot, waardoor het gewricht beweegt.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Gewrichten<\/strong> zorgen voor beweeglijkheid tussen botten.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n`,\r\n terms: [\r\n \"Dwarsgestreept spierweefsel \u2013 snel, willekeurig, vermoeibaar\",\r\n \"Glad spierweefsel \u2013 langzaam, onwillekeurig, onvermoeibaar\",\r\n \"Hartspierweefsel \u2013 dwarsgestreept, onwillekeurig, ritmisch\",\r\n \"Spiervezel \u2013 spiercel met meerdere celkernen\",\r\n \"Myofibril \u2013 bundel actine- en myosinefilamenten\",\r\n \"Sarcomeer \u2013 kleinste functionele eenheid van spiercontractie\",\r\n \"Actine \u2013 dun eiwitfilament\",\r\n \"Myosine \u2013 dik eiwitfilament met koppen voor krachtontwikkeling\",\r\n \"Motorische eindplaat \u2013 contactplaats tussen zenuw en spiervezel\",\r\n \"Antagonisten \u2013 spieren met tegengestelde werking\",\r\n \"ATP \u2013 directe energiebron voor spiercontractie\",\r\n \"Creatinefosfaat \u2013 snelle ATP-regenerator\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Spieren zetten zenuwprikkels om in beweging door samentrekking van spiervezels. De samenwerking tussen actine en myosine in sarcomeren verkort de spier. Dwarsgestreepte spieren zorgen voor snelle, bewuste bewegingen, gladde spieren voor langzame, onbewuste bewegingen en hartspierweefsel voor het ritmisch pompen van bloed. Beweging van het skelet is mogelijk door samenwerking van spieren, pezen, gewrichten en botten, waarbij antagonisten elkaar afwisselend samentrekken en ontspannen.\"\r\n },\r\n ]\r\n };\r\n\r\n \/\/ ====== APP LOGICA ======\r\n const els = {\r\n bookTitle: document.getElementById('bookTitle'),\r\n chapterBadge: document.getElementById('chapterBadge'),\r\n chapterSub: document.getElementById('chapterSub'),\r\n pageIndicator: document.getElementById('pageIndicator'),\r\n progressBar: document.getElementById('progressBar'),\r\n chapterTitle: document.getElementById('chapterTitle'),\r\n chapterSubtitle: document.getElementById('chapterSubtitle'),\r\n summaryBody: document.getElementById('summaryBody'),\r\n termsList: document.getElementById('termsList'),\r\n moreTerms: document.getElementById('moreTerms'),\r\n tldrBody: document.getElementById('tldrBody'),\r\n chapterCounter: document.getElementById('chapterCounter'),\r\n prevBtn: document.getElementById('prevBtn'),\r\n nextBtn: document.getElementById('nextBtn'),\r\n chapterImage: document.getElementById('chapterImage'),\r\n chapterImageWrap: document.getElementById('chapterImageWrap'),\r\n };\r\n\r\n function getChapterIndexFromURL(){\r\n const url = new URL(window.location);\r\n const h = parseInt(url.searchParams.get('h') || url.hash.replace('#h=',''));\r\n const idx = isFinite(h) && h>0 ? h-1 : 0;\r\n return Math.max(0, Math.min(BOOK.chapters.length-1, idx));\r\n }\r\n\r\n let currentIndex = getChapterIndexFromURL();\r\n\r\n function updateURL(){\r\n const h = currentIndex + 1;\r\n const url = new URL(window.location);\r\n url.searchParams.set('h', String(h));\r\n history.replaceState({}, '', url);\r\n document.title = `${BOOK.title} \u2013 Basisstof ${h}`;\r\n }\r\n\r\n function render(){\r\n const total = BOOK.chapters.length;\r\n const ch = BOOK.chapters[currentIndex];\r\n\r\n els.bookTitle.textContent = BOOK.title;\r\n els.chapterBadge.textContent = `Basisstof ${ch.id}`;\r\n els.chapterSub.textContent = ch.title;\r\n\r\n els.chapterTitle.textContent = ch.title;\r\n els.chapterSubtitle.textContent = ch.subtitle || '';\r\n els.summaryBody.innerHTML = ch.summary;\r\n\r\n \/\/ Afbeelding per hoofdstuk invullen of het hele blok verbergen\r\n if (ch.image) {\r\n els.chapterImage.src = ch.image;\r\n els.chapterImage.alt = `Illustratie bij: ${ch.title}`;\r\n els.chapterImageWrap.style.display = 'block';\r\n } else {\r\n els.chapterImage.src = '';\r\n els.chapterImageWrap.style.display = 'none';\r\n }\r\n\r\n els.termsList.innerHTML = (ch.terms||[]).map(t => `<li>${t}<\/li>`).join('');\r\n els.moreTerms.href = ch.moreTermsUrl || '#';\r\n\r\n els.tldrBody.innerHTML = `${ch.tldr||''}<\/p>`;\r\n\r\n els.pageIndicator.textContent = `${ch.id} \/ ${total}`;\r\n els.chapterCounter.textContent = `Basisstof ${ch.id} van ${total}`;\r\n els.progressBar.style.width = `${(ch.id\/total)*100}%`;\r\n\r\n els.prevBtn.disabled = currentIndex === 0;\r\n els.nextBtn.disabled = currentIndex === total-1;\r\n\r\n updateURL();\r\n }\r\n\r\n function go(delta){\r\n const next = currentIndex + delta;\r\n if(next < 0 || next >= BOOK.chapters.length) return;\r\n currentIndex = next; render();\r\n \/\/ verplaats focus netjes\r\n document.getElementById('main').focus({preventScroll:true});\r\n }\r\n\r\n els.prevBtn.addEventListener('click', () => go(-1));\r\n els.nextBtn.addEventListener('click', () => go(1));\r\n\r\n document.addEventListener('keydown', (e) => {\r\n if(e.key === 'ArrowLeft') { go(-1); }\r\n if(e.key === 'ArrowRight'){ go(1); }\r\n });\r\n\r\n \/\/ Initial render\r\n render();\r\n <\/script>\r\n<\/body>\r\n<\/html>\r\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Samenvatting \u2013 Boek Ga naar inhoud Titel van het boek Basisstof 1 1 \/ 1 Hoofdstuknaam Korte inleiding of doel van dit hoofdstuk. Belangrijke begrippen Meer begrippen \u2192 Kort samengevat Vorige Basisstof 1 van 1 Volgende<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"folder":[37],"class_list":["post-879","page","type-page","status-publish","hentry"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/879","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=879"}],"version-history":[{"count":20,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/879\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3162,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/879\/revisions\/3162"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=879"}],"wp:term":[{"taxonomy":"folder","embeddable":true,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ffolder&post=879"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}