Samenvatting \u2013 Boek<\/title>\r\n <meta name=\"description\" content=\"Mooie, printvriendelijke samenvattingspagina met post-it begrippen, TL;DR en boeknavigatie.\" \/>\r\n <style>\r\n \/* ====== Design tokens ====== *\/\r\n :root {\r\n --bg: #f7f7fb;\r\n --surface: #ffffff;\r\n --ink: #0b1020;\r\n --muted: #5e647a;\r\n --accent: #5b7cfa; \/* primaire accentkleur *\/\r\n --accent-2: #9a7bf9; \/* verloop voor knoppen *\/\r\n --ring: rgba(91,124,250,.35);\r\n --shadow: 0 10px 30px rgba(11,16,32,.08);\r\n --radius: 18px;\r\n --note: #fff4b1; \/* post-it geel *\/\r\n --note-ink: #3e3a17;\r\n --success: #2ecc71;\r\n --danger: #ff6b6b;\r\n }\r\n\r\n @media (prefers-color-scheme: dark) {\r\n :root {\r\n --bg: #0e1220;\r\n --surface: #151a2c;\r\n --ink: #eef1ff;\r\n --muted: #a9b0d1;\r\n --accent: #7aa2ff;\r\n --accent-2: #b690ff;\r\n --ring: rgba(122,162,255,.35);\r\n --shadow: 0 10px 30px rgba(0,0,0,.35);\r\n --note: #f6dd7b;\r\n --note-ink: #2a2610;\r\n }\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Base ====== *\/\r\n *, *::before, *::after {\r\n box-sizing: border-box\r\n }\r\n\r\n html, body {\r\n height: 100%\r\n }\r\n\r\n body {\r\n margin: 0;\r\n background: radial-gradient(1200px 600px at 10% -10%, rgba(91,124,250,.08), transparent 60%), radial-gradient(1000px 700px at 120% 30%, rgba(154,123,249,.06), transparent 60%), var(--bg);\r\n color: var(--ink);\r\n font: 16px\/1.6 system-ui, -apple-system, Segoe UI, Roboto, Ubuntu, Cantarell, Noto Sans, Arial, \"Apple Color Emoji\",\"Segoe UI Emoji\";\r\n }\r\n\r\n a {\r\n color: var(--accent);\r\n text-decoration: none\r\n }\r\n\r\n a:hover {\r\n text-decoration: underline\r\n }\r\n\r\n .container {\r\n max-width: 1600px;\r\n margin-inline: auto;\r\n padding: 24px;\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Topbar \/ header ====== *\/\r\n .topbar {\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n gap: 16px;\r\n justify-content: space-between;\r\n margin-bottom: 18px;\r\n }\r\n\r\n .brand {\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n gap: 12px\r\n }\r\n\r\n .brand .logo {\r\n width: 42px;\r\n height: 42px;\r\n border-radius: 12px;\r\n background: linear-gradient(135deg,var(--accent),var(--accent-2));\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n display: grid;\r\n place-items: center\r\n }\r\n\r\n .brand .logo svg {\r\n width: 24px;\r\n height: 24px;\r\n fill: white\r\n }\r\n\r\n .brand h1 {\r\n font-size: clamp(18px, 3vw, 24px);\r\n margin: 0\r\n }\r\n\r\n .chapter-meta {\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n gap: 10px;\r\n color: var(--muted)\r\n }\r\n\r\n .badge {\r\n background: linear-gradient(135deg, rgba(91,124,250,.15), rgba(154,123,249,.15));\r\n padding: 6px 10px;\r\n border-radius: 999px;\r\n font-weight: 600\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Progress ====== *\/\r\n .progress-wrap {\r\n margin: 6px 0 20px 0\r\n }\r\n\r\n .progress {\r\n height: 8px;\r\n background: rgba(91,124,250,.15);\r\n border-radius: 999px;\r\n overflow: hidden\r\n }\r\n\r\n .progress > span {\r\n display: block;\r\n height: 100%;\r\n width: 0;\r\n background: linear-gradient(90deg,var(--accent),var(--accent-2));\r\n transition: width .35s ease\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Layout ====== *\/\r\n .layout {\r\n display: grid;\r\n grid-template-columns: 1.2fr .8fr;\r\n gap: 20px\r\n }\r\n\r\n @media (max-width: 900px) {\r\n .layout {\r\n grid-template-columns: 1fr;\r\n }\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Cards ====== *\/\r\n .card {\r\n background: var(--surface);\r\n border-radius: var(--radius);\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n position: relative\r\n }\r\n\r\n .summary {\r\n padding: 24px\r\n }\r\n\r\n .summary h2 {\r\n margin: 0 0 8px 0;\r\n font-size: clamp(22px, 3.2vw, 32px)\r\n }\r\n\r\n .summary .subtitle {\r\n color: var(--muted);\r\n margin: 0 0 18px 0\r\n }\r\n\r\n .summary p {\r\n margin: 0 0 12px 0\r\n }\r\n\r\n .summary ul, .summary ol {\r\n padding-left: 22px\r\n }\r\n\r\n .side {\r\n display: grid;\r\n gap: 20px;\r\n align-content: start\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Post-it note (begrippen) ====== *\/\r\n .note {\r\n background: var(--note);\r\n color: var(--note-ink);\r\n border-radius: 10px;\r\n padding: 18px 18px 70px 18px; \/* extra ruimte voor knop *\/\r\n position: relative;\r\n box-shadow: 0 18px 35px rgba(0,0,0,.12);\r\n transform: rotate(-0.7deg);\r\n filter: drop-shadow(0 8px 14px rgba(0,0,0,.08));\r\n isolation: isolate;\r\n }\r\n\r\n .note::before { \/* plakband *\/\r\n content: \"\";\r\n position: absolute;\r\n top: -10px;\r\n left: 40px;\r\n width: 70px;\r\n height: 26px;\r\n background: linear-gradient(180deg, rgba(255,255,255,.65), rgba(255,255,255,.25));\r\n box-shadow: 0 2px 6px rgba(0,0,0,.12);\r\n transform: rotate(-6deg);\r\n border-radius: 4px;\r\n }\r\n\r\n .note h3 {\r\n margin: 2px 0 8px 0;\r\n font-size: 20px\r\n }\r\n\r\n .terms {\r\n margin: 0;\r\n padding-left: 18px\r\n }\r\n\r\n .terms li {\r\n margin: 6px 0\r\n }\r\n\r\n .more-link {\r\n position: absolute;\r\n bottom: 12px;\r\n right: 12px;\r\n border: none;\r\n border-radius: 999px;\r\n padding: 10px 14px;\r\n font-weight: 700;\r\n cursor: pointer;\r\n background: linear-gradient(135deg,var(--accent),var(--accent-2));\r\n color: #fff;\r\n box-shadow: 0 10px 22px var(--ring);\r\n }\r\n\r\n .more-link:focus {\r\n outline: 3px solid var(--ring);\r\n outline-offset: 3px\r\n }\r\n\r\n \/* ====== TL;DR ====== *\/\r\n .tldr {\r\n padding: 16px 18px\r\n }\r\n\r\n .tldr h3 {\r\n margin: 0 0 8px 0;\r\n font-size: 18px\r\n }\r\n\r\n .tldr p {\r\n margin: 8px 0\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Book navigation ====== *\/\r\n .book-nav {\r\n position: sticky;\r\n bottom: 10px;\r\n margin-top: 26px;\r\n z-index: 5;\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n justify-content: center;\r\n gap: 14px;\r\n }\r\n\r\n .nav-btn {\r\n display: inline-flex;\r\n align-items: center;\r\n justify-content: center;\r\n gap: 10px;\r\n border: none;\r\n border-radius: 999px;\r\n padding: 12px 16px;\r\n font-weight: 700;\r\n cursor: pointer;\r\n background: var(--surface);\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n }\r\n\r\n .nav-btn svg {\r\n width: 22px;\r\n height: 22px;\r\n opacity: .9\r\n }\r\n\r\n .nav-btn:hover {\r\n outline: 3px solid var(--ring)\r\n }\r\n\r\n .nav-btn[disabled] {\r\n opacity: .5;\r\n cursor: not-allowed\r\n }\r\n\r\n .nav-info {\r\n background: var(--surface);\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n padding: 10px 14px;\r\n border-radius: 999px;\r\n color: var(--muted)\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Helpers ====== *\/\r\n .sr-only {\r\n position: absolute;\r\n width: 1px;\r\n height: 1px;\r\n padding: 0;\r\n margin: -1px;\r\n overflow: hidden;\r\n clip: rect(0,0,0,0);\r\n white-space: nowrap;\r\n border: 0\r\n }\r\n\r\n mark {\r\n background: linear-gradient(transparent 60%, rgba(91,124,250,.25) 60%)\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Print styles ====== *\/\r\n @media print {\r\n body {\r\n background: #fff\r\n }\r\n\r\n .topbar .brand .logo {\r\n display: none\r\n }\r\n\r\n .progress-wrap, .book-nav, .note::before {\r\n display: none\r\n }\r\n\r\n .layout {\r\n grid-template-columns: 1fr .6fr\r\n }\r\n\r\n a {\r\n color: inherit;\r\n text-decoration: none\r\n }\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Hoofdstukafbeelding (boven begrippen, vaste grootte) ====== *\/\r\n .image-note {\r\n background: #fff;\r\n border-radius: 14px;\r\n box-shadow: 0 10px 25px rgba(0,0,0,.12);\r\n padding: 12px;\r\n margin: 0;\r\n position: relative;\r\n transform: rotate(-1.2deg);\r\n width: 100%;\r\n height: 800px; \/* vaste weergavegrootte desktop *\/\r\n max-height: 800px;\r\n overflow: hidden;\r\n }\r\n\r\n .image-note img {\r\n display: block;\r\n width: 100%;\r\n height: 100%;\r\n object-fit: contain; \/* past binnen het kader, nooit te lang\/breed *\/\r\n border-radius: 10px;\r\n }\r\n\r\n .image-note .tape {\r\n content: \"\";\r\n position: absolute;\r\n top: -12px;\r\n left: 50%;\r\n transform: translateX(-50%) rotate(-4deg);\r\n width: 80px;\r\n height: 28px;\r\n background: linear-gradient(180deg, rgba(255,255,255,.7), rgba(255,255,255,.3));\r\n box-shadow: 0 2px 6px rgba(0,0,0,.2);\r\n border-radius: 4px;\r\n }\r\n\r\n @media (max-width: 900px) {\r\n .image-note {\r\n height: 420px;\r\n max-height: 420px;\r\n }\r\n \/* mobiel *\/\r\n }\r\n <\/style>\r\n<\/head>\r\n<body>\r\n <a class=\"sr-only\" href=\"#main\">Ga naar inhoud<\/a>\r\n <div class=\"container\">\r\n <header class=\"topbar\">\r\n <div class=\"brand\" aria-label=\"Boekgegevens\">\r\n <div class=\"logo\" aria-hidden=\"true\">\r\n \r\n <svg viewBox=\"0 0 24 24\" role=\"img\" aria-label=\"Boekpictogram\"><path d=\"M6 2h9a3 3 0 0 1 3 3v14.5a.5.5 0 0 1-.8.4c-1.1-.8-2.5-1.1-3.9-1.1H6a2 2 0 0 0-2 2V4a2 2 0 0 1 2-2Zm0 2a0 0 0 0 0 0 0v13h7.3c1.3 0 2.6.3 3.7.9V5a1 1 0 0 0-1-1Z\" \/><\/svg>\r\n <\/div>\r\n <div>\r\n <h1 id=\"bookTitle\">Titel van het boek<\/h1>\r\n <div class=\"chapter-meta\">\r\n Basisstof 1<\/span>\r\n <\/span>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n <div class=\"chapter-meta\" aria-live=\"polite\">\r\n 1 \/ 1<\/span>\r\n <\/div>\r\n <\/header>\r\n\r\n <div class=\"progress-wrap\" aria-hidden=\"true\">\r\n <div class=\"progress\"><\/span><\/div>\r\n <\/div>\r\n\r\n <main id=\"main\" class=\"layout\" tabindex=\"-1\">\r\n <section class=\"card summary\" aria-labelledby=\"chapterTitle\">\r\n <h2 id=\"chapterTitle\">Hoofdstuknaam<\/h2>\r\n Korte inleiding of doel van dit hoofdstuk.<\/p>\r\n <div id=\"summaryBody\">\r\n \r\n <\/div>\r\n <\/section>\r\n\r\n <aside class=\"side\">\r\n \r\n <section class=\"image-note\" id=\"chapterImageWrap\">\r\n <img decoding=\"async\" id=\"chapterImage\" src=\"\" alt=\"Illustratie bij dit hoofdstuk\" loading=\"lazy\">\r\n <\/span>\r\n <\/section>\r\n \r\n\r\n <section class=\"note\" aria-labelledby=\"begrippenTitle\">\r\n <h3 id=\"begrippenTitle\">Belangrijke begrippen<\/h3>\r\n <ul class=\"terms\" id=\"termsList\"><\/ul>\r\n <a id=\"moreTerms\" class=\"more-link\" href=\"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Meer begrippen \u2192<\/a>\r\n <\/section>\r\n\r\n <section class=\"tldr card\" aria-labelledby=\"tldrTitle\">\r\n <h3 id=\"tldrTitle\">Kort samengevat<\/h3>\r\n <div id=\"tldrBody\"><\/div>\r\n <\/section>\r\n <\/aside>\r\n <\/main>\r\n\r\n <nav class=\"book-nav\" aria-label=\"Hoofdstuknavigatie\">\r\n <button id=\"prevBtn\" class=\"nav-btn\" aria-label=\"Ga naar vorig hoofdstuk\">\r\n <svg viewBox=\"0 0 24 24\" aria-hidden=\"true\"><path d=\"M15.41 7.41 14 6l-6 6 6 6 1.41-1.41L10.83 12z\" \/><\/svg>\r\n Vorige\r\n <\/button>\r\n <div class=\"nav-info\">Basisstof 1 van 1<\/span><\/div>\r\n <button id=\"nextBtn\" class=\"nav-btn\" aria-label=\"Ga naar volgend hoofdstuk\">\r\n Volgende\r\n <svg viewBox=\"0 0 24 24\" aria-hidden=\"true\"><path d=\"M8.59 16.59 13.17 12 8.59 7.41 10 6l6 6-6 6z\" \/><\/svg>\r\n <\/button>\r\n <\/nav>\r\n <\/div>\r\n\r\n <script>\r\n const BOOK = {\r\n title: \"Thema 8: Stofwisseling in de cel\", \/\/ \ud83d\udc49 boeknaam\r\n chapters: [\r\n {\r\n id: 1,\r\n title: \"Chemie in cellen\",\r\n subtitle: \"Hoe werken chemische processen in cellen?\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/ChatGPT-Image-26-dec-2025-22_00_48.png\",\r\n summary: `\r\nIn alle levende cellen vinden voortdurend <\/span>stofwisselingsprocessen<\/strong> plaats. Deze processen zijn nodig voor de <\/span>opbouw<\/strong>, het <\/span>onderhoud<\/strong> en de energievoorziening van de cel. De stofwisseling wordt onderverdeeld in <\/span>assimilatie<\/strong> en <\/span>dissimilatie<\/strong>.<\/span><\/p>\r\nAssimilatie en dissimilatie<\/strong><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Assimilatie<\/strong>: de <\/span>opbouw<\/strong> van <\/span>organische moleculen<\/strong> uit kleinere moleculen. Voor dit proces is <\/span>energie<\/strong> nodig.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Dissimilatie<\/strong>: de <\/span>afbraak<\/strong> van grote <\/span>organische moleculen<\/strong> tot kleinere moleculen. Hierbij komt <\/span>energie<\/strong> vrij, bijvoorbeeld in de vorm van <\/span>warmte<\/strong> of <\/span>kinetische energie<\/strong> (bewegingsenergie).<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nOrganische en anorganische stoffen<\/strong><\/p>\r\nOrganismen bestaan uit <\/span>organische<\/strong> en <\/span>anorganische stoffen<\/strong>.<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Organische stoffen<\/strong> bevatten altijd <\/span>koolstofatomen<\/strong> (C) in een <\/span>koolstofketen<\/strong>, samen met <\/span>waterstof<\/strong> (H) en <\/span>zuurstof<\/strong> (O). Ze bevatten veel <\/span>chemische energie<\/strong> in de bindingen, vooral de <\/span>C-H-bindingen<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Anorganische stoffen<\/strong> hebben geen koolstofketens en bevatten weinig chemische energie.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nEen belangrijke organische stof is <\/span>glucose<\/strong> (<\/span>C\u2086H\u2081\u2082O\u2086<\/strong>), die dient als <\/span>brandstof<\/strong> én <\/span>bouwstof<\/strong>.<\/span><\/p>\r\nKoolstofassimilatie en fotosynthese<\/strong><\/p>\r\nDe vorming van <\/span>glucose<\/strong> uit <\/span>koolstofdioxide<\/strong> (CO\u2082) en <\/span>water<\/strong> (H\u2082O) heet <\/span>koolstofassimilatie<\/strong>.<\/span> <\/span> Alleen <\/span>autotrofe organismen<\/strong> kunnen dit proces uitvoeren, bijvoorbeeld planten en sommige bacteriën. Bij <\/span>fotosynthese<\/strong> gebruiken zij <\/span>lichtenergie<\/strong> om glucose te maken.<\/span><\/p>\r\nUit glucose worden door <\/span>voortgezette assimilatie<\/strong> grotere organische moleculen opgebouwd, zoals <\/span>koolhydraten<\/strong>, <\/span>vetten<\/strong>, <\/span>eiwitten<\/strong> en <\/span>DNA<\/strong>. Deze moleculen bevatten veel energierijke bindingen.<\/span><\/p>\r\nDissimilatie en energieproductie<\/strong><\/p>\r\nBij <\/span>dissimilatie<\/strong> wordt de in organische moleculen opgeslagen <\/span>chemische energie<\/strong> vrijgemaakt. Dit gebeurt op twee manieren:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Aerobe dissimilatie<\/strong> (verbranding): <\/span>glucose<\/strong> + <\/span>zuurstof<\/strong> → <\/span>koolstofdioxide<\/strong> + <\/span>water<\/strong> + <\/span>ATP<\/strong>. Dit levert veel ATP op en vindt plaats in de <\/span>mitochondriën<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Anaerobe dissimilatie<\/strong> (gisting): zonder zuurstof; levert minder ATP en eindproducten zoals <\/span>alcohol<\/strong> (bij gistcellen) of <\/span>melkzuur<\/strong> (bij spiercellen).<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nOok <\/span>vetten<\/strong> en <\/span>eiwitten<\/strong> kunnen bij dissimilatie worden afgebroken.<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Vetten<\/strong> → <\/span>glycerol<\/strong> + <\/span>vetzuren<\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Eiwitten<\/strong> → <\/span>aminozuren<\/strong> (+ <\/span>ammoniak<\/strong> als afvalstof)<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nOvertollige glucose kan worden opgeslagen als <\/span>glycogeen<\/strong> (in lever en spieren) of als <\/span>vet<\/strong>.<\/span><\/p>\r\nATP: energiedrager in cellen<\/strong><\/p>\r\nDe energie uit dissimilatie wordt tijdelijk opgeslagen in <\/span>ATP<\/strong> (<\/span>adenosinetrifosfaat<\/strong>). ATP bestaat uit drie fosfaatgroepen; in de bindingen tussen deze groepen zit veel <\/span>chemische energie<\/strong>.<\/span><\/p>\r\nWanneer de derde fosfaatgroep wordt afgesplitst, ontstaat <\/span>ADP<\/strong> (<\/span>adenosinedifosfaat<\/strong>) en komt energie vrij voor processen zoals <\/span>eiwitsynthese<\/strong>, <\/span>actief transport<\/strong> of <\/span>spiercontractie<\/strong>.<\/span><\/p>\r\n `,\r\n terms: [\r\n \"Stofwisseling \u2013 alle chemische omzettingen in een organisme\",\r\n \"Assimilatie \u2013 opbouw van organische moleculen (kost energie)\",\r\n \"Dissimilatie \u2013 afbraak van organische moleculen (levert energie)\",\r\n \"Organische stoffen \u2013 bevatten C-ketens, veel chemische energie\",\r\n \"Anorganische stoffen \u2013 geen C-ketens, weinig chemische energie\",\r\n \"Chemische energie \u2013 energie opgeslagen in bindingen tussen atomen\",\r\n \"Glucose \u2013 belangrijke brandstof en bouwstof (C\u2086H\u2081\u2082O\u2086)\",\r\n \"Koolstofassimilatie \u2013 vorming van glucose uit CO\u2082 en H\u2082O\",\r\n \"Fotosynthese \u2013 lichtenergie \u2192 glucose (in autotrofen)\",\r\n \"Voortgezette assimilatie \u2013 vorming van grote organische moleculen uit glucose\",\r\n \"Aerobe dissimilatie \u2013 verbranding met O\u2082, veel ATP\",\r\n \"Anaerobe dissimilatie \u2013 gisting zonder O\u2082, weinig ATP\",\r\n \"ATP \u2013 energiedragend molecuul\",\r\n \"ADP \u2013 ATP zonder derde fosfaatgroep, minder energierijk\",\r\n \"Mitochondri\u00ebn \u2013 organellen voor aerobe dissimilatie\",\r\n \"Glycogeen \u2013 glucosevoorraad in lever\/spieren\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Chemie in cellen gaat over de voortdurende omzetting van stoffen om energie op te slaan of vrij te maken. Bij assimilatie worden kleine moleculen opgebouwd tot grotere energierijke moleculen.Bij dissimilatie worden deze weer afgebroken, waarbij energie vrijkomt. Glucose speelt een centrale rol als energiebron en bouwstof. De energie uit dissimilatie wordt vastgelegd in ATP, dat de cel direct kan gebruiken voor levensprocessen.Overtollige energie wordt opgeslagen als glycogeen of vet, zodat de cel altijd over reserves beschikt.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 2,\r\n title: \"Enzymen\",\r\n subtitle: \"Hoe versnellen enzymen de chemische reacties in cellen?\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/ChatGPT-Image-26-dec-2025-21_59_24.png\",\r\n summary: `\r\nIn alle levende cellen vinden voortdurend <\/span>stofwisselingsprocessen<\/strong> plaats. Deze verlopen meestal niet vanzelf of zeer traag. Om deze reacties toch mogelijk te maken en te versnellen, bevatten cellen duizenden verschillende <\/span>enzymen<\/strong>. Enzymen zijn <\/span>eiwitten<\/strong> die als <\/span>katalysator<\/strong> werken: ze maken chemische reacties mogelijk of versnellen deze, zonder zelf verbruikt te worden.<\/span><\/p>\r\nBouw en werking van enzymen<\/strong><\/p>\r\nEen <\/span>enzymmolecuul<\/strong> heeft een specifieke <\/span>ruimtelijke vorm<\/strong> met een <\/span>actief centrum<\/strong> waarin precies één type <\/span>substraatmolecuul<\/strong> past. Deze <\/span>specificiteit<\/strong> zorgt ervoor dat elk enzym slechts één bepaalde reactie katalyseert.<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Het <\/span>substraat<\/strong> is de stof waarop het enzym inwerkt.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Het enzym bindt zich aan het substraat → er ontstaat een <\/span>enzym-substraatcomplex<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Tijdens de reactie worden bindingen in het substraat verbroken en\/of gevormd.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De reactieproducten laten los en het enzym kan opnieuw worden gebruikt.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nDe naam van een enzym wordt vaak gevormd door de naam van het substraat + <\/span>-ase<\/strong> (bijv. <\/span>amylase<\/strong> breekt zetmeel af).<\/span><\/p>\r\nWerking in twee richtingen<\/strong><\/p>\r\nVeel enzymen katalyseren reacties die in beide richtingen kunnen verlopen (evenwichtsreacties). Bijvoorbeeld:<\/span> <\/span> ATPase<\/strong>: ATP \u21cc ADP + fosfaat.<\/span><\/p>\r\nInvloed van temperatuur op enzymactiviteit<\/strong><\/p>\r\nDe <\/span>enzymactiviteit<\/strong> is de mate waarin een enzym per tijdseenheid substraat omzet.<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Onder de minimumtemperatuur<\/strong>: nauwelijks activiteit, omdat moleculen te traag bewegen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Stijgende temperatuur<\/strong>: meer botsingen tussen enzym en substraat → hogere activiteit.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Boven de optimumtemperatuur<\/strong>: de enzymstructuur verandert (<\/span>denaturatie<\/strong>), het substraat past niet meer in het actieve centrum → activiteit daalt tot nul.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Denaturatie<\/strong> is onomkeerbaar: de ruimtelijke structuur keert na afkoeling niet terug.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nBij zoogdieren verliezen de meeste enzymen boven 40 °C hun werking. De relatie tussen temperatuur en activiteit wordt weergegeven in een <\/span>optimumkromme<\/strong>.<\/span><\/p>\r\nInvloed van pH op enzymactiviteit<\/strong><\/p>\r\nDe zuurgraad (<\/span>pH<\/strong>) beïnvloedt de vorm van het actieve centrum:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Elk enzym heeft een <\/span>optimum-pH<\/strong> waarbij de activiteit het grootst is.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Sterke afwijkingen van de pH veroorzaken blijvende veranderingen in de enzymstructuur (denaturatie).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kleine afwijkingen kunnen soms nog omkeerbaar zijn.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nVoorbeelden van enzymen<\/strong><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Amylase<\/strong>: breekt zetmeel af tot maltose.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Lactase<\/strong>: breekt lactose af tot glucose en galactose.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">ATPase<\/strong>: splitst ATP in ADP + fosfaat.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nKatalase<\/strong>: zet waterstofperoxide om in water en zuurstof.<\/span> <\/span><\/p>\r\n`,\r\n terms: [\r\n \"Enzym \u2013 eiwit dat een specifieke reactie versnelt\",\r\n \"Katalysator \u2013 stof die een reactie versnelt zonder zelf verbruikt te worden\",\r\n \"Substraat \u2013 stof waarop een enzym werkt\",\r\n \"Actief centrum \u2013 deel van het enzym waar het substraat bindt\",\r\n \"Enzym-substraatcomplex \u2013 tijdelijk geheel van enzym + substraat tijdens de reactie\",\r\n \"Reactieproducten \u2013 stoffen die ontstaan na de enzymatische reactie\",\r\n \"Specificiteit \u2013 eigenschap dat een enzym slechts \u00e9\u00e9n reactie katalyseert\",\r\n \"Optimumtemperatuur \u2013 temperatuur waarbij enzymactiviteit maximaal is\",\r\n \"Denaturatie \u2013 blijvende verandering van de enzymstructuur waardoor het enzym onwerkzaam wordt\",\r\n \"Optimum-pH \u2013 pH waarbij enzymactiviteit maximaal is\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Enzymen zijn onmisbaar voor alle levensprocessen, omdat ze reacties in cellen mogelijk maken en versnellen. Ze werken zeer specifiek: alleen het juiste substraat past in het actieve centrum. Hun activiteit wordt sterk be\u00efnvloed door temperatuur en pH. Boven de optimumtemperatuur of bij te sterke pH-afwijkingen denatureren enzymen, waardoor ze hun werking verliezen. Dankzij hun herbruikbaarheid kan een kleine hoeveelheid enzym grote hoeveelheden substraat omzetten.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 3,\r\n title: \"Fotosynthese\",\r\n subtitle: \"Hoe zetten planten lichtenergie om in chemische energie?\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/ChatGPT-Image-26-dec-2025-21_59_40.png\",\r\n summary: `\r\n Planten, algen en sommige <\/span>cyanobacteriën<\/strong> kunnen <\/span>koolstofassimilatie<\/strong> uitvoeren onder invloed van licht. Dit proces heet <\/span>fotosynthese<\/strong> en maakt het mogelijk om <\/span>lichtenergie<\/strong> vast te leggen in de <\/span>chemische energie<\/strong> van <\/span>glucose<\/strong>. Deze organismen zijn daartoe in staat omdat ze het pigment <\/span>bladgroen<\/strong> (<\/span>chlorofyl<\/strong>) in hun cellen hebben.<\/span><\/p>\r\nBladgroenkorrels (chloroplasten)<\/strong><\/p>\r\nIn planten bevinden de <\/span>bladgroenkorrels<\/strong> zich in het <\/span>cytoplasma<\/strong> van de cellen, vooral in de cellen van bladeren.<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bladgroen<\/strong> absorbeert licht van bepaalde golflengten.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">In de bladgroenkorrel bevinden zich ook <\/span>enzymen<\/strong> die nodig zijn voor de fotosynthese.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nHet <\/span>absorptiespectrum<\/strong> van bladgroen laat zien dat vooral <\/span>blauw<\/strong> en <\/span>rood licht<\/strong> sterk worden geabsorbeerd. <\/span>Groen licht<\/strong> wordt grotendeels gereflecteerd, waardoor planten groen lijken.<\/span><\/p>\r\nReactieschema van fotosynthese<\/strong><\/p>\r\nReactieschema in woorden:<\/span> <\/span> Koolstofdioxide<\/strong> + <\/span>water<\/strong> + <\/span>lichtenergie<\/strong> → <\/span>glucose<\/strong> + <\/span>zuurstof<\/strong><\/p>\r\nReactievergelijking:<\/span> <\/span> 6 CO\u2082 + 6 H\u2082O → C\u2086H\u2081\u2082O\u2086 + 6 O\u2082<\/strong><\/p>\r\nLichtabsorptie en pigmenten<\/strong><\/p>\r\nNaast <\/span>bladgroen<\/strong> bevatten bladgroenkorrels vaak ook <\/span>caroteen<\/strong> (geel tot rood van kleur).<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">In de herfst wordt <\/span>bladgroen<\/strong> als eerste afgebroken, waardoor gele en oranje carotenen zichtbaar worden.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Verschillende pigmenten absorberen licht van verschillende golflengten. Dit vergroot de efficiëntie van de fotosynthese.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nFactoren die fotosynthese beïnvloeden<\/strong><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kleur van het licht<\/strong>: blauw en rood zijn het meest effectief.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hoeveelheid licht<\/strong>: meer licht → hogere fotosynthese-activiteit, tot een maximum.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Concentratie koolstofdioxide<\/strong>: meer CO\u2082 → meer fotosynthese, tot een verzadigingspunt.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Temperatuur<\/strong>: beïnvloedt de enzymactiviteit in de fotosynthese.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Watervoorziening<\/strong>: essentieel voor de productie van glucose en zuurstof.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nMetingen van fotosynthese-activiteit<\/strong><\/p>\r\nDe activiteit van fotosynthese kan worden gemeten door:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">CO\u2082-opname<\/strong> te meten<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">O\u2082-productie<\/strong> te meten (bijv. aantal gasbelletjes bij waterplanten)<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nVoorbeeldproef: een <\/span>waterpestplant<\/strong> wordt onder verschillende lichtkleuren geplaatst; bij blauw of rood licht ontstaan de meeste gasbelletjes.<\/span><\/p>\r\n`,\r\n terms: [\r\n \"Fotosynthese \u2013 omzetting van lichtenergie in chemische energie van glucose\",\r\n \"Koolstofassimilatie \u2013 vorming van glucose uit CO\u2082 en H\u2082O\",\r\n \"Bladgroen (chlorofyl) \u2013 groen pigment dat licht absorbeert\",\r\n \"Bladgroenkorrels (chloroplasten) \u2013 organellen waar fotosynthese plaatsvindt\",\r\n \"Absorptiespectrum \u2013 grafiek die laat zien welke golflengten licht worden geabsorbeerd\",\r\n \"Caroteen \u2013 geel\/oranje pigment in bladgroenkorrels\",\r\n \"Autotrofe organismen \u2013 organismen die zelf organische stoffen maken uit anorganische stoffen\",\r\n \"Glucose \u2013 energierijke organische stof, product van fotosynthese\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Bij fotosynthese leggen autotrofe organismen lichtenergie vast in de vorm van chemische energie in glucose. Ze gebruiken CO\u2082, H\u2082O en licht, waarbij O\u2082 vrijkomt. Bladgroen in bladgroenkorrels speelt hierbij een cruciale rol door licht te absorberen, vooral rood en blauw. De effici\u00ebntie van fotosynthese wordt be\u00efnvloed door lichtkleur, lichtintensiteit, CO\u2082-concentratie, temperatuur en water. De geproduceerde glucose dient als brandstof en bouwstof voor de cel.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 4,\r\n title: \"Voortgezette assimilatie\",\r\n subtitle: \"Hoe worden uit glucose andere organische stoffen opgebouwd?\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/ChatGPT-Image-26-dec-2025-22_02_43.png\",\r\n summary: `\r\n De <\/span>glucose<\/strong> die planten maken bij <\/span>fotosynthese<\/strong> is een <\/span>bouwstof<\/strong> en <\/span>energiebron<\/strong>. Planten kunnen uit glucose grotere <\/span>organische moleculen<\/strong> maken. Deze opbouwreacties noem je <\/span>voortgezette assimilatie<\/strong>. Ook <\/span>dieren<\/strong> en <\/span>mensen<\/strong> kunnen via voortgezette assimilatie uit opgenomen organische stoffen nieuwe cellen en celonderdelen opbouwen.<\/span><\/p>\r\nBelang van voortgezette assimilatie<\/strong><\/p>\r\nVoortgezette assimilatie levert <\/span>grote organische moleculen<\/strong> op die nodig zijn voor:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bouw<\/strong> van cellen (celmembranen, organellen, celwanden)<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Opslag<\/strong> van energie (bijv. zetmeel, vet)<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Functies<\/strong> in de stofwisseling (bijv. enzymen, hormonen)<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nOpbouw van belangrijke groepen stoffen<\/strong><\/p>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Koolhydraten<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Glucose<\/strong> wordt via condensatiereacties samengevoegd tot <\/span>zetmeel<\/strong>, <\/span>glycogeen<\/strong> of <\/span>cellulose<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zetmeel: opslagvorm van glucose in planten.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Glycogeen: opslagvorm van glucose in lever- en spiercellen van dieren.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Cellulose: bouwstof voor celwanden van planten.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Vetten (lipiden)<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Ontstaan uit <\/span>glycerol<\/strong> + <\/span>vetzuren<\/strong> (beide afkomstig uit glucose).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Functies: energiereserve, warmte-isolatie, bescherming van organen, bouwstof voor celmembranen (fosfolipiden).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Eiwitten<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Worden opgebouwd uit <\/span>aminozuren<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Planten maken aminozuren door <\/span>glucose<\/strong> en <\/span>nitraat<\/strong> (NO\u2083\u207b) of <\/span>ammonium<\/strong> (NH\u2084\u207a) te combineren.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Eiwitten vervullen functies als enzymen, transportstoffen, structuureiwitten en hormonen.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">DNA en RNA<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Opgebouwd uit <\/span>nucleotiden<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Nucleotiden bestaan uit een suiker (glucose-derivaat), een fosfaatgroep en een stikstofbase.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ol>\r\nAnabolisme en energiegebruik<\/strong><\/p>\r\nVoortgezette assimilatie is een <\/span>anabool proces<\/strong>: opbouw van grotere moleculen uit kleinere.<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kost <\/span>energie<\/strong> in de vorm van <\/span>ATP<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Energie wordt vaak geleverd door <\/span>aerobe dissimilatie<\/strong> van een deel van de glucose.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nIn autotrofe en heterotrofe organismen<\/strong><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Autotroof<\/strong> (planten, sommige bacteriën): maken glucose zelf en zetten dit om in andere organische stoffen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Heterotroof<\/strong> (dieren, mensen): nemen organische stoffen via voeding op en gebruiken die voor voortgezette assimilatie.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n`,\r\n terms: [\r\n \"Voortgezette assimilatie \u2013 opbouw van grote organische moleculen uit glucose\",\r\n \"Koolhydraten \u2013 suikers, zetmeel, glycogeen, cellulose\",\r\n \"Vetten \u2013 glycerol + vetzuren, energieopslag en bouwstof\",\r\n \"Eiwitten \u2013 opgebouwd uit aminozuren, diverse functies in de cel\",\r\n \"Nucleotiden \u2013 bouwstenen van DNA en RNA\",\r\n \"Anabool proces \u2013 opbouwreactie, kost energie\",\r\n \"ATP \u2013 energiedrager voor biosynthese\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Bij voortgezette assimilatie wordt glucose omgezet in koolhydraten, vetten, eiwitten en nucle\u00efnezuren. Deze processen zijn essentieel voor groei, herstel en opslag van energie. Het zijn anabole reacties die energie kosten, meestal geleverd door ATP. Autotrofen maken hun bouwstoffen zelf uit glucose; heterotrofen moeten de basisstoffen via voeding binnenkrijgen.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 5,\r\n title: \"Dissimilatie\",\r\n subtitle: \"Hoe maken cellen energie vrij uit organische stoffen?\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/ChatGPT-Image-26-dec-2025-22_04_03.png\",\r\n summary: `\r\nDissimilatie<\/strong> is de <\/span>afbraak<\/strong> van <\/span>organische moleculen<\/strong> tot kleinere moleculen, waarbij <\/span>chemische energie<\/strong> vrijkomt. Deze energie wordt deels gebruikt om <\/span>ATP<\/strong> te vormen, de universele energiedrager in cellen. Dissimilatie kan plaatsvinden <\/span>met zuurstof<\/strong> (<\/span>aerobe dissimilatie<\/strong>, verbranding) of <\/span>zonder zuurstof<\/strong> (<\/span>anaerobe dissimilatie<\/strong>, gisting).<\/span><\/p>\r\nAerobe dissimilatie (verbranding)<\/strong><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Reactie in woorden<\/strong>:<\/span> <\/span> Glucose<\/strong> + <\/span>zuurstof<\/strong> → <\/span>koolstofdioxide<\/strong> + <\/span>water<\/strong> + <\/span>ATP<\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Reactievergelijking<\/strong>:<\/span> <\/span> C\u2086H\u2081\u2082O\u2086 + 6 O\u2082 → 6 CO\u2082 + 6 H\u2082O + energie (ATP + warmte)<\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Plaats in de cel<\/strong>: in de <\/span>mitochondriën<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kenmerken<\/strong>:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Levert veel ATP (ongeveer 30-38 ATP per glucosemolecuul).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Afvalproducten zijn CO\u2082 en H\u2082O.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Gebeurt bij planten, dieren, schimmels en veel bacteriën.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\nAnaerobe dissimilatie (gisting)<\/strong><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Algemeen<\/strong>: vindt plaats <\/span>zonder zuurstof<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Levert minder ATP (ongeveer 2 ATP per glucosemolecuul).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Eindproducten zijn afhankelijk van het organisme:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Alcoholische gisting<\/strong> (gistcellen, sommige bacteriën):<\/span> <\/span> Glucose → ethanol (alcohol) + CO\u2082 + energie (ATP)<\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Melkzuurgisting<\/strong> (spiercellen bij zuurstoftekort, melkzuurbacteriën):<\/span> <\/span> Glucose → melkzuur + energie (ATP)<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<\/ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Plaats in de cel<\/strong>: in het <\/span>cytoplasma<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nDissimilatie van andere stoffen<\/strong><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Vetten<\/strong>: afgebroken tot <\/span>glycerol<\/strong> en <\/span>vetzuren<\/strong>, daarna verder afgebroken in mitochondriën.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Eiwitten<\/strong>: afgebroken tot <\/span>aminozuren<\/strong>; hierbij komt <\/span>ammoniak<\/strong> vrij, dat vaak wordt omgezet in <\/span>ureum<\/strong> (bij mensen).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Ook deze stoffen leveren ATP, maar glucose is meestal de primaire brandstof.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nATP en energiegebruik<\/strong><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">ATP<\/strong> (<\/span>adenosinetrifosfaat<\/strong>) wordt gevormd door <\/span>ADP<\/strong> + <\/span>P<\/strong> (fosfaatgroep) te verbinden.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bij het verbreken van de binding tussen de tweede en derde fosfaatgroep komt <\/span>energie<\/strong> vrij.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">ATP wordt gebruikt voor <\/span>spiercontracties<\/strong>, <\/span>actief transport<\/strong>, <\/span>celgroei<\/strong>, <\/span>herstel<\/strong> en <\/span>opbouwreacties<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n`,\r\n terms: [\r\n \"Dissimilatie \u2013 afbraak van organische stoffen met vrijkomen van energie\",\r\n \"Aerobe dissimilatie \u2013 verbranding met O\u2082, veel ATP\",\r\n \"Anaerobe dissimilatie \u2013 gisting zonder O\u2082, weinig ATP\",\r\n \"Alcoholische gisting \u2013 glucose \u2192 ethanol + CO\u2082 + ATP\",\r\n \"Melkzuurgisting \u2013 glucose \u2192 melkzuur + ATP\",\r\n \"ATP \u2013 energiedrager in cellen\",\r\n \"Mitochondri\u00ebn \u2013 plaats van aerobe dissimilatie\",\r\n \"Cytoplasma \u2013 plaats van anaerobe dissimilatie\",\r\n \"Energieomzetting \u2013 chemische energie \u2192 ATP + warmte\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Bij dissimilatie worden organische stoffen afgebroken om energie vrij te maken voor de cel. Bij aerobe dissimilatie levert dit veel ATP op en ontstaan CO\u2082 en H\u2082O. Bij anaerobe dissimilatie ontstaat minder ATP en zijn de eindproducten afhankelijk van het organisme, zoals alcohol of melkzuur. ATP voorziet de cel direct van energie voor alle levensprocessen.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 6,\r\n title: \"Intensiteit van de stofwisseling\",\r\n subtitle: \"Hoe snel verlopen de stofwisselingsprocessen in organismen?\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/ChatGPT-Image-26-dec-2025-22_01_40.png\",\r\n summary: `\r\nDe <\/span>intensiteit van de stofwisseling<\/strong> is de <\/span>snelheid<\/strong> waarmee <\/span>stofwisselingsprocessen<\/strong> (zoals <\/span>assimilatie<\/strong> en <\/span>dissimilatie<\/strong>) in een organisme plaatsvinden. Deze snelheid verschilt per soort, individu, orgaan en situatie, en wordt beïnvloed door zowel <\/span>interne<\/strong> als <\/span>externe factoren<\/strong>.<\/span><\/p>\r\nMeten van stofwisselingsintensiteit<\/strong><\/p>\r\nDe stofwisselingsintensiteit kan worden bepaald door:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">O\u2082-verbruik<\/strong> te meten (aerobe dissimilatie)<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">CO\u2082-productie<\/strong> te meten<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Warmteproductie<\/strong> te meten<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nVoorbeeld: bij planten kan men CO\u2082-opname en O\u2082-afgifte gebruiken om de snelheid van fotosynthese en dissimilatie vast te stellen.<\/span><\/p>\r\nInterne factoren<\/strong><\/p>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Leeftijd<\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Jonge organismen hebben vaak een hogere stofwisselingsintensiteit vanwege groei en celopbouw.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Geslacht<\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hormonen zoals testosteron en oestrogeen kunnen de stofwisseling beïnvloeden.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Lichaamsgrootte<\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kleinere dieren hebben relatief meer energie nodig per kilogram lichaamsgewicht, omdat hun warmteverlies groter is.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ol>\r\nExterne factoren<\/strong><\/p>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Temperatuur<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bij hogere temperaturen werken <\/span>enzymen<\/strong> sneller (tot de <\/span>optimumtemperatuur<\/strong>).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Boven het optimum neemt de enzymactiviteit snel af door <\/span>denaturatie<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Lichtintensiteit<\/strong> (bij autotrofen)<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Meer licht → meer fotosynthese, tot verzadiging.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Beschikbaarheid van stoffen<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zuurstof, water en voedingsstoffen (zoals glucose of nitraat) zijn nodig voor de stofwisseling.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Beperking van één van deze stoffen werkt als <\/span>beperkende factor<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">CO\u2082-concentratie<\/strong> (bij planten)<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hogere CO\u2082-waarden stimuleren fotosynthese tot een bepaald punt.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ol>\r\nBeperkende factor<\/strong><\/p>\r\nDe <\/span>beperkende factor<\/strong> is de factor die op dat moment het minst gunstig is en daardoor de snelheid van het proces bepaalt.<\/span> <\/span> Voorbeeld: bij fotosynthese op een zonnige, droge dag kan <\/span>watertekort<\/strong> de beperkende factor zijn, ook al is er veel licht en CO\u2082 aanwezig.<\/span><\/p>\r\nAanpassingen aan omgeving<\/strong><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Dieren in koude gebieden hebben vaak een hogere stofwisseling om warmte te produceren.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Planten in droge gebieden hebben aanpassingen om waterverlies te beperken (bijvoorbeeld gesloten huidmondjes overdag).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n`,\r\n terms: [\r\n \"Intensiteit van de stofwisseling \u2013 snelheid van stofwisselingsprocessen\",\r\n \"Optimumtemperatuur \u2013 temperatuur waarbij enzymactiviteit maximaal is\",\r\n \"Denaturatie \u2013 onherstelbare verandering van de eiwitstructuur, waardoor het enzym onwerkzaam wordt\",\r\n \"Beperkende factor \u2013 minst gunstige factor die de snelheid van een proces bepaalt\",\r\n \"Lichtintensiteit \u2013 hoeveelheid lichtenergie per tijdseenheid\",\r\n \"CO\u2082-concentratie \u2013 hoeveelheid koolstofdioxide in de omgeving\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"De intensiteit van de stofwisseling geeft aan hoe snel energie wordt geproduceerd en gebruikt. Ze wordt be\u00efnvloed door interne factoren zoals leeftijd, geslacht en grootte, en externe factoren zoals temperatuur, licht, CO\u2082, zuurstof, water en voedingsstoffen. De minst gunstige factor op een bepaald moment is de beperkende factor en bepaalt de maximale snelheid van het proces.\"\r\n },\r\n ]\r\n };\r\n\r\n \/\/ ====== APP LOGICA ======\r\n const els = {\r\n bookTitle: document.getElementById('bookTitle'),\r\n chapterBadge: document.getElementById('chapterBadge'),\r\n chapterSub: document.getElementById('chapterSub'),\r\n pageIndicator: document.getElementById('pageIndicator'),\r\n progressBar: document.getElementById('progressBar'),\r\n chapterTitle: document.getElementById('chapterTitle'),\r\n chapterSubtitle: document.getElementById('chapterSubtitle'),\r\n summaryBody: document.getElementById('summaryBody'),\r\n termsList: document.getElementById('termsList'),\r\n moreTerms: document.getElementById('moreTerms'),\r\n tldrBody: document.getElementById('tldrBody'),\r\n chapterCounter: document.getElementById('chapterCounter'),\r\n prevBtn: document.getElementById('prevBtn'),\r\n nextBtn: document.getElementById('nextBtn'),\r\n chapterImage: document.getElementById('chapterImage'),\r\n chapterImageWrap: document.getElementById('chapterImageWrap'),\r\n };\r\n\r\n function getChapterIndexFromURL(){\r\n const url = new URL(window.location);\r\n const h = parseInt(url.searchParams.get('h') || url.hash.replace('#h=',''));\r\n const idx = isFinite(h) && h>0 ? h-1 : 0;\r\n return Math.max(0, Math.min(BOOK.chapters.length-1, idx));\r\n }\r\n\r\n let currentIndex = getChapterIndexFromURL();\r\n\r\n function updateURL(){\r\n const h = currentIndex + 1;\r\n const url = new URL(window.location);\r\n url.searchParams.set('h', String(h));\r\n history.replaceState({}, '', url);\r\n document.title = `${BOOK.title} \u2013 Basisstof ${h}`;\r\n }\r\n\r\n function render(){\r\n const total = BOOK.chapters.length;\r\n const ch = BOOK.chapters[currentIndex];\r\n\r\n els.bookTitle.textContent = BOOK.title;\r\n els.chapterBadge.textContent = `Basisstof ${ch.id}`;\r\n els.chapterSub.textContent = ch.title;\r\n\r\n els.chapterTitle.textContent = ch.title;\r\n els.chapterSubtitle.textContent = ch.subtitle || '';\r\n els.summaryBody.innerHTML = ch.summary;\r\n\r\n \/\/ Afbeelding per hoofdstuk invullen of het hele blok verbergen\r\n if (ch.image) {\r\n els.chapterImage.src = ch.image;\r\n els.chapterImage.alt = `Illustratie bij: ${ch.title}`;\r\n els.chapterImageWrap.style.display = 'block';\r\n } else {\r\n els.chapterImage.src = '';\r\n els.chapterImageWrap.style.display = 'none';\r\n }\r\n\r\n els.termsList.innerHTML = (ch.terms||[]).map(t => `<li>${t}<\/li>`).join('');\r\n els.moreTerms.href = ch.moreTermsUrl || '#';\r\n\r\n els.tldrBody.innerHTML = `${ch.tldr||''}<\/p>`;\r\n\r\n els.pageIndicator.textContent = `${ch.id} \/ ${total}`;\r\n els.chapterCounter.textContent = `Basisstof ${ch.id} van ${total}`;\r\n els.progressBar.style.width = `${(ch.id\/total)*100}%`;\r\n\r\n els.prevBtn.disabled = currentIndex === 0;\r\n els.nextBtn.disabled = currentIndex === total-1;\r\n\r\n updateURL();\r\n }\r\n\r\n function go(delta){\r\n const next = currentIndex + delta;\r\n if(next < 0 || next >= BOOK.chapters.length) return;\r\n currentIndex = next; render();\r\n \/\/ verplaats focus netjes\r\n document.getElementById('main').focus({preventScroll:true});\r\n }\r\n\r\n els.prevBtn.addEventListener('click', () => go(-1));\r\n els.nextBtn.addEventListener('click', () => go(1));\r\n\r\n document.addEventListener('keydown', (e) => {\r\n if(e.key === 'ArrowLeft') { go(-1); }\r\n if(e.key === 'ArrowRight'){ go(1); }\r\n });\r\n\r\n \/\/ Initial render\r\n render();\r\n <\/script>\r\n<\/body>\r\n<\/html>\r\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Samenvatting \u2013 Boek Ga naar inhoud Titel van het boek Basisstof 1 1 \/ 1 Hoofdstuknaam Korte inleiding of doel van dit hoofdstuk. Belangrijke begrippen Meer begrippen \u2192 Kort samengevat Vorige Basisstof 1 van 1 Volgende<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"folder":[38],"class_list":["post-857","page","type-page","status-publish","hentry"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/857","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=857"}],"version-history":[{"count":35,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/857\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3214,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/857\/revisions\/3214"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=857"}],"wp:term":[{"taxonomy":"folder","embeddable":true,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ffolder&post=857"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}

\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t

\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\r\n\r\n\r\n \r\n \r\n Samenvatting \u2013 Boek<\/title>\r\n <meta name=\"description\" content=\"Mooie, printvriendelijke samenvattingspagina met post-it begrippen, TL;DR en boeknavigatie.\" \/>\r\n <style>\r\n \/* ====== Design tokens ====== *\/\r\n :root {\r\n --bg: #f7f7fb;\r\n --surface: #ffffff;\r\n --ink: #0b1020;\r\n --muted: #5e647a;\r\n --accent: #5b7cfa; \/* primaire accentkleur *\/\r\n --accent-2: #9a7bf9; \/* verloop voor knoppen *\/\r\n --ring: rgba(91,124,250,.35);\r\n --shadow: 0 10px 30px rgba(11,16,32,.08);\r\n --radius: 18px;\r\n --note: #fff4b1; \/* post-it geel *\/\r\n --note-ink: #3e3a17;\r\n --success: #2ecc71;\r\n --danger: #ff6b6b;\r\n }\r\n\r\n @media (prefers-color-scheme: dark) {\r\n :root {\r\n --bg: #0e1220;\r\n --surface: #151a2c;\r\n --ink: #eef1ff;\r\n --muted: #a9b0d1;\r\n --accent: #7aa2ff;\r\n --accent-2: #b690ff;\r\n --ring: rgba(122,162,255,.35);\r\n --shadow: 0 10px 30px rgba(0,0,0,.35);\r\n --note: #f6dd7b;\r\n --note-ink: #2a2610;\r\n }\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Base ====== *\/\r\n *, *::before, *::after {\r\n box-sizing: border-box\r\n }\r\n\r\n html, body {\r\n height: 100%\r\n }\r\n\r\n body {\r\n margin: 0;\r\n background: radial-gradient(1200px 600px at 10% -10%, rgba(91,124,250,.08), transparent 60%), radial-gradient(1000px 700px at 120% 30%, rgba(154,123,249,.06), transparent 60%), var(--bg);\r\n color: var(--ink);\r\n font: 16px\/1.6 system-ui, -apple-system, Segoe UI, Roboto, Ubuntu, Cantarell, Noto Sans, Arial, \"Apple Color Emoji\",\"Segoe UI Emoji\";\r\n }\r\n\r\n a {\r\n color: var(--accent);\r\n text-decoration: none\r\n }\r\n\r\n a:hover {\r\n text-decoration: underline\r\n }\r\n\r\n .container {\r\n max-width: 1600px;\r\n margin-inline: auto;\r\n padding: 24px;\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Topbar \/ header ====== *\/\r\n .topbar {\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n gap: 16px;\r\n justify-content: space-between;\r\n margin-bottom: 18px;\r\n }\r\n\r\n .brand {\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n gap: 12px\r\n }\r\n\r\n .brand .logo {\r\n width: 42px;\r\n height: 42px;\r\n border-radius: 12px;\r\n background: linear-gradient(135deg,var(--accent),var(--accent-2));\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n display: grid;\r\n place-items: center\r\n }\r\n\r\n .brand .logo svg {\r\n width: 24px;\r\n height: 24px;\r\n fill: white\r\n }\r\n\r\n .brand h1 {\r\n font-size: clamp(18px, 3vw, 24px);\r\n margin: 0\r\n }\r\n\r\n .chapter-meta {\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n gap: 10px;\r\n color: var(--muted)\r\n }\r\n\r\n .badge {\r\n background: linear-gradient(135deg, rgba(91,124,250,.15), rgba(154,123,249,.15));\r\n padding: 6px 10px;\r\n border-radius: 999px;\r\n font-weight: 600\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Progress ====== *\/\r\n .progress-wrap {\r\n margin: 6px 0 20px 0\r\n }\r\n\r\n .progress {\r\n height: 8px;\r\n background: rgba(91,124,250,.15);\r\n border-radius: 999px;\r\n overflow: hidden\r\n }\r\n\r\n .progress > span {\r\n display: block;\r\n height: 100%;\r\n width: 0;\r\n background: linear-gradient(90deg,var(--accent),var(--accent-2));\r\n transition: width .35s ease\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Layout ====== *\/\r\n .layout {\r\n display: grid;\r\n grid-template-columns: 1.2fr .8fr;\r\n gap: 20px\r\n }\r\n\r\n @media (max-width: 900px) {\r\n .layout {\r\n grid-template-columns: 1fr;\r\n }\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Cards ====== *\/\r\n .card {\r\n background: var(--surface);\r\n border-radius: var(--radius);\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n position: relative\r\n }\r\n\r\n .summary {\r\n padding: 24px\r\n }\r\n\r\n .summary h2 {\r\n margin: 0 0 8px 0;\r\n font-size: clamp(22px, 3.2vw, 32px)\r\n }\r\n\r\n .summary .subtitle {\r\n color: var(--muted);\r\n margin: 0 0 18px 0\r\n }\r\n\r\n .summary p {\r\n margin: 0 0 12px 0\r\n }\r\n\r\n .summary ul, .summary ol {\r\n padding-left: 22px\r\n }\r\n\r\n .side {\r\n display: grid;\r\n gap: 20px;\r\n align-content: start\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Post-it note (begrippen) ====== *\/\r\n .note {\r\n background: var(--note);\r\n color: var(--note-ink);\r\n border-radius: 10px;\r\n padding: 18px 18px 70px 18px; \/* extra ruimte voor knop *\/\r\n position: relative;\r\n box-shadow: 0 18px 35px rgba(0,0,0,.12);\r\n transform: rotate(-0.7deg);\r\n filter: drop-shadow(0 8px 14px rgba(0,0,0,.08));\r\n isolation: isolate;\r\n }\r\n\r\n .note::before { \/* plakband *\/\r\n content: \"\";\r\n position: absolute;\r\n top: -10px;\r\n left: 40px;\r\n width: 70px;\r\n height: 26px;\r\n background: linear-gradient(180deg, rgba(255,255,255,.65), rgba(255,255,255,.25));\r\n box-shadow: 0 2px 6px rgba(0,0,0,.12);\r\n transform: rotate(-6deg);\r\n border-radius: 4px;\r\n }\r\n\r\n .note h3 {\r\n margin: 2px 0 8px 0;\r\n font-size: 20px\r\n }\r\n\r\n .terms {\r\n margin: 0;\r\n padding-left: 18px\r\n }\r\n\r\n .terms li {\r\n margin: 6px 0\r\n }\r\n\r\n .more-link {\r\n position: absolute;\r\n bottom: 12px;\r\n right: 12px;\r\n border: none;\r\n border-radius: 999px;\r\n padding: 10px 14px;\r\n font-weight: 700;\r\n cursor: pointer;\r\n background: linear-gradient(135deg,var(--accent),var(--accent-2));\r\n color: #fff;\r\n box-shadow: 0 10px 22px var(--ring);\r\n }\r\n\r\n .more-link:focus {\r\n outline: 3px solid var(--ring);\r\n outline-offset: 3px\r\n }\r\n\r\n \/* ====== TL;DR ====== *\/\r\n .tldr {\r\n padding: 16px 18px\r\n }\r\n\r\n .tldr h3 {\r\n margin: 0 0 8px 0;\r\n font-size: 18px\r\n }\r\n\r\n .tldr p {\r\n margin: 8px 0\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Book navigation ====== *\/\r\n .book-nav {\r\n position: sticky;\r\n bottom: 10px;\r\n margin-top: 26px;\r\n z-index: 5;\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n justify-content: center;\r\n gap: 14px;\r\n }\r\n\r\n .nav-btn {\r\n display: inline-flex;\r\n align-items: center;\r\n justify-content: center;\r\n gap: 10px;\r\n border: none;\r\n border-radius: 999px;\r\n padding: 12px 16px;\r\n font-weight: 700;\r\n cursor: pointer;\r\n background: var(--surface);\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n }\r\n\r\n .nav-btn svg {\r\n width: 22px;\r\n height: 22px;\r\n opacity: .9\r\n }\r\n\r\n .nav-btn:hover {\r\n outline: 3px solid var(--ring)\r\n }\r\n\r\n .nav-btn[disabled] {\r\n opacity: .5;\r\n cursor: not-allowed\r\n }\r\n\r\n .nav-info {\r\n background: var(--surface);\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n padding: 10px 14px;\r\n border-radius: 999px;\r\n color: var(--muted)\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Helpers ====== *\/\r\n .sr-only {\r\n position: absolute;\r\n width: 1px;\r\n height: 1px;\r\n padding: 0;\r\n margin: -1px;\r\n overflow: hidden;\r\n clip: rect(0,0,0,0);\r\n white-space: nowrap;\r\n border: 0\r\n }\r\n\r\n mark {\r\n background: linear-gradient(transparent 60%, rgba(91,124,250,.25) 60%)\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Print styles ====== *\/\r\n @media print {\r\n body {\r\n background: #fff\r\n }\r\n\r\n .topbar .brand .logo {\r\n display: none\r\n }\r\n\r\n .progress-wrap, .book-nav, .note::before {\r\n display: none\r\n }\r\n\r\n .layout {\r\n grid-template-columns: 1fr .6fr\r\n }\r\n\r\n a {\r\n color: inherit;\r\n text-decoration: none\r\n }\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Hoofdstukafbeelding (boven begrippen, vaste grootte) ====== *\/\r\n .image-note {\r\n background: #fff;\r\n border-radius: 14px;\r\n box-shadow: 0 10px 25px rgba(0,0,0,.12);\r\n padding: 12px;\r\n margin: 0;\r\n position: relative;\r\n transform: rotate(-1.2deg);\r\n width: 100%;\r\n height: 800px; \/* vaste weergavegrootte desktop *\/\r\n max-height: 800px;\r\n overflow: hidden;\r\n }\r\n\r\n .image-note img {\r\n display: block;\r\n width: 100%;\r\n height: 100%;\r\n object-fit: contain; \/* past binnen het kader, nooit te lang\/breed *\/\r\n border-radius: 10px;\r\n }\r\n\r\n .image-note .tape {\r\n content: \"\";\r\n position: absolute;\r\n top: -12px;\r\n left: 50%;\r\n transform: translateX(-50%) rotate(-4deg);\r\n width: 80px;\r\n height: 28px;\r\n background: linear-gradient(180deg, rgba(255,255,255,.7), rgba(255,255,255,.3));\r\n box-shadow: 0 2px 6px rgba(0,0,0,.2);\r\n border-radius: 4px;\r\n }\r\n\r\n @media (max-width: 900px) {\r\n .image-note {\r\n height: 420px;\r\n max-height: 420px;\r\n }\r\n \/* mobiel *\/\r\n }\r\n <\/style>\r\n<\/head>\r\n<body>\r\n <a class=\"sr-only\" href=\"#main\">Ga naar inhoud<\/a>\r\n <div class=\"container\">\r\n <header class=\"topbar\">\r\n <div class=\"brand\" aria-label=\"Boekgegevens\">\r\n <div class=\"logo\" aria-hidden=\"true\">\r\n \r\n <svg viewBox=\"0 0 24 24\" role=\"img\" aria-label=\"Boekpictogram\"><path d=\"M6 2h9a3 3 0 0 1 3 3v14.5a.5.5 0 0 1-.8.4c-1.1-.8-2.5-1.1-3.9-1.1H6a2 2 0 0 0-2 2V4a2 2 0 0 1 2-2Zm0 2a0 0 0 0 0 0 0v13h7.3c1.3 0 2.6.3 3.7.9V5a1 1 0 0 0-1-1Z\" \/><\/svg>\r\n <\/div>\r\n <div>\r\n <h1 id=\"bookTitle\">Titel van het boek<\/h1>\r\n <div class=\"chapter-meta\">\r\n Basisstof 1<\/span>\r\n <\/span>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n <div class=\"chapter-meta\" aria-live=\"polite\">\r\n 1 \/ 1<\/span>\r\n <\/div>\r\n <\/header>\r\n\r\n <div class=\"progress-wrap\" aria-hidden=\"true\">\r\n <div class=\"progress\"><\/span><\/div>\r\n <\/div>\r\n\r\n <main id=\"main\" class=\"layout\" tabindex=\"-1\">\r\n <section class=\"card summary\" aria-labelledby=\"chapterTitle\">\r\n <h2 id=\"chapterTitle\">Hoofdstuknaam<\/h2>\r\n Korte inleiding of doel van dit hoofdstuk.<\/p>\r\n <div id=\"summaryBody\">\r\n \r\n <\/div>\r\n <\/section>\r\n\r\n <aside class=\"side\">\r\n \r\n <section class=\"image-note\" id=\"chapterImageWrap\">\r\n <img decoding=\"async\" id=\"chapterImage\" src=\"\" alt=\"Illustratie bij dit hoofdstuk\" loading=\"lazy\">\r\n <\/span>\r\n <\/section>\r\n \r\n\r\n <section class=\"note\" aria-labelledby=\"begrippenTitle\">\r\n <h3 id=\"begrippenTitle\">Belangrijke begrippen<\/h3>\r\n <ul class=\"terms\" id=\"termsList\"><\/ul>\r\n <a id=\"moreTerms\" class=\"more-link\" href=\"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Meer begrippen \u2192<\/a>\r\n <\/section>\r\n\r\n <section class=\"tldr card\" aria-labelledby=\"tldrTitle\">\r\n <h3 id=\"tldrTitle\">Kort samengevat<\/h3>\r\n <div id=\"tldrBody\"><\/div>\r\n <\/section>\r\n <\/aside>\r\n <\/main>\r\n\r\n <nav class=\"book-nav\" aria-label=\"Hoofdstuknavigatie\">\r\n <button id=\"prevBtn\" class=\"nav-btn\" aria-label=\"Ga naar vorig hoofdstuk\">\r\n <svg viewBox=\"0 0 24 24\" aria-hidden=\"true\"><path d=\"M15.41 7.41 14 6l-6 6 6 6 1.41-1.41L10.83 12z\" \/><\/svg>\r\n Vorige\r\n <\/button>\r\n <div class=\"nav-info\">Basisstof 1 van 1<\/span><\/div>\r\n <button id=\"nextBtn\" class=\"nav-btn\" aria-label=\"Ga naar volgend hoofdstuk\">\r\n Volgende\r\n <svg viewBox=\"0 0 24 24\" aria-hidden=\"true\"><path d=\"M8.59 16.59 13.17 12 8.59 7.41 10 6l6 6-6 6z\" \/><\/svg>\r\n <\/button>\r\n <\/nav>\r\n <\/div>\r\n\r\n <script>\r\n const BOOK = {\r\n title: \"Thema 8: Stofwisseling in de cel\", \/\/ \ud83d\udc49 boeknaam\r\n chapters: [\r\n {\r\n id: 1,\r\n title: \"Chemie in cellen\",\r\n subtitle: \"Hoe werken chemische processen in cellen?\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/ChatGPT-Image-26-dec-2025-22_00_48.png\",\r\n summary: `\r\nIn alle levende cellen vinden voortdurend <\/span>stofwisselingsprocessen<\/strong> plaats. Deze processen zijn nodig voor de <\/span>opbouw<\/strong>, het <\/span>onderhoud<\/strong> en de energievoorziening van de cel. De stofwisseling wordt onderverdeeld in <\/span>assimilatie<\/strong> en <\/span>dissimilatie<\/strong>.<\/span><\/p>\r\nAssimilatie en dissimilatie<\/strong><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Assimilatie<\/strong>: de <\/span>opbouw<\/strong> van <\/span>organische moleculen<\/strong> uit kleinere moleculen. Voor dit proces is <\/span>energie<\/strong> nodig.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Dissimilatie<\/strong>: de <\/span>afbraak<\/strong> van grote <\/span>organische moleculen<\/strong> tot kleinere moleculen. Hierbij komt <\/span>energie<\/strong> vrij, bijvoorbeeld in de vorm van <\/span>warmte<\/strong> of <\/span>kinetische energie<\/strong> (bewegingsenergie).<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nOrganische en anorganische stoffen<\/strong><\/p>\r\nOrganismen bestaan uit <\/span>organische<\/strong> en <\/span>anorganische stoffen<\/strong>.<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Organische stoffen<\/strong> bevatten altijd <\/span>koolstofatomen<\/strong> (C) in een <\/span>koolstofketen<\/strong>, samen met <\/span>waterstof<\/strong> (H) en <\/span>zuurstof<\/strong> (O). Ze bevatten veel <\/span>chemische energie<\/strong> in de bindingen, vooral de <\/span>C-H-bindingen<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Anorganische stoffen<\/strong> hebben geen koolstofketens en bevatten weinig chemische energie.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nEen belangrijke organische stof is <\/span>glucose<\/strong> (<\/span>C\u2086H\u2081\u2082O\u2086<\/strong>), die dient als <\/span>brandstof<\/strong> én <\/span>bouwstof<\/strong>.<\/span><\/p>\r\nKoolstofassimilatie en fotosynthese<\/strong><\/p>\r\nDe vorming van <\/span>glucose<\/strong> uit <\/span>koolstofdioxide<\/strong> (CO\u2082) en <\/span>water<\/strong> (H\u2082O) heet <\/span>koolstofassimilatie<\/strong>.<\/span> <\/span> Alleen <\/span>autotrofe organismen<\/strong> kunnen dit proces uitvoeren, bijvoorbeeld planten en sommige bacteriën. Bij <\/span>fotosynthese<\/strong> gebruiken zij <\/span>lichtenergie<\/strong> om glucose te maken.<\/span><\/p>\r\nUit glucose worden door <\/span>voortgezette assimilatie<\/strong> grotere organische moleculen opgebouwd, zoals <\/span>koolhydraten<\/strong>, <\/span>vetten<\/strong>, <\/span>eiwitten<\/strong> en <\/span>DNA<\/strong>. Deze moleculen bevatten veel energierijke bindingen.<\/span><\/p>\r\nDissimilatie en energieproductie<\/strong><\/p>\r\nBij <\/span>dissimilatie<\/strong> wordt de in organische moleculen opgeslagen <\/span>chemische energie<\/strong> vrijgemaakt. Dit gebeurt op twee manieren:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Aerobe dissimilatie<\/strong> (verbranding): <\/span>glucose<\/strong> + <\/span>zuurstof<\/strong> → <\/span>koolstofdioxide<\/strong> + <\/span>water<\/strong> + <\/span>ATP<\/strong>. Dit levert veel ATP op en vindt plaats in de <\/span>mitochondriën<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Anaerobe dissimilatie<\/strong> (gisting): zonder zuurstof; levert minder ATP en eindproducten zoals <\/span>alcohol<\/strong> (bij gistcellen) of <\/span>melkzuur<\/strong> (bij spiercellen).<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nOok <\/span>vetten<\/strong> en <\/span>eiwitten<\/strong> kunnen bij dissimilatie worden afgebroken.<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Vetten<\/strong> → <\/span>glycerol<\/strong> + <\/span>vetzuren<\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Eiwitten<\/strong> → <\/span>aminozuren<\/strong> (+ <\/span>ammoniak<\/strong> als afvalstof)<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nOvertollige glucose kan worden opgeslagen als <\/span>glycogeen<\/strong> (in lever en spieren) of als <\/span>vet<\/strong>.<\/span><\/p>\r\nATP: energiedrager in cellen<\/strong><\/p>\r\nDe energie uit dissimilatie wordt tijdelijk opgeslagen in <\/span>ATP<\/strong> (<\/span>adenosinetrifosfaat<\/strong>). ATP bestaat uit drie fosfaatgroepen; in de bindingen tussen deze groepen zit veel <\/span>chemische energie<\/strong>.<\/span><\/p>\r\nWanneer de derde fosfaatgroep wordt afgesplitst, ontstaat <\/span>ADP<\/strong> (<\/span>adenosinedifosfaat<\/strong>) en komt energie vrij voor processen zoals <\/span>eiwitsynthese<\/strong>, <\/span>actief transport<\/strong> of <\/span>spiercontractie<\/strong>.<\/span><\/p>\r\n `,\r\n terms: [\r\n \"Stofwisseling \u2013 alle chemische omzettingen in een organisme\",\r\n \"Assimilatie \u2013 opbouw van organische moleculen (kost energie)\",\r\n \"Dissimilatie \u2013 afbraak van organische moleculen (levert energie)\",\r\n \"Organische stoffen \u2013 bevatten C-ketens, veel chemische energie\",\r\n \"Anorganische stoffen \u2013 geen C-ketens, weinig chemische energie\",\r\n \"Chemische energie \u2013 energie opgeslagen in bindingen tussen atomen\",\r\n \"Glucose \u2013 belangrijke brandstof en bouwstof (C\u2086H\u2081\u2082O\u2086)\",\r\n \"Koolstofassimilatie \u2013 vorming van glucose uit CO\u2082 en H\u2082O\",\r\n \"Fotosynthese \u2013 lichtenergie \u2192 glucose (in autotrofen)\",\r\n \"Voortgezette assimilatie \u2013 vorming van grote organische moleculen uit glucose\",\r\n \"Aerobe dissimilatie \u2013 verbranding met O\u2082, veel ATP\",\r\n \"Anaerobe dissimilatie \u2013 gisting zonder O\u2082, weinig ATP\",\r\n \"ATP \u2013 energiedragend molecuul\",\r\n \"ADP \u2013 ATP zonder derde fosfaatgroep, minder energierijk\",\r\n \"Mitochondri\u00ebn \u2013 organellen voor aerobe dissimilatie\",\r\n \"Glycogeen \u2013 glucosevoorraad in lever\/spieren\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Chemie in cellen gaat over de voortdurende omzetting van stoffen om energie op te slaan of vrij te maken. Bij assimilatie worden kleine moleculen opgebouwd tot grotere energierijke moleculen.Bij dissimilatie worden deze weer afgebroken, waarbij energie vrijkomt. Glucose speelt een centrale rol als energiebron en bouwstof. De energie uit dissimilatie wordt vastgelegd in ATP, dat de cel direct kan gebruiken voor levensprocessen.Overtollige energie wordt opgeslagen als glycogeen of vet, zodat de cel altijd over reserves beschikt.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 2,\r\n title: \"Enzymen\",\r\n subtitle: \"Hoe versnellen enzymen de chemische reacties in cellen?\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/ChatGPT-Image-26-dec-2025-21_59_24.png\",\r\n summary: `\r\nIn alle levende cellen vinden voortdurend <\/span>stofwisselingsprocessen<\/strong> plaats. Deze verlopen meestal niet vanzelf of zeer traag. Om deze reacties toch mogelijk te maken en te versnellen, bevatten cellen duizenden verschillende <\/span>enzymen<\/strong>. Enzymen zijn <\/span>eiwitten<\/strong> die als <\/span>katalysator<\/strong> werken: ze maken chemische reacties mogelijk of versnellen deze, zonder zelf verbruikt te worden.<\/span><\/p>\r\nBouw en werking van enzymen<\/strong><\/p>\r\nEen <\/span>enzymmolecuul<\/strong> heeft een specifieke <\/span>ruimtelijke vorm<\/strong> met een <\/span>actief centrum<\/strong> waarin precies één type <\/span>substraatmolecuul<\/strong> past. Deze <\/span>specificiteit<\/strong> zorgt ervoor dat elk enzym slechts één bepaalde reactie katalyseert.<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Het <\/span>substraat<\/strong> is de stof waarop het enzym inwerkt.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Het enzym bindt zich aan het substraat → er ontstaat een <\/span>enzym-substraatcomplex<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Tijdens de reactie worden bindingen in het substraat verbroken en\/of gevormd.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De reactieproducten laten los en het enzym kan opnieuw worden gebruikt.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nDe naam van een enzym wordt vaak gevormd door de naam van het substraat + <\/span>-ase<\/strong> (bijv. <\/span>amylase<\/strong> breekt zetmeel af).<\/span><\/p>\r\nWerking in twee richtingen<\/strong><\/p>\r\nVeel enzymen katalyseren reacties die in beide richtingen kunnen verlopen (evenwichtsreacties). Bijvoorbeeld:<\/span> <\/span> ATPase<\/strong>: ATP \u21cc ADP + fosfaat.<\/span><\/p>\r\nInvloed van temperatuur op enzymactiviteit<\/strong><\/p>\r\nDe <\/span>enzymactiviteit<\/strong> is de mate waarin een enzym per tijdseenheid substraat omzet.<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Onder de minimumtemperatuur<\/strong>: nauwelijks activiteit, omdat moleculen te traag bewegen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Stijgende temperatuur<\/strong>: meer botsingen tussen enzym en substraat → hogere activiteit.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Boven de optimumtemperatuur<\/strong>: de enzymstructuur verandert (<\/span>denaturatie<\/strong>), het substraat past niet meer in het actieve centrum → activiteit daalt tot nul.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Denaturatie<\/strong> is onomkeerbaar: de ruimtelijke structuur keert na afkoeling niet terug.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nBij zoogdieren verliezen de meeste enzymen boven 40 °C hun werking. De relatie tussen temperatuur en activiteit wordt weergegeven in een <\/span>optimumkromme<\/strong>.<\/span><\/p>\r\nInvloed van pH op enzymactiviteit<\/strong><\/p>\r\nDe zuurgraad (<\/span>pH<\/strong>) beïnvloedt de vorm van het actieve centrum:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Elk enzym heeft een <\/span>optimum-pH<\/strong> waarbij de activiteit het grootst is.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Sterke afwijkingen van de pH veroorzaken blijvende veranderingen in de enzymstructuur (denaturatie).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kleine afwijkingen kunnen soms nog omkeerbaar zijn.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nVoorbeelden van enzymen<\/strong><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Amylase<\/strong>: breekt zetmeel af tot maltose.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Lactase<\/strong>: breekt lactose af tot glucose en galactose.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">ATPase<\/strong>: splitst ATP in ADP + fosfaat.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nKatalase<\/strong>: zet waterstofperoxide om in water en zuurstof.<\/span> <\/span><\/p>\r\n`,\r\n terms: [\r\n \"Enzym \u2013 eiwit dat een specifieke reactie versnelt\",\r\n \"Katalysator \u2013 stof die een reactie versnelt zonder zelf verbruikt te worden\",\r\n \"Substraat \u2013 stof waarop een enzym werkt\",\r\n \"Actief centrum \u2013 deel van het enzym waar het substraat bindt\",\r\n \"Enzym-substraatcomplex \u2013 tijdelijk geheel van enzym + substraat tijdens de reactie\",\r\n \"Reactieproducten \u2013 stoffen die ontstaan na de enzymatische reactie\",\r\n \"Specificiteit \u2013 eigenschap dat een enzym slechts \u00e9\u00e9n reactie katalyseert\",\r\n \"Optimumtemperatuur \u2013 temperatuur waarbij enzymactiviteit maximaal is\",\r\n \"Denaturatie \u2013 blijvende verandering van de enzymstructuur waardoor het enzym onwerkzaam wordt\",\r\n \"Optimum-pH \u2013 pH waarbij enzymactiviteit maximaal is\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Enzymen zijn onmisbaar voor alle levensprocessen, omdat ze reacties in cellen mogelijk maken en versnellen. Ze werken zeer specifiek: alleen het juiste substraat past in het actieve centrum. Hun activiteit wordt sterk be\u00efnvloed door temperatuur en pH. Boven de optimumtemperatuur of bij te sterke pH-afwijkingen denatureren enzymen, waardoor ze hun werking verliezen. Dankzij hun herbruikbaarheid kan een kleine hoeveelheid enzym grote hoeveelheden substraat omzetten.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 3,\r\n title: \"Fotosynthese\",\r\n subtitle: \"Hoe zetten planten lichtenergie om in chemische energie?\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/ChatGPT-Image-26-dec-2025-21_59_40.png\",\r\n summary: `\r\n Planten, algen en sommige <\/span>cyanobacteriën<\/strong> kunnen <\/span>koolstofassimilatie<\/strong> uitvoeren onder invloed van licht. Dit proces heet <\/span>fotosynthese<\/strong> en maakt het mogelijk om <\/span>lichtenergie<\/strong> vast te leggen in de <\/span>chemische energie<\/strong> van <\/span>glucose<\/strong>. Deze organismen zijn daartoe in staat omdat ze het pigment <\/span>bladgroen<\/strong> (<\/span>chlorofyl<\/strong>) in hun cellen hebben.<\/span><\/p>\r\nBladgroenkorrels (chloroplasten)<\/strong><\/p>\r\nIn planten bevinden de <\/span>bladgroenkorrels<\/strong> zich in het <\/span>cytoplasma<\/strong> van de cellen, vooral in de cellen van bladeren.<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bladgroen<\/strong> absorbeert licht van bepaalde golflengten.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">In de bladgroenkorrel bevinden zich ook <\/span>enzymen<\/strong> die nodig zijn voor de fotosynthese.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nHet <\/span>absorptiespectrum<\/strong> van bladgroen laat zien dat vooral <\/span>blauw<\/strong> en <\/span>rood licht<\/strong> sterk worden geabsorbeerd. <\/span>Groen licht<\/strong> wordt grotendeels gereflecteerd, waardoor planten groen lijken.<\/span><\/p>\r\nReactieschema van fotosynthese<\/strong><\/p>\r\nReactieschema in woorden:<\/span> <\/span> Koolstofdioxide<\/strong> + <\/span>water<\/strong> + <\/span>lichtenergie<\/strong> → <\/span>glucose<\/strong> + <\/span>zuurstof<\/strong><\/p>\r\nReactievergelijking:<\/span> <\/span> 6 CO\u2082 + 6 H\u2082O → C\u2086H\u2081\u2082O\u2086 + 6 O\u2082<\/strong><\/p>\r\nLichtabsorptie en pigmenten<\/strong><\/p>\r\nNaast <\/span>bladgroen<\/strong> bevatten bladgroenkorrels vaak ook <\/span>caroteen<\/strong> (geel tot rood van kleur).<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">In de herfst wordt <\/span>bladgroen<\/strong> als eerste afgebroken, waardoor gele en oranje carotenen zichtbaar worden.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Verschillende pigmenten absorberen licht van verschillende golflengten. Dit vergroot de efficiëntie van de fotosynthese.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nFactoren die fotosynthese beïnvloeden<\/strong><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kleur van het licht<\/strong>: blauw en rood zijn het meest effectief.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hoeveelheid licht<\/strong>: meer licht → hogere fotosynthese-activiteit, tot een maximum.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Concentratie koolstofdioxide<\/strong>: meer CO\u2082 → meer fotosynthese, tot een verzadigingspunt.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Temperatuur<\/strong>: beïnvloedt de enzymactiviteit in de fotosynthese.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Watervoorziening<\/strong>: essentieel voor de productie van glucose en zuurstof.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nMetingen van fotosynthese-activiteit<\/strong><\/p>\r\nDe activiteit van fotosynthese kan worden gemeten door:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">CO\u2082-opname<\/strong> te meten<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">O\u2082-productie<\/strong> te meten (bijv. aantal gasbelletjes bij waterplanten)<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nVoorbeeldproef: een <\/span>waterpestplant<\/strong> wordt onder verschillende lichtkleuren geplaatst; bij blauw of rood licht ontstaan de meeste gasbelletjes.<\/span><\/p>\r\n`,\r\n terms: [\r\n \"Fotosynthese \u2013 omzetting van lichtenergie in chemische energie van glucose\",\r\n \"Koolstofassimilatie \u2013 vorming van glucose uit CO\u2082 en H\u2082O\",\r\n \"Bladgroen (chlorofyl) \u2013 groen pigment dat licht absorbeert\",\r\n \"Bladgroenkorrels (chloroplasten) \u2013 organellen waar fotosynthese plaatsvindt\",\r\n \"Absorptiespectrum \u2013 grafiek die laat zien welke golflengten licht worden geabsorbeerd\",\r\n \"Caroteen \u2013 geel\/oranje pigment in bladgroenkorrels\",\r\n \"Autotrofe organismen \u2013 organismen die zelf organische stoffen maken uit anorganische stoffen\",\r\n \"Glucose \u2013 energierijke organische stof, product van fotosynthese\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Bij fotosynthese leggen autotrofe organismen lichtenergie vast in de vorm van chemische energie in glucose. Ze gebruiken CO\u2082, H\u2082O en licht, waarbij O\u2082 vrijkomt. Bladgroen in bladgroenkorrels speelt hierbij een cruciale rol door licht te absorberen, vooral rood en blauw. De effici\u00ebntie van fotosynthese wordt be\u00efnvloed door lichtkleur, lichtintensiteit, CO\u2082-concentratie, temperatuur en water. De geproduceerde glucose dient als brandstof en bouwstof voor de cel.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 4,\r\n title: \"Voortgezette assimilatie\",\r\n subtitle: \"Hoe worden uit glucose andere organische stoffen opgebouwd?\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/ChatGPT-Image-26-dec-2025-22_02_43.png\",\r\n summary: `\r\n De <\/span>glucose<\/strong> die planten maken bij <\/span>fotosynthese<\/strong> is een <\/span>bouwstof<\/strong> en <\/span>energiebron<\/strong>. Planten kunnen uit glucose grotere <\/span>organische moleculen<\/strong> maken. Deze opbouwreacties noem je <\/span>voortgezette assimilatie<\/strong>. Ook <\/span>dieren<\/strong> en <\/span>mensen<\/strong> kunnen via voortgezette assimilatie uit opgenomen organische stoffen nieuwe cellen en celonderdelen opbouwen.<\/span><\/p>\r\nBelang van voortgezette assimilatie<\/strong><\/p>\r\nVoortgezette assimilatie levert <\/span>grote organische moleculen<\/strong> op die nodig zijn voor:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bouw<\/strong> van cellen (celmembranen, organellen, celwanden)<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Opslag<\/strong> van energie (bijv. zetmeel, vet)<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Functies<\/strong> in de stofwisseling (bijv. enzymen, hormonen)<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nOpbouw van belangrijke groepen stoffen<\/strong><\/p>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Koolhydraten<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Glucose<\/strong> wordt via condensatiereacties samengevoegd tot <\/span>zetmeel<\/strong>, <\/span>glycogeen<\/strong> of <\/span>cellulose<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zetmeel: opslagvorm van glucose in planten.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Glycogeen: opslagvorm van glucose in lever- en spiercellen van dieren.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Cellulose: bouwstof voor celwanden van planten.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Vetten (lipiden)<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Ontstaan uit <\/span>glycerol<\/strong> + <\/span>vetzuren<\/strong> (beide afkomstig uit glucose).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Functies: energiereserve, warmte-isolatie, bescherming van organen, bouwstof voor celmembranen (fosfolipiden).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Eiwitten<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Worden opgebouwd uit <\/span>aminozuren<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Planten maken aminozuren door <\/span>glucose<\/strong> en <\/span>nitraat<\/strong> (NO\u2083\u207b) of <\/span>ammonium<\/strong> (NH\u2084\u207a) te combineren.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Eiwitten vervullen functies als enzymen, transportstoffen, structuureiwitten en hormonen.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">DNA en RNA<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Opgebouwd uit <\/span>nucleotiden<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Nucleotiden bestaan uit een suiker (glucose-derivaat), een fosfaatgroep en een stikstofbase.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ol>\r\nAnabolisme en energiegebruik<\/strong><\/p>\r\nVoortgezette assimilatie is een <\/span>anabool proces<\/strong>: opbouw van grotere moleculen uit kleinere.<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kost <\/span>energie<\/strong> in de vorm van <\/span>ATP<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Energie wordt vaak geleverd door <\/span>aerobe dissimilatie<\/strong> van een deel van de glucose.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nIn autotrofe en heterotrofe organismen<\/strong><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Autotroof<\/strong> (planten, sommige bacteriën): maken glucose zelf en zetten dit om in andere organische stoffen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Heterotroof<\/strong> (dieren, mensen): nemen organische stoffen via voeding op en gebruiken die voor voortgezette assimilatie.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n`,\r\n terms: [\r\n \"Voortgezette assimilatie \u2013 opbouw van grote organische moleculen uit glucose\",\r\n \"Koolhydraten \u2013 suikers, zetmeel, glycogeen, cellulose\",\r\n \"Vetten \u2013 glycerol + vetzuren, energieopslag en bouwstof\",\r\n \"Eiwitten \u2013 opgebouwd uit aminozuren, diverse functies in de cel\",\r\n \"Nucleotiden \u2013 bouwstenen van DNA en RNA\",\r\n \"Anabool proces \u2013 opbouwreactie, kost energie\",\r\n \"ATP \u2013 energiedrager voor biosynthese\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Bij voortgezette assimilatie wordt glucose omgezet in koolhydraten, vetten, eiwitten en nucle\u00efnezuren. Deze processen zijn essentieel voor groei, herstel en opslag van energie. Het zijn anabole reacties die energie kosten, meestal geleverd door ATP. Autotrofen maken hun bouwstoffen zelf uit glucose; heterotrofen moeten de basisstoffen via voeding binnenkrijgen.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 5,\r\n title: \"Dissimilatie\",\r\n subtitle: \"Hoe maken cellen energie vrij uit organische stoffen?\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/ChatGPT-Image-26-dec-2025-22_04_03.png\",\r\n summary: `\r\nDissimilatie<\/strong> is de <\/span>afbraak<\/strong> van <\/span>organische moleculen<\/strong> tot kleinere moleculen, waarbij <\/span>chemische energie<\/strong> vrijkomt. Deze energie wordt deels gebruikt om <\/span>ATP<\/strong> te vormen, de universele energiedrager in cellen. Dissimilatie kan plaatsvinden <\/span>met zuurstof<\/strong> (<\/span>aerobe dissimilatie<\/strong>, verbranding) of <\/span>zonder zuurstof<\/strong> (<\/span>anaerobe dissimilatie<\/strong>, gisting).<\/span><\/p>\r\nAerobe dissimilatie (verbranding)<\/strong><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Reactie in woorden<\/strong>:<\/span> <\/span> Glucose<\/strong> + <\/span>zuurstof<\/strong> → <\/span>koolstofdioxide<\/strong> + <\/span>water<\/strong> + <\/span>ATP<\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Reactievergelijking<\/strong>:<\/span> <\/span> C\u2086H\u2081\u2082O\u2086 + 6 O\u2082 → 6 CO\u2082 + 6 H\u2082O + energie (ATP + warmte)<\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Plaats in de cel<\/strong>: in de <\/span>mitochondriën<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kenmerken<\/strong>:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Levert veel ATP (ongeveer 30-38 ATP per glucosemolecuul).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Afvalproducten zijn CO\u2082 en H\u2082O.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Gebeurt bij planten, dieren, schimmels en veel bacteriën.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\nAnaerobe dissimilatie (gisting)<\/strong><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Algemeen<\/strong>: vindt plaats <\/span>zonder zuurstof<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Levert minder ATP (ongeveer 2 ATP per glucosemolecuul).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Eindproducten zijn afhankelijk van het organisme:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Alcoholische gisting<\/strong> (gistcellen, sommige bacteriën):<\/span> <\/span> Glucose → ethanol (alcohol) + CO\u2082 + energie (ATP)<\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Melkzuurgisting<\/strong> (spiercellen bij zuurstoftekort, melkzuurbacteriën):<\/span> <\/span> Glucose → melkzuur + energie (ATP)<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<\/ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Plaats in de cel<\/strong>: in het <\/span>cytoplasma<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nDissimilatie van andere stoffen<\/strong><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Vetten<\/strong>: afgebroken tot <\/span>glycerol<\/strong> en <\/span>vetzuren<\/strong>, daarna verder afgebroken in mitochondriën.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Eiwitten<\/strong>: afgebroken tot <\/span>aminozuren<\/strong>; hierbij komt <\/span>ammoniak<\/strong> vrij, dat vaak wordt omgezet in <\/span>ureum<\/strong> (bij mensen).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Ook deze stoffen leveren ATP, maar glucose is meestal de primaire brandstof.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nATP en energiegebruik<\/strong><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">ATP<\/strong> (<\/span>adenosinetrifosfaat<\/strong>) wordt gevormd door <\/span>ADP<\/strong> + <\/span>P<\/strong> (fosfaatgroep) te verbinden.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bij het verbreken van de binding tussen de tweede en derde fosfaatgroep komt <\/span>energie<\/strong> vrij.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">ATP wordt gebruikt voor <\/span>spiercontracties<\/strong>, <\/span>actief transport<\/strong>, <\/span>celgroei<\/strong>, <\/span>herstel<\/strong> en <\/span>opbouwreacties<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n`,\r\n terms: [\r\n \"Dissimilatie \u2013 afbraak van organische stoffen met vrijkomen van energie\",\r\n \"Aerobe dissimilatie \u2013 verbranding met O\u2082, veel ATP\",\r\n \"Anaerobe dissimilatie \u2013 gisting zonder O\u2082, weinig ATP\",\r\n \"Alcoholische gisting \u2013 glucose \u2192 ethanol + CO\u2082 + ATP\",\r\n \"Melkzuurgisting \u2013 glucose \u2192 melkzuur + ATP\",\r\n \"ATP \u2013 energiedrager in cellen\",\r\n \"Mitochondri\u00ebn \u2013 plaats van aerobe dissimilatie\",\r\n \"Cytoplasma \u2013 plaats van anaerobe dissimilatie\",\r\n \"Energieomzetting \u2013 chemische energie \u2192 ATP + warmte\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Bij dissimilatie worden organische stoffen afgebroken om energie vrij te maken voor de cel. Bij aerobe dissimilatie levert dit veel ATP op en ontstaan CO\u2082 en H\u2082O. Bij anaerobe dissimilatie ontstaat minder ATP en zijn de eindproducten afhankelijk van het organisme, zoals alcohol of melkzuur. ATP voorziet de cel direct van energie voor alle levensprocessen.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 6,\r\n title: \"Intensiteit van de stofwisseling\",\r\n subtitle: \"Hoe snel verlopen de stofwisselingsprocessen in organismen?\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/ChatGPT-Image-26-dec-2025-22_01_40.png\",\r\n summary: `\r\nDe <\/span>intensiteit van de stofwisseling<\/strong> is de <\/span>snelheid<\/strong> waarmee <\/span>stofwisselingsprocessen<\/strong> (zoals <\/span>assimilatie<\/strong> en <\/span>dissimilatie<\/strong>) in een organisme plaatsvinden. Deze snelheid verschilt per soort, individu, orgaan en situatie, en wordt beïnvloed door zowel <\/span>interne<\/strong> als <\/span>externe factoren<\/strong>.<\/span><\/p>\r\nMeten van stofwisselingsintensiteit<\/strong><\/p>\r\nDe stofwisselingsintensiteit kan worden bepaald door:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">O\u2082-verbruik<\/strong> te meten (aerobe dissimilatie)<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">CO\u2082-productie<\/strong> te meten<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Warmteproductie<\/strong> te meten<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nVoorbeeld: bij planten kan men CO\u2082-opname en O\u2082-afgifte gebruiken om de snelheid van fotosynthese en dissimilatie vast te stellen.<\/span><\/p>\r\nInterne factoren<\/strong><\/p>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Leeftijd<\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Jonge organismen hebben vaak een hogere stofwisselingsintensiteit vanwege groei en celopbouw.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Geslacht<\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hormonen zoals testosteron en oestrogeen kunnen de stofwisseling beïnvloeden.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Lichaamsgrootte<\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kleinere dieren hebben relatief meer energie nodig per kilogram lichaamsgewicht, omdat hun warmteverlies groter is.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ol>\r\nExterne factoren<\/strong><\/p>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Temperatuur<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bij hogere temperaturen werken <\/span>enzymen<\/strong> sneller (tot de <\/span>optimumtemperatuur<\/strong>).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Boven het optimum neemt de enzymactiviteit snel af door <\/span>denaturatie<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Lichtintensiteit<\/strong> (bij autotrofen)<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Meer licht → meer fotosynthese, tot verzadiging.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Beschikbaarheid van stoffen<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zuurstof, water en voedingsstoffen (zoals glucose of nitraat) zijn nodig voor de stofwisseling.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Beperking van één van deze stoffen werkt als <\/span>beperkende factor<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">CO\u2082-concentratie<\/strong> (bij planten)<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hogere CO\u2082-waarden stimuleren fotosynthese tot een bepaald punt.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ol>\r\nBeperkende factor<\/strong><\/p>\r\nDe <\/span>beperkende factor<\/strong> is de factor die op dat moment het minst gunstig is en daardoor de snelheid van het proces bepaalt.<\/span> <\/span> Voorbeeld: bij fotosynthese op een zonnige, droge dag kan <\/span>watertekort<\/strong> de beperkende factor zijn, ook al is er veel licht en CO\u2082 aanwezig.<\/span><\/p>\r\nAanpassingen aan omgeving<\/strong><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Dieren in koude gebieden hebben vaak een hogere stofwisseling om warmte te produceren.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Planten in droge gebieden hebben aanpassingen om waterverlies te beperken (bijvoorbeeld gesloten huidmondjes overdag).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n`,\r\n terms: [\r\n \"Intensiteit van de stofwisseling \u2013 snelheid van stofwisselingsprocessen\",\r\n \"Optimumtemperatuur \u2013 temperatuur waarbij enzymactiviteit maximaal is\",\r\n \"Denaturatie \u2013 onherstelbare verandering van de eiwitstructuur, waardoor het enzym onwerkzaam wordt\",\r\n \"Beperkende factor \u2013 minst gunstige factor die de snelheid van een proces bepaalt\",\r\n \"Lichtintensiteit \u2013 hoeveelheid lichtenergie per tijdseenheid\",\r\n \"CO\u2082-concentratie \u2013 hoeveelheid koolstofdioxide in de omgeving\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"De intensiteit van de stofwisseling geeft aan hoe snel energie wordt geproduceerd en gebruikt. Ze wordt be\u00efnvloed door interne factoren zoals leeftijd, geslacht en grootte, en externe factoren zoals temperatuur, licht, CO\u2082, zuurstof, water en voedingsstoffen. De minst gunstige factor op een bepaald moment is de beperkende factor en bepaalt de maximale snelheid van het proces.\"\r\n },\r\n ]\r\n };\r\n\r\n \/\/ ====== APP LOGICA ======\r\n const els = {\r\n bookTitle: document.getElementById('bookTitle'),\r\n chapterBadge: document.getElementById('chapterBadge'),\r\n chapterSub: document.getElementById('chapterSub'),\r\n pageIndicator: document.getElementById('pageIndicator'),\r\n progressBar: document.getElementById('progressBar'),\r\n chapterTitle: document.getElementById('chapterTitle'),\r\n chapterSubtitle: document.getElementById('chapterSubtitle'),\r\n summaryBody: document.getElementById('summaryBody'),\r\n termsList: document.getElementById('termsList'),\r\n moreTerms: document.getElementById('moreTerms'),\r\n tldrBody: document.getElementById('tldrBody'),\r\n chapterCounter: document.getElementById('chapterCounter'),\r\n prevBtn: document.getElementById('prevBtn'),\r\n nextBtn: document.getElementById('nextBtn'),\r\n chapterImage: document.getElementById('chapterImage'),\r\n chapterImageWrap: document.getElementById('chapterImageWrap'),\r\n };\r\n\r\n function getChapterIndexFromURL(){\r\n const url = new URL(window.location);\r\n const h = parseInt(url.searchParams.get('h') || url.hash.replace('#h=',''));\r\n const idx = isFinite(h) && h>0 ? h-1 : 0;\r\n return Math.max(0, Math.min(BOOK.chapters.length-1, idx));\r\n }\r\n\r\n let currentIndex = getChapterIndexFromURL();\r\n\r\n function updateURL(){\r\n const h = currentIndex + 1;\r\n const url = new URL(window.location);\r\n url.searchParams.set('h', String(h));\r\n history.replaceState({}, '', url);\r\n document.title = `${BOOK.title} \u2013 Basisstof ${h}`;\r\n }\r\n\r\n function render(){\r\n const total = BOOK.chapters.length;\r\n const ch = BOOK.chapters[currentIndex];\r\n\r\n els.bookTitle.textContent = BOOK.title;\r\n els.chapterBadge.textContent = `Basisstof ${ch.id}`;\r\n els.chapterSub.textContent = ch.title;\r\n\r\n els.chapterTitle.textContent = ch.title;\r\n els.chapterSubtitle.textContent = ch.subtitle || '';\r\n els.summaryBody.innerHTML = ch.summary;\r\n\r\n \/\/ Afbeelding per hoofdstuk invullen of het hele blok verbergen\r\n if (ch.image) {\r\n els.chapterImage.src = ch.image;\r\n els.chapterImage.alt = `Illustratie bij: ${ch.title}`;\r\n els.chapterImageWrap.style.display = 'block';\r\n } else {\r\n els.chapterImage.src = '';\r\n els.chapterImageWrap.style.display = 'none';\r\n }\r\n\r\n els.termsList.innerHTML = (ch.terms||[]).map(t => `<li>${t}<\/li>`).join('');\r\n els.moreTerms.href = ch.moreTermsUrl || '#';\r\n\r\n els.tldrBody.innerHTML = `${ch.tldr||''}<\/p>`;\r\n\r\n els.pageIndicator.textContent = `${ch.id} \/ ${total}`;\r\n els.chapterCounter.textContent = `Basisstof ${ch.id} van ${total}`;\r\n els.progressBar.style.width = `${(ch.id\/total)*100}%`;\r\n\r\n els.prevBtn.disabled = currentIndex === 0;\r\n els.nextBtn.disabled = currentIndex === total-1;\r\n\r\n updateURL();\r\n }\r\n\r\n function go(delta){\r\n const next = currentIndex + delta;\r\n if(next < 0 || next >= BOOK.chapters.length) return;\r\n currentIndex = next; render();\r\n \/\/ verplaats focus netjes\r\n document.getElementById('main').focus({preventScroll:true});\r\n }\r\n\r\n els.prevBtn.addEventListener('click', () => go(-1));\r\n els.nextBtn.addEventListener('click', () => go(1));\r\n\r\n document.addEventListener('keydown', (e) => {\r\n if(e.key === 'ArrowLeft') { go(-1); }\r\n if(e.key === 'ArrowRight'){ go(1); }\r\n });\r\n\r\n \/\/ Initial render\r\n render();\r\n <\/script>\r\n<\/body>\r\n<\/html>\r\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Samenvatting \u2013 Boek Ga naar inhoud Titel van het boek Basisstof 1 1 \/ 1 Hoofdstuknaam Korte inleiding of doel van dit hoofdstuk. Belangrijke begrippen Meer begrippen \u2192 Kort samengevat Vorige Basisstof 1 van 1 Volgende<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"folder":[38],"class_list":["post-857","page","type-page","status-publish","hentry"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/857","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=857"}],"version-history":[{"count":35,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/857\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3214,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/857\/revisions\/3214"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=857"}],"wp:term":[{"taxonomy":"folder","embeddable":true,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ffolder&post=857"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}