Samenvatting \u2013 Boek<\/title>\r\n <meta name=\"description\" content=\"Mooie, printvriendelijke samenvattingspagina met post-it begrippen, TL;DR en boeknavigatie.\" \/>\r\n <style>\r\n \/* ====== Design tokens ====== *\/\r\n :root {\r\n --bg: #f7f7fb;\r\n --surface: #ffffff;\r\n --ink: #0b1020;\r\n --muted: #5e647a;\r\n --accent: #5b7cfa; \/* primaire accentkleur *\/\r\n --accent-2: #9a7bf9; \/* verloop voor knoppen *\/\r\n --ring: rgba(91,124,250,.35);\r\n --shadow: 0 10px 30px rgba(11,16,32,.08);\r\n --radius: 18px;\r\n --note: #fff4b1; \/* post-it geel *\/\r\n --note-ink: #3e3a17;\r\n --success: #2ecc71;\r\n --danger: #ff6b6b;\r\n }\r\n\r\n @media (prefers-color-scheme: dark) {\r\n :root {\r\n --bg: #0e1220;\r\n --surface: #151a2c;\r\n --ink: #eef1ff;\r\n --muted: #a9b0d1;\r\n --accent: #7aa2ff;\r\n --accent-2: #b690ff;\r\n --ring: rgba(122,162,255,.35);\r\n --shadow: 0 10px 30px rgba(0,0,0,.35);\r\n --note: #f6dd7b;\r\n --note-ink: #2a2610;\r\n }\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Base ====== *\/\r\n *, *::before, *::after {\r\n box-sizing: border-box\r\n }\r\n\r\n html, body {\r\n height: 100%\r\n }\r\n\r\n body {\r\n margin: 0;\r\n background: radial-gradient(1200px 600px at 10% -10%, rgba(91,124,250,.08), transparent 60%), radial-gradient(1000px 700px at 120% 30%, rgba(154,123,249,.06), transparent 60%), var(--bg);\r\n color: var(--ink);\r\n font: 16px\/1.6 system-ui, -apple-system, Segoe UI, Roboto, Ubuntu, Cantarell, Noto Sans, Arial, \"Apple Color Emoji\",\"Segoe UI Emoji\";\r\n }\r\n\r\n a {\r\n color: var(--accent);\r\n text-decoration: none\r\n }\r\n\r\n a:hover {\r\n text-decoration: underline\r\n }\r\n\r\n .container {\r\n max-width: 1600px;\r\n margin-inline: auto;\r\n padding: 24px;\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Topbar \/ header ====== *\/\r\n .topbar {\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n gap: 16px;\r\n justify-content: space-between;\r\n margin-bottom: 18px;\r\n }\r\n\r\n .brand {\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n gap: 12px\r\n }\r\n\r\n .brand .logo {\r\n width: 42px;\r\n height: 42px;\r\n border-radius: 12px;\r\n background: linear-gradient(135deg,var(--accent),var(--accent-2));\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n display: grid;\r\n place-items: center\r\n }\r\n\r\n .brand .logo svg {\r\n width: 24px;\r\n height: 24px;\r\n fill: white\r\n }\r\n\r\n .brand h1 {\r\n font-size: clamp(18px, 3vw, 24px);\r\n margin: 0\r\n }\r\n\r\n .chapter-meta {\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n gap: 10px;\r\n color: var(--muted)\r\n }\r\n\r\n .badge {\r\n background: linear-gradient(135deg, rgba(91,124,250,.15), rgba(154,123,249,.15));\r\n padding: 6px 10px;\r\n border-radius: 999px;\r\n font-weight: 600\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Progress ====== *\/\r\n .progress-wrap {\r\n margin: 6px 0 20px 0\r\n }\r\n\r\n .progress {\r\n height: 8px;\r\n background: rgba(91,124,250,.15);\r\n border-radius: 999px;\r\n overflow: hidden\r\n }\r\n\r\n .progress > span {\r\n display: block;\r\n height: 100%;\r\n width: 0;\r\n background: linear-gradient(90deg,var(--accent),var(--accent-2));\r\n transition: width .35s ease\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Layout ====== *\/\r\n .layout {\r\n display: grid;\r\n grid-template-columns: 1.2fr .8fr;\r\n gap: 20px\r\n }\r\n\r\n @media (max-width: 900px) {\r\n .layout {\r\n grid-template-columns: 1fr;\r\n }\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Cards ====== *\/\r\n .card {\r\n background: var(--surface);\r\n border-radius: var(--radius);\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n position: relative\r\n }\r\n\r\n .summary {\r\n padding: 24px\r\n }\r\n\r\n .summary h2 {\r\n margin: 0 0 8px 0;\r\n font-size: clamp(22px, 3.2vw, 32px)\r\n }\r\n\r\n .summary .subtitle {\r\n color: var(--muted);\r\n margin: 0 0 18px 0\r\n }\r\n\r\n .summary p {\r\n margin: 0 0 12px 0\r\n }\r\n\r\n .summary ul, .summary ol {\r\n padding-left: 22px\r\n }\r\n\r\n .side {\r\n display: grid;\r\n gap: 20px;\r\n align-content: start\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Post-it note (begrippen) ====== *\/\r\n .note {\r\n background: var(--note);\r\n color: var(--note-ink);\r\n border-radius: 10px;\r\n padding: 18px 18px 70px 18px; \/* extra ruimte voor knop *\/\r\n position: relative;\r\n box-shadow: 0 18px 35px rgba(0,0,0,.12);\r\n transform: rotate(-0.7deg);\r\n filter: drop-shadow(0 8px 14px rgba(0,0,0,.08));\r\n isolation: isolate;\r\n }\r\n\r\n .note::before { \/* plakband *\/\r\n content: \"\";\r\n position: absolute;\r\n top: -10px;\r\n left: 40px;\r\n width: 70px;\r\n height: 26px;\r\n background: linear-gradient(180deg, rgba(255,255,255,.65), rgba(255,255,255,.25));\r\n box-shadow: 0 2px 6px rgba(0,0,0,.12);\r\n transform: rotate(-6deg);\r\n border-radius: 4px;\r\n }\r\n\r\n .note h3 {\r\n margin: 2px 0 8px 0;\r\n font-size: 20px\r\n }\r\n\r\n .terms {\r\n margin: 0;\r\n padding-left: 18px\r\n }\r\n\r\n .terms li {\r\n margin: 6px 0\r\n }\r\n\r\n .more-link {\r\n position: absolute;\r\n bottom: 12px;\r\n right: 12px;\r\n border: none;\r\n border-radius: 999px;\r\n padding: 10px 14px;\r\n font-weight: 700;\r\n cursor: pointer;\r\n background: linear-gradient(135deg,var(--accent),var(--accent-2));\r\n color: #fff;\r\n box-shadow: 0 10px 22px var(--ring);\r\n }\r\n\r\n .more-link:focus {\r\n outline: 3px solid var(--ring);\r\n outline-offset: 3px\r\n }\r\n\r\n \/* ====== TL;DR ====== *\/\r\n .tldr {\r\n padding: 16px 18px\r\n }\r\n\r\n .tldr h3 {\r\n margin: 0 0 8px 0;\r\n font-size: 18px\r\n }\r\n\r\n .tldr p {\r\n margin: 8px 0\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Book navigation ====== *\/\r\n .book-nav {\r\n position: sticky;\r\n bottom: 10px;\r\n margin-top: 26px;\r\n z-index: 5;\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n justify-content: center;\r\n gap: 14px;\r\n }\r\n\r\n .nav-btn {\r\n display: inline-flex;\r\n align-items: center;\r\n justify-content: center;\r\n gap: 10px;\r\n border: none;\r\n border-radius: 999px;\r\n padding: 12px 16px;\r\n font-weight: 700;\r\n cursor: pointer;\r\n background: var(--surface);\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n }\r\n\r\n .nav-btn svg {\r\n width: 22px;\r\n height: 22px;\r\n opacity: .9\r\n }\r\n\r\n .nav-btn:hover {\r\n outline: 3px solid var(--ring)\r\n }\r\n\r\n .nav-btn[disabled] {\r\n opacity: .5;\r\n cursor: not-allowed\r\n }\r\n\r\n .nav-info {\r\n background: var(--surface);\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n padding: 10px 14px;\r\n border-radius: 999px;\r\n color: var(--muted)\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Helpers ====== *\/\r\n .sr-only {\r\n position: absolute;\r\n width: 1px;\r\n height: 1px;\r\n padding: 0;\r\n margin: -1px;\r\n overflow: hidden;\r\n clip: rect(0,0,0,0);\r\n white-space: nowrap;\r\n border: 0\r\n }\r\n\r\n mark {\r\n background: linear-gradient(transparent 60%, rgba(91,124,250,.25) 60%)\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Print styles ====== *\/\r\n @media print {\r\n body {\r\n background: #fff\r\n }\r\n\r\n .topbar .brand .logo {\r\n display: none\r\n }\r\n\r\n .progress-wrap, .book-nav, .note::before {\r\n display: none\r\n }\r\n\r\n .layout {\r\n grid-template-columns: 1fr .6fr\r\n }\r\n\r\n a {\r\n color: inherit;\r\n text-decoration: none\r\n }\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Hoofdstukafbeelding (boven begrippen, vaste grootte) ====== *\/\r\n .image-note {\r\n background: #fff;\r\n border-radius: 14px;\r\n box-shadow: 0 10px 25px rgba(0,0,0,.12);\r\n padding: 12px;\r\n margin: 0;\r\n position: relative;\r\n transform: rotate(-1.2deg);\r\n width: 100%;\r\n height: 800px; \/* vaste weergavegrootte desktop *\/\r\n max-height: 800px;\r\n overflow: hidden;\r\n }\r\n\r\n .image-note img {\r\n display: block;\r\n width: 100%;\r\n height: 100%;\r\n object-fit: contain; \/* past binnen het kader, nooit te lang\/breed *\/\r\n border-radius: 10px;\r\n }\r\n\r\n .image-note .tape {\r\n content: \"\";\r\n position: absolute;\r\n top: -12px;\r\n left: 50%;\r\n transform: translateX(-50%) rotate(-4deg);\r\n width: 80px;\r\n height: 28px;\r\n background: linear-gradient(180deg, rgba(255,255,255,.7), rgba(255,255,255,.3));\r\n box-shadow: 0 2px 6px rgba(0,0,0,.2);\r\n border-radius: 4px;\r\n }\r\n\r\n @media (max-width: 900px) {\r\n .image-note {\r\n height: 420px;\r\n max-height: 420px;\r\n }\r\n \/* mobiel *\/\r\n }\r\n <\/style>\r\n<\/head>\r\n<body>\r\n <a class=\"sr-only\" href=\"#main\">Ga naar inhoud<\/a>\r\n <div class=\"container\">\r\n <header class=\"topbar\">\r\n <div class=\"brand\" aria-label=\"Boekgegevens\">\r\n <div class=\"logo\" aria-hidden=\"true\">\r\n \r\n <svg viewBox=\"0 0 24 24\" role=\"img\" aria-label=\"Boekpictogram\"><path d=\"M6 2h9a3 3 0 0 1 3 3v14.5a.5.5 0 0 1-.8.4c-1.1-.8-2.5-1.1-3.9-1.1H6a2 2 0 0 0-2 2V4a2 2 0 0 1 2-2Zm0 2a0 0 0 0 0 0 0v13h7.3c1.3 0 2.6.3 3.7.9V5a1 1 0 0 0-1-1Z\" \/><\/svg>\r\n <\/div>\r\n <div>\r\n <h1 id=\"bookTitle\">Titel van het boek<\/h1>\r\n <div class=\"chapter-meta\">\r\n <span class=\"badge\" id=\"chapterBadge\">Basisstof 1<\/span>\r\n <span id=\"chapterSub\" aria-live=\"polite\"><\/span>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n <div class=\"chapter-meta\" aria-live=\"polite\">\r\n <span id=\"pageIndicator\">1 \/ 1<\/span>\r\n <\/div>\r\n <\/header>\r\n\r\n <div class=\"progress-wrap\" aria-hidden=\"true\">\r\n <div class=\"progress\"><span id=\"progressBar\"><\/span><\/div>\r\n <\/div>\r\n\r\n <main id=\"main\" class=\"layout\" tabindex=\"-1\">\r\n <section class=\"card summary\" aria-labelledby=\"chapterTitle\">\r\n <h2 id=\"chapterTitle\">Hoofdstuknaam<\/h2>\r\n <p class=\"subtitle\" id=\"chapterSubtitle\">Korte inleiding of doel van dit hoofdstuk.<\/p>\r\n <div id=\"summaryBody\">\r\n \r\n <\/div>\r\n <\/section>\r\n\r\n <aside class=\"side\">\r\n \r\n <section class=\"image-note\" id=\"chapterImageWrap\">\r\n <img decoding=\"async\" id=\"chapterImage\" src=\"\" alt=\"Illustratie bij dit hoofdstuk\" loading=\"lazy\">\r\n <span class=\"tape\"><\/span>\r\n <\/section>\r\n \r\n\r\n <section class=\"note\" aria-labelledby=\"begrippenTitle\">\r\n <h3 id=\"begrippenTitle\">Belangrijke begrippen<\/h3>\r\n <ul class=\"terms\" id=\"termsList\"><\/ul>\r\n <a id=\"moreTerms\" class=\"more-link\" href=\"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Meer begrippen \u2192<\/a>\r\n <\/section>\r\n\r\n <section class=\"tldr card\" aria-labelledby=\"tldrTitle\">\r\n <h3 id=\"tldrTitle\">Kort samengevat<\/h3>\r\n <div id=\"tldrBody\"><\/div>\r\n <\/section>\r\n <\/aside>\r\n <\/main>\r\n\r\n <nav class=\"book-nav\" aria-label=\"Hoofdstuknavigatie\">\r\n <button id=\"prevBtn\" class=\"nav-btn\" aria-label=\"Ga naar vorig hoofdstuk\">\r\n <svg viewBox=\"0 0 24 24\" aria-hidden=\"true\"><path d=\"M15.41 7.41 14 6l-6 6 6 6 1.41-1.41L10.83 12z\" \/><\/svg>\r\n Vorige\r\n <\/button>\r\n <div class=\"nav-info\"><span id=\"chapterCounter\">Basisstof 1 van 1<\/span><\/div>\r\n <button id=\"nextBtn\" class=\"nav-btn\" aria-label=\"Ga naar volgend hoofdstuk\">\r\n Volgende\r\n <svg viewBox=\"0 0 24 24\" aria-hidden=\"true\"><path d=\"M8.59 16.59 13.17 12 8.59 7.41 10 6l6 6-6 6z\" \/><\/svg>\r\n <\/button>\r\n <\/nav>\r\n <\/div>\r\n\r\n <script>\r\n const BOOK = {\r\n title: \"Thema 1: Planten en dieren\", \/\/ \ud83d\udc49 boeknaam\r\n chapters: [\r\n {\r\n id: 1,\r\n title: \"Organismen\",\r\n subtitle: \"Leven herkennen: wat maakt iets levend?\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/ChatGPT-Image-26-dec-2025-18_15_33.png\",\r\n summary: `\r\n<h3 data-start=\"75\" data-end=\"103\">Wat bestudeert biologie?<\/h3>\r\n<p data-start=\"104\" data-end=\"355\">Biologie is de wetenschap die alles bestudeert wat leeft. Alles wat leeft, noem je <strong data-start=\"187\" data-end=\"201\">organismen<\/strong>. Mensen, dieren, planten, schimmels en bacteriën zijn allemaal organismen. Dingen zoals stenen, water en lucht zijn geen organismen, omdat ze niet leven.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"357\" data-end=\"386\">Wat is een <strong data-start=\"372\" data-end=\"385\">organisme<\/strong>?<\/h3>\r\n<p data-start=\"387\" data-end=\"621\">Een <strong data-start=\"391\" data-end=\"404\">organisme<\/strong> is een levend wezen. Je kunt vaststellen of iets een organisme is door te kijken naar de <strong data-start=\"494\" data-end=\"513\">levenskenmerken<\/strong>. Alleen levende wezens vertonen deze kenmerken. Als iets geen levenskenmerken heeft, is het geen organisme.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"623\" data-end=\"655\">De zeven <strong data-start=\"636\" data-end=\"655\">levenskenmerken<\/strong><\/h3>\r\n<p data-start=\"656\" data-end=\"779\">Alle organismen hebben <strong data-start=\"679\" data-end=\"704\">zeven levenskenmerken<\/strong>. Deze kenmerken laten zien wat levende wezens doen om in leven te blijven:<\/p>\r\n<ul data-start=\"781\" data-end=\"1423\">\r\n<li data-start=\"781\" data-end=\"861\">\r\n<p data-start=\"783\" data-end=\"861\"><strong data-start=\"783\" data-end=\"796\">Ademhalen<\/strong> – het opnemen van zuurstof en het afgeven van koolstofdioxide.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"862\" data-end=\"949\">\r\n<p data-start=\"864\" data-end=\"949\"><strong data-start=\"864\" data-end=\"874\">Voeden<\/strong> – het opnemen van voedsel en water om energie en bouwstoffen te krijgen.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"950\" data-end=\"1043\">\r\n<p data-start=\"952\" data-end=\"1043\"><strong data-start=\"952\" data-end=\"967\">Uitscheiden<\/strong> – het afgeven van afvalstoffen die ontstaan bij processen in het lichaam.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"1044\" data-end=\"1140\">\r\n<p data-start=\"1046\" data-end=\"1140\"><strong data-start=\"1046\" data-end=\"1059\">Waarnemen<\/strong> – het opmerken van prikkels uit de omgeving, zoals licht, geluid of aanraking.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"1141\" data-end=\"1265\">\r\n<p data-start=\"1143\" data-end=\"1265\"><strong data-start=\"1143\" data-end=\"1154\">Bewegen<\/strong> – het maken van bewegingen, bijvoorbeeld lopen, groeien naar het licht of het openen en sluiten van bloemen.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"1266\" data-end=\"1338\">\r\n<p data-start=\"1268\" data-end=\"1338\"><strong data-start=\"1268\" data-end=\"1279\">Groeien<\/strong> – het groter en zwaarder worden door toename van cellen.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"1339\" data-end=\"1423\">\r\n<p data-start=\"1341\" data-end=\"1423\"><strong data-start=\"1341\" data-end=\"1357\">Voortplanten<\/strong> – het krijgen van nakomelingen, waardoor de soort blijft bestaan.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n<p data-start=\"1425\" data-end=\"1475\">De levenskenmerken kun je indelen in drie groepen:<\/p>\r\n<ul data-start=\"1476\" data-end=\"1658\">\r\n<li data-start=\"1476\" data-end=\"1545\">\r\n<p data-start=\"1478\" data-end=\"1545\"><strong data-start=\"1478\" data-end=\"1508\">Stoffen opnemen en afgeven<\/strong>: ademhalen, voeden en uitscheiden.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"1546\" data-end=\"1600\">\r\n<p data-start=\"1548\" data-end=\"1600\"><strong data-start=\"1548\" data-end=\"1575\">Reageren op de omgeving<\/strong>: waarnemen en bewegen.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"1601\" data-end=\"1658\">\r\n<p data-start=\"1603\" data-end=\"1658\"><strong data-start=\"1603\" data-end=\"1632\">Voortbestaan van de soort<\/strong>: groeien en voortplanten.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3 data-start=\"1660\" data-end=\"1693\">Levend, dood of <strong data-start=\"1680\" data-end=\"1693\">levenloos<\/strong><\/h3>\r\n<ul data-start=\"1694\" data-end=\"1915\">\r\n<li data-start=\"1694\" data-end=\"1758\">\r\n<p data-start=\"1696\" data-end=\"1758\"><strong data-start=\"1696\" data-end=\"1706\">Levend<\/strong>: een organisme dat alle levenskenmerken vertoont.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"1759\" data-end=\"1839\">\r\n<p data-start=\"1761\" data-end=\"1839\"><strong data-start=\"1761\" data-end=\"1769\">Dood<\/strong>: iets dat ooit heeft geleefd, maar geen levenskenmerken meer heeft.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"1840\" data-end=\"1915\">\r\n<p data-start=\"1842\" data-end=\"1915\"><strong data-start=\"1842\" data-end=\"1855\">Levenloos<\/strong>: iets dat nooit heeft geleefd, zoals steen, water of lucht.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n<p data-start=\"1917\" data-end=\"2092\">De <strong data-start=\"1920\" data-end=\"1933\">levenloze<\/strong> natuur kan grote invloed hebben op organismen. Factoren zoals licht, temperatuur en water bepalen bijvoorbeeld of een organisme goed kan groeien en overleven.<\/p>\r\n `,\r\n terms: [\r\n \"Organisme \u2013 een levend wezen\",\r\n \"Levenskenmerken \u2013 kenmerken waaraan je kunt herkennen of iets leeft\",\r\n \"Ademhalen \u2013 het opnemen van zuurstof en afgeven van koolstofdioxide\",\r\n \"Voeden \u2013 het opnemen van voedsel en water\",\r\n \"Uitscheiden \u2013 het afgeven van afvalstoffen\",\r\n \"Waarnemen \u2013 het opmerken van prikkels uit de omgeving\",\r\n \"Bewegen \u2013 het maken van bewegingen\",\r\n \"Groeien \u2013 groter en zwaarder worden\",\r\n \"Voortplanten \u2013 het krijgen van nakomelingen\",\r\n \"Levenloos \u2013 iets dat nooit heeft geleefd\",\r\n \"Dood \u2013 iets dat heeft geleefd maar geen levenskenmerken meer heeft\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Biologie gaat over organismen, alle levende wezens op aarde. Een organisme herken je aan de zeven levenskenmerken: ademhalen, voeden, uitscheiden, waarnemen, bewegen, groeien en voortplanten. Aan de hand van deze kenmerken kun je onderscheid maken tussen levend, dood en levenloos. Levenloze factoren zoals licht en temperatuur hebben veel invloed op organismen, maar zijn zelf geen onderdeel van het leven.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 2,\r\n title: \"Groei en ontwikkeling\",\r\n subtitle: \"Van begin tot volwassen organisme\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/ChatGPT-Image-23-sep-2025-21_14_57.png\",\r\n summary: `\r\n<h3 data-start=\"80\" data-end=\"101\">Wat is <strong data-start=\"91\" data-end=\"100\">groei<\/strong>?<\/h3>\r\n<p data-start=\"102\" data-end=\"323\"><strong data-start=\"102\" data-end=\"111\">Groei<\/strong> betekent dat een organisme groter en zwaarder wordt. Dit gebeurt doordat het aantal cellen toeneemt. Planten, dieren en mensen groeien allemaal, maar niet op dezelfde manier en ook niet hun hele leven even snel.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"325\" data-end=\"353\">Wat is <strong data-start=\"336\" data-end=\"352\">ontwikkeling<\/strong>?<\/h3>\r\n<p data-start=\"354\" data-end=\"647\"><strong data-start=\"354\" data-end=\"370\">Ontwikkeling<\/strong> is het veranderen van de vorm en de werking van een organisme tijdens het leven. Bij ontwikkeling verandert niet alleen de grootte, maar ook hoe een organisme eruitziet en wat het kan. Voorbeelden zijn het krijgen van bladeren bij planten of het volwassen worden van een dier.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"649\" data-end=\"680\">Groei en ontwikkeling samen<\/h3>\r\n<p data-start=\"681\" data-end=\"901\">Een organisme groeit én ontwikkelt zich. Groei gaat over groter worden, terwijl ontwikkeling gaat over veranderingen in bouw en functies. Samen zorgen ze ervoor dat een organisme volwassen wordt en zich kan voortplanten.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"903\" data-end=\"930\"><strong data-start=\"907\" data-end=\"915\">Zaad<\/strong> en <strong data-start=\"919\" data-end=\"930\">kieming<\/strong><\/h3>\r\n<p data-start=\"931\" data-end=\"1154\">Veel planten beginnen hun leven als <strong data-start=\"967\" data-end=\"975\">zaad<\/strong>. In een zaad zit een <strong data-start=\"997\" data-end=\"1005\">kiem<\/strong>, het begin van een nieuwe plant.<br data-start=\"1038\" data-end=\"1041\" \/> Als een zaad water opneemt, begint de <strong data-start=\"1079\" data-end=\"1090\">kieming<\/strong>. Tijdens de kieming groeit de kiem uit tot een <strong data-start=\"1138\" data-end=\"1153\">kiemplantje<\/strong>.<\/p>\r\n<p data-start=\"1156\" data-end=\"1318\">In het zaad zitten ook <strong data-start=\"1179\" data-end=\"1193\">zaadlobben<\/strong>. Deze bevatten reservevoedsel. Het kiemplantje gebruikt dit voedsel om te groeien totdat het zelf voedingsstoffen kan maken.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"1320\" data-end=\"1343\">De <strong data-start=\"1327\" data-end=\"1343\">levenscyclus<\/strong><\/h3>\r\n<p data-start=\"1344\" data-end=\"1635\">De <strong data-start=\"1347\" data-end=\"1363\">levenscyclus<\/strong> is de ontwikkeling van een organisme van begin tot eind, waarna de cyclus opnieuw begint.<br data-start=\"1453\" data-end=\"1456\" \/> Bij een zaadplant verloopt de levenscyclus bijvoorbeeld zo:<br data-start=\"1515\" data-end=\"1518\" \/> zaad → kiemplantje → volwassen plant → bloemen → zaden.<br data-start=\"1573\" data-end=\"1576\" \/> Het einde van één levenscyclus is het begin van een nieuwe.<\/p>\r\n`,\r\n terms: [\r\n \"Groei \u2013 groter en zwaarder worden door toename van cellen\",\r\n \"Ontwikkeling \u2013 veranderingen in vorm en werking tijdens het leven\",\r\n \"Zaad \u2013 beginstadium van veel planten\",\r\n \"Kiem \u2013 het begin van een nieuwe plant in een zaad\",\r\n \"Kieming \u2013 het uitgroeien van een kiem na het opnemen van water\",\r\n \"Kiemplantje \u2013 jonge plant die net is ontkiemd\",\r\n \"Zaadlobben \u2013 delen van het zaad met reservevoedsel\",\r\n \"Levenscyclus \u2013 opeenvolging van groeistadia van een organisme\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Groei en ontwikkeling zorgen ervoor dat organismen volwassen worden. Groei betekent groter en zwaarder worden, terwijl ontwikkeling gaat over veranderingen in vorm en functies. Veel planten beginnen hun leven als zaad. Na kieming groeit de kiem uit tot een kiemplantje, dat zich verder ontwikkelt tot een volwassen plant. Deze stappen samen vormen de levenscyclus, die steeds opnieuw kan beginnen.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 3,\r\n title: \"Metamorfose\",\r\n subtitle: \"Van jong organisme naar volwassen vorm\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/ChatGPT-Image-27-dec-2025-12_32_09.png\",\r\n summary: `\r\n<h3 data-start=\"75\" data-end=\"102\">Wat is <strong data-start=\"86\" data-end=\"101\">metamorfose<\/strong>?<\/h3>\r\n<p data-start=\"103\" data-end=\"384\"><strong data-start=\"103\" data-end=\"118\">Metamorfose<\/strong> is een vorm van <strong data-start=\"135\" data-end=\"151\">ontwikkeling<\/strong> waarbij een dier sterk van uiterlijk verandert tijdens zijn leven. Het jonge dier lijkt dan nog niet op het volwassen dier. Tijdens de metamorfose verandert niet alleen de grootte, maar ook de bouw en vaak de leefwijze van het dier.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"386\" data-end=\"412\">Metamorfose bij dieren<\/h3>\r\n<p data-start=\"413\" data-end=\"618\">Metamorfose komt vooral voor bij insecten en sommige amfibieën. Het jonge dier wordt ook wel een <strong data-start=\"510\" data-end=\"519\">larve<\/strong> genoemd. Een larve ziet er anders uit en leeft vaak in een andere omgeving dan het volwassen dier.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"620\" data-end=\"649\">Volledige <strong data-start=\"634\" data-end=\"649\">metamorfose<\/strong><\/h3>\r\n<p data-start=\"650\" data-end=\"715\">Bij een <strong data-start=\"658\" data-end=\"683\">volledige metamorfose<\/strong> zijn er vier duidelijke stadia:<\/p>\r\n<ul data-start=\"716\" data-end=\"931\">\r\n<li data-start=\"716\" data-end=\"755\">\r\n<p data-start=\"718\" data-end=\"755\"><strong data-start=\"718\" data-end=\"724\">Ei<\/strong> – hieruit komt het jonge dier.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"756\" data-end=\"798\">\r\n<p data-start=\"758\" data-end=\"798\"><strong data-start=\"758\" data-end=\"767\">Larve<\/strong> – het dier groeit en eet veel.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"799\" data-end=\"885\">\r\n<p data-start=\"801\" data-end=\"885\"><strong data-start=\"801\" data-end=\"808\">Pop<\/strong> – het dier verandert van bouw; van buiten lijkt het dier vaak stil te staan.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"886\" data-end=\"931\">\r\n<p data-start=\"888\" data-end=\"931\"><strong data-start=\"888\" data-end=\"906\">Volwassen dier<\/strong> – kan zich voortplanten.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n<p data-start=\"933\" data-end=\"990\">Een bekend voorbeeld is de vlinder: rups → pop → vlinder.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"992\" data-end=\"1023\">Onvolledige <strong data-start=\"1008\" data-end=\"1023\">metamorfose<\/strong><\/h3>\r\n<p data-start=\"1024\" data-end=\"1176\">Bij een <strong data-start=\"1032\" data-end=\"1059\">onvolledige metamorfose<\/strong> lijkt het jonge dier al op het volwassen dier, maar is het kleiner en nog niet geslachtsrijp.<br data-start=\"1153\" data-end=\"1156\" \/> Er zijn drie stadia:<\/p>\r\n<ul data-start=\"1177\" data-end=\"1280\">\r\n<li data-start=\"1177\" data-end=\"1185\">\r\n<p data-start=\"1179\" data-end=\"1185\"><strong data-start=\"1179\" data-end=\"1185\">Ei<\/strong><\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"1186\" data-end=\"1259\">\r\n<p data-start=\"1188\" data-end=\"1259\"><strong data-start=\"1188\" data-end=\"1196\">Nimf<\/strong> – jong dier dat steeds meer op het volwassen dier gaat lijken.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"1260\" data-end=\"1280\">\r\n<p data-start=\"1262\" data-end=\"1280\"><strong data-start=\"1262\" data-end=\"1280\">Volwassen dier<\/strong><\/p>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n<p data-start=\"1282\" data-end=\"1321\">Een voorbeeld hiervan is de sprinkhaan.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"1323\" data-end=\"1363\">Verschil tussen groei en metamorfose<\/h3>\r\n<p data-start=\"1364\" data-end=\"1565\">Bij gewone <strong data-start=\"1375\" data-end=\"1384\">groei<\/strong> wordt een dier vooral groter.<br data-start=\"1414\" data-end=\"1417\" \/> Bij <strong data-start=\"1421\" data-end=\"1436\">metamorfose<\/strong> verandert het dier sterk van vorm en bouw. Het jonge dier en het volwassen dier kunnen er totaal anders uitzien en anders leven.<\/p>\r\n`,\r\n terms: [\r\n \"Metamorfose \u2013 ontwikkeling waarbij een dier sterk van vorm verandert\",\r\n \"Larve \u2013 jong dier dat er heel anders uitziet dan het volwassen dier\",\r\n \"Volledige metamorfose \u2013 ontwikkeling via ei, larve, pop en volwassen dier\",\r\n \"Pop \u2013 stadium waarin de larve verandert in een volwassen dier\",\r\n \"Onvolledige metamorfose \u2013 ontwikkeling via ei, nimf en volwassen dier\",\r\n \"Nimf \u2013 jong dier dat al lijkt op het volwassen dier\"\r\n\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Metamorfose is een speciale vorm van ontwikkeling waarbij dieren sterk veranderen van uiterlijk. Bij een volledige metamorfose doorloopt een dier de stadia ei, larve, pop en volwassen dier. Bij een onvolledige metamorfose groeit het jonge dier, de nimf, stap voor stap uit tot een volwassen dier. Metamorfose laat zien dat ontwikkeling meer is dan alleen groeien.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 4,\r\n title: \"De mens\",\r\n subtitle: \"De mens als levend organisme\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/ChatGPT-Image-23-sep-2025-18_43_18.png\",\r\n summary: `\r\n<h3 data-start=\"61\" data-end=\"87\">De mens in de biologie<\/h3>\r\n<p data-start=\"88\" data-end=\"324\">De mens is, net als planten en dieren, een <strong data-start=\"131\" data-end=\"144\">organisme<\/strong>. Dat betekent dat mensen alle <strong data-start=\"175\" data-end=\"194\">levenskenmerken<\/strong> vertonen. Mensen ademen, voeden zich, groeien, bewegen, nemen hun omgeving waar, scheiden afvalstoffen uit en planten zich voort.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"326\" data-end=\"358\">Bouw en functies van de mens<\/h3>\r\n<p data-start=\"359\" data-end=\"605\">Het menselijk lichaam is zo gebouwd dat het goed kan functioneren in zijn omgeving. Verschillende delen van het lichaam hebben elk een eigen taak. Samen zorgen ze ervoor dat het lichaam kan bewegen, energie krijgt, kan groeien en in leven blijft.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"607\" data-end=\"633\">De mens en de omgeving<\/h3>\r\n<p data-start=\"634\" data-end=\"860\">Mensen reageren voortdurend op hun omgeving. Ze nemen prikkels waar met hun zintuigen en passen hun gedrag daarop aan. Daarnaast kunnen mensen hun omgeving aanpassen, bijvoorbeeld door huizen te bouwen of voedsel te verbouwen.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"862\" data-end=\"899\">Groei en ontwikkeling bij de mens<\/h3>\r\n<p data-start=\"900\" data-end=\"1141\">Net als andere organismen groeit en ontwikkelt de mens zich. Van baby tot volwassene verandert het lichaam in grootte, vorm en werking. Deze veranderingen zorgen ervoor dat de mens uiteindelijk zelfstandig kan leven en zich kan voortplanten.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"1143\" data-end=\"1198\">Overeenkomsten en verschillen met andere organismen<\/h3>\r\n<p data-start=\"1199\" data-end=\"1449\">De mens lijkt in veel opzichten op andere dieren. Mensen hebben dezelfde levenskenmerken als dieren en veel overeenkomsten in bouw. Toch onderscheidt de mens zich door een sterk ontwikkeld denkvermogen, taal en het vermogen om bewust keuzes te maken.<\/p>\r\n`,\r\n terms: [\r\n \"Mens \u2013 een organisme met alle levenskenmerken\",\r\n \"Organisme \u2013 een levend wezen\",\r\n \"Levenskenmerken \u2013 kenmerken waaraan je kunt herkennen dat iets leeft\",\r\n \"Omgeving \u2013 alles wat buiten het organisme ligt en invloed heeft op het leven\",\r\n \"Ontwikkeling \u2013 veranderingen in bouw en functies tijdens het leven\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"De mens is een organisme en vertoont alle levenskenmerken. Het menselijk lichaam is opgebouwd uit verschillende delen die samenwerken om in leven te blijven. Mensen groeien en ontwikkelen zich net als andere organismen en reageren voortdurend op hun omgeving. Hoewel de mens veel overeenkomsten heeft met andere dieren, onderscheidt hij zich door zijn denkvermogen en manier van leven.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 5,\r\n title: \"Fotosynthese\",\r\n subtitle: \"Hoe planten zelf voedsel maken\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/ChatGPT-Image-27-sep-2025-22_47_00.png\",\r\n summary: `\r\n<h3 data-start=\"68\" data-end=\"96\">Wat is <strong data-start=\"79\" data-end=\"95\">fotosynthese<\/strong>?<\/h3>\r\n<p data-start=\"97\" data-end=\"350\"><strong data-start=\"97\" data-end=\"113\">Fotosynthese<\/strong> is het proces waarbij planten zelf voedsel maken. Dit gebeurt in de groene delen van planten, vooral in de bladeren. Met behulp van lichtenergie zetten planten stoffen om in voedingsstoffen die ze nodig hebben om te groeien en te leven.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"352\" data-end=\"399\">Stoffen die nodig zijn bij <strong data-start=\"383\" data-end=\"399\">fotosynthese<\/strong><\/h3>\r\n<p data-start=\"400\" data-end=\"445\">Voor <strong data-start=\"405\" data-end=\"421\">fotosynthese<\/strong> zijn drie dingen nodig:<\/p>\r\n<ul data-start=\"446\" data-end=\"610\">\r\n<li data-start=\"446\" data-end=\"493\">\r\n<p data-start=\"448\" data-end=\"493\"><strong data-start=\"448\" data-end=\"457\">Licht<\/strong> – meestal zonlicht, de energiebron.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"494\" data-end=\"540\">\r\n<p data-start=\"496\" data-end=\"540\"><strong data-start=\"496\" data-end=\"505\">Water<\/strong> – wordt opgenomen door de wortels.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"541\" data-end=\"610\">\r\n<p data-start=\"543\" data-end=\"610\"><strong data-start=\"543\" data-end=\"562\">Koolstofdioxide<\/strong> – wordt opgenomen uit de lucht via de bladeren.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3 data-start=\"612\" data-end=\"653\">Wat ontstaat er bij <strong data-start=\"636\" data-end=\"652\">fotosynthese<\/strong>?<\/h3>\r\n<p data-start=\"654\" data-end=\"687\">Bij de <strong data-start=\"661\" data-end=\"677\">fotosynthese<\/strong> ontstaan:<\/p>\r\n<ul data-start=\"688\" data-end=\"818\">\r\n<li data-start=\"688\" data-end=\"753\">\r\n<p data-start=\"690\" data-end=\"753\"><strong data-start=\"690\" data-end=\"701\">Glucose<\/strong> – een suiker die dient als energiebron en bouwstof.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"754\" data-end=\"818\">\r\n<p data-start=\"756\" data-end=\"818\"><strong data-start=\"756\" data-end=\"768\">Zuurstof<\/strong> – een afvalstof die wordt afgegeven aan de lucht.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n<p data-start=\"820\" data-end=\"952\">De glucose die wordt gemaakt, gebruikt de plant om energie vrij te maken of om andere stoffen te vormen, zoals zetmeel of cellulose.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"954\" data-end=\"993\">Waar vindt <strong data-start=\"969\" data-end=\"985\">fotosynthese<\/strong> plaats?<\/h3>\r\n<p data-start=\"994\" data-end=\"1177\"><strong data-start=\"994\" data-end=\"1010\">Fotosynthese<\/strong> vindt plaats in de <strong data-start=\"1030\" data-end=\"1050\">bladgroenkorrels<\/strong>. Deze zitten in de cellen van de groene delen van planten. In de bladgroenkorrels zit bladgroen, dat lichtenergie kan opnemen.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"1179\" data-end=\"1210\">Belang van <strong data-start=\"1194\" data-end=\"1210\">fotosynthese<\/strong><\/h3>\r\n<p data-start=\"1211\" data-end=\"1247\"><strong data-start=\"1211\" data-end=\"1227\">Fotosynthese<\/strong> is heel belangrijk:<\/p>\r\n<ul data-start=\"1248\" data-end=\"1476\">\r\n<li data-start=\"1248\" data-end=\"1282\">\r\n<p data-start=\"1250\" data-end=\"1282\">Planten maken hun eigen voedsel.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"1283\" data-end=\"1344\">\r\n<p data-start=\"1285\" data-end=\"1344\">Dieren en mensen zijn afhankelijk van planten voor voedsel.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"1345\" data-end=\"1416\">\r\n<p data-start=\"1347\" data-end=\"1416\">Bij fotosynthese ontstaat <strong data-start=\"1373\" data-end=\"1385\">zuurstof<\/strong>, die nodig is voor ademhaling.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"1417\" data-end=\"1476\">\r\n<p data-start=\"1419\" data-end=\"1476\">Het vormt de basis van bijna alle voedselketens op aarde.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n`,\r\n terms: [\r\n \"Fotosynthese \u2013 proces waarbij planten met lichtenergie voedsel maken\",\r\n \"Bladgroenkorrels \u2013 celonderdelen waarin fotosynthese plaatsvindt\",\r\n \"Licht \u2013 energiebron voor fotosynthese\",\r\n \"Water \u2013 stof die nodig is voor fotosynthese\",\r\n \"Koolstofdioxide \u2013 gas uit de lucht dat nodig is voor fotosynthese\",\r\n \"Glucose \u2013 suiker die ontstaat bij fotosynthese en dient als voedsel\",\r\n \"Zuurstof \u2013 gas dat vrijkomt bij fotosynthese\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Bij fotosynthese maken planten zelf voedsel. Met behulp van licht, water en koolstofdioxide ontstaat glucose. Dit gebeurt in de bladgroenkorrels van groene plantendelen. Daarbij komt zuurstof vrij. Fotosynthese is onmisbaar voor planten \u00e9n voor al het leven op aarde, omdat het de basis vormt voor voedsel en zuurstof.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 6,\r\n title: \"Allemaal anders\",\r\n subtitle: \"Waarom geen enkel organisme precies hetzelfde is\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/ChatGPT-Image-23-sep-2025-20_42_17.png\",\r\n summary: `\r\n<h3 data-start=\"89\" data-end=\"123\"><strong data-start=\"93\" data-end=\"105\">Variatie<\/strong> tussen organismen<\/h3>\r\n<p data-start=\"124\" data-end=\"414\">Binnen een soort zijn organismen nooit precies hetzelfde. Deze verschillen noem je <strong data-start=\"207\" data-end=\"219\">variatie<\/strong>. Variatie kan zichtbaar zijn in bijvoorbeeld kleur, grootte, vorm of gedrag. Zo kunnen planten van dezelfde soort verschillende hoogtes hebben en kunnen dieren verschillen in vachtkleur of bouw.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"416\" data-end=\"445\">Oorzaken van <strong data-start=\"433\" data-end=\"445\">variatie<\/strong><\/h3>\r\n<p data-start=\"446\" data-end=\"554\"><strong data-start=\"446\" data-end=\"458\">Variatie<\/strong> ontstaat door twee belangrijke oorzaken: <strong data-start=\"500\" data-end=\"527\">erfelijke eigenschappen<\/strong> en <strong data-start=\"531\" data-end=\"553\">omgevingsinvloeden<\/strong>.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"556\" data-end=\"587\"><strong data-start=\"560\" data-end=\"587\">Erfelijke eigenschappen<\/strong><\/h3>\r\n<p data-start=\"588\" data-end=\"870\"><strong data-start=\"588\" data-end=\"615\">Erfelijke eigenschappen<\/strong> zijn kenmerken die worden doorgegeven van ouders aan hun nakomelingen via DNA.<br data-start=\"694\" data-end=\"697\" \/> Voorbeelden hiervan zijn oogkleur, bloedgroep of de vorm van bladeren.<br data-start=\"767\" data-end=\"770\" \/> Deze eigenschappen veranderen niet door de omgeving. Een organisme krijgt ze al bij de geboorte mee.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"872\" data-end=\"898\"><strong data-start=\"876\" data-end=\"898\">Omgevingsinvloeden<\/strong><\/h3>\r\n<p data-start=\"899\" data-end=\"1217\"><strong data-start=\"899\" data-end=\"921\">Omgevingsinvloeden<\/strong> zijn factoren uit de omgeving die invloed hebben op het uiterlijk of het functioneren van een organisme.<br data-start=\"1026\" data-end=\"1029\" \/> Voorbeelden zijn voeding, temperatuur, licht en beweging.<br data-start=\"1086\" data-end=\"1089\" \/> Deze invloeden kunnen het organisme veranderen, maar ze veranderen het DNA niet en worden dus niet doorgegeven aan nakomelingen.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"1219\" data-end=\"1262\">Erfelijke en niet-erfelijke verschillen<\/h3>\r\n<ul data-start=\"1263\" data-end=\"1467\">\r\n<li data-start=\"1263\" data-end=\"1368\">\r\n<p data-start=\"1265\" data-end=\"1368\"><strong data-start=\"1265\" data-end=\"1290\">Erfelijke verschillen<\/strong>: ontstaan door verschillen in DNA en worden doorgegeven aan het nageslacht.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"1369\" data-end=\"1467\">\r\n<p data-start=\"1371\" data-end=\"1467\"><strong data-start=\"1371\" data-end=\"1401\">Niet-erfelijke verschillen<\/strong>: ontstaan door <strong data-start=\"1417\" data-end=\"1439\">omgevingsinvloeden<\/strong> en worden niet doorgegeven.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n<p data-start=\"1469\" data-end=\"1584\">Twee organismen met hetzelfde DNA kunnen er toch verschillend uitzien als ze in verschillende omstandigheden leven.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"1586\" data-end=\"1622\"><strong data-start=\"1590\" data-end=\"1622\">Geslachtelijke voortplanting<\/strong><\/h3>\r\n<p data-start=\"1623\" data-end=\"1834\">Bij <strong data-start=\"1627\" data-end=\"1659\">geslachtelijke voortplanting<\/strong> ontstaat een nieuw organisme uit een eicel en een zaadcel. De nakomeling krijgt erfelijke eigenschappen van beide ouders.<br data-start=\"1781\" data-end=\"1784\" \/> Dit zorgt voor veel <strong data-start=\"1804\" data-end=\"1816\">variatie<\/strong> binnen een soort.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"1836\" data-end=\"1874\"><strong data-start=\"1840\" data-end=\"1874\">Ongeslachtelijke voortplanting<\/strong><\/h3>\r\n<p data-start=\"1875\" data-end=\"2078\">Bij <strong data-start=\"1879\" data-end=\"1913\">ongeslachtelijke voortplanting<\/strong> is er maar één ouder nodig. De nakomelingen hebben precies hetzelfde DNA als de ouder.<br data-start=\"2000\" data-end=\"2003\" \/> Deze nakomelingen noem je <strong data-start=\"2029\" data-end=\"2039\">klonen<\/strong>. Voorbeelden zijn stekken bij planten.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"2080\" data-end=\"2107\">Belang van <strong data-start=\"2095\" data-end=\"2107\">variatie<\/strong><\/h3>\r\n<p data-start=\"2108\" data-end=\"2310\"><strong data-start=\"2108\" data-end=\"2120\">Variatie<\/strong> is belangrijk voor het voortbestaan van soorten. Als de omgeving verandert, is de kans groter dat sommige organismen goed aangepast zijn en overleven. Hierdoor kan de soort blijven bestaan.<\/p>\r\n`,\r\n terms: [\r\n \"Variatie \u2013 verschillen tussen organismen van dezelfde soort\",\r\n \"Erfelijke eigenschappen \u2013 kenmerken die via DNA worden doorgegeven\",\r\n \"Omgevingsinvloeden \u2013 factoren uit de omgeving die invloed hebben op organismen\",\r\n \"Geslachtelijke voortplanting \u2013 voortplanting met twee ouders en bevruchting\",\r\n \"Ongeslachtelijke voortplanting \u2013 voortplanting met \u00e9\u00e9n ouder zonder bevruchting\",\r\n \"Klonen \u2013 organismen met hetzelfde DNA\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Organismen van dezelfde soort zijn allemaal anders door variatie. Deze variatie ontstaat door erfelijke eigenschappen en omgevingsinvloeden. Bij geslachtelijke voortplanting ontstaat veel variatie doordat eigenschappen van twee ouders worden gecombineerd. Bij ongeslachtelijke voortplanting ontstaan klonen, die genetisch identiek zijn. Variatie vergroot de kans dat een soort kan overleven in een veranderende omgeving.\"\r\n },\r\n ]\r\n };\r\n\r\n \/\/ ====== APP LOGICA ======\r\n const els = {\r\n bookTitle: document.getElementById('bookTitle'),\r\n chapterBadge: document.getElementById('chapterBadge'),\r\n chapterSub: document.getElementById('chapterSub'),\r\n pageIndicator: document.getElementById('pageIndicator'),\r\n progressBar: document.getElementById('progressBar'),\r\n chapterTitle: document.getElementById('chapterTitle'),\r\n chapterSubtitle: document.getElementById('chapterSubtitle'),\r\n summaryBody: document.getElementById('summaryBody'),\r\n termsList: document.getElementById('termsList'),\r\n moreTerms: document.getElementById('moreTerms'),\r\n tldrBody: document.getElementById('tldrBody'),\r\n chapterCounter: document.getElementById('chapterCounter'),\r\n prevBtn: document.getElementById('prevBtn'),\r\n nextBtn: document.getElementById('nextBtn'),\r\n chapterImage: document.getElementById('chapterImage'),\r\n chapterImageWrap: document.getElementById('chapterImageWrap'),\r\n };\r\n\r\n function getChapterIndexFromURL(){\r\n const url = new URL(window.location);\r\n const h = parseInt(url.searchParams.get('h') || url.hash.replace('#h=',''));\r\n const idx = isFinite(h) && h>0 ? h-1 : 0;\r\n return Math.max(0, Math.min(BOOK.chapters.length-1, idx));\r\n }\r\n\r\n let currentIndex = getChapterIndexFromURL();\r\n\r\n function updateURL(){\r\n const h = currentIndex + 1;\r\n const url = new URL(window.location);\r\n url.searchParams.set('h', String(h));\r\n history.replaceState({}, '', url);\r\n document.title = `${BOOK.title} \u2013 Basisstof ${h}`;\r\n }\r\n\r\n function render(){\r\n const total = BOOK.chapters.length;\r\n const ch = BOOK.chapters[currentIndex];\r\n\r\n els.bookTitle.textContent = BOOK.title;\r\n els.chapterBadge.textContent = `Basisstof ${ch.id}`;\r\n els.chapterSub.textContent = ch.title;\r\n\r\n els.chapterTitle.textContent = ch.title;\r\n els.chapterSubtitle.textContent = ch.subtitle || '';\r\n els.summaryBody.innerHTML = ch.summary;\r\n\r\n \/\/ Afbeelding per hoofdstuk invullen of het hele blok verbergen\r\n if (ch.image) {\r\n els.chapterImage.src = ch.image;\r\n els.chapterImage.alt = `Illustratie bij: ${ch.title}`;\r\n els.chapterImageWrap.style.display = 'block';\r\n } else {\r\n els.chapterImage.src = '';\r\n els.chapterImageWrap.style.display = 'none';\r\n }\r\n\r\n els.termsList.innerHTML = (ch.terms||[]).map(t => `<li>${t}<\/li>`).join('');\r\n els.moreTerms.href = ch.moreTermsUrl || '#';\r\n\r\n els.tldrBody.innerHTML = `<p>${ch.tldr||''}<\/p>`;\r\n\r\n els.pageIndicator.textContent = `${ch.id} \/ ${total}`;\r\n els.chapterCounter.textContent = `Basisstof ${ch.id} van ${total}`;\r\n els.progressBar.style.width = `${(ch.id\/total)*100}%`;\r\n\r\n els.prevBtn.disabled = currentIndex === 0;\r\n els.nextBtn.disabled = currentIndex === total-1;\r\n\r\n updateURL();\r\n }\r\n\r\n function go(delta){\r\n const next = currentIndex + delta;\r\n if(next < 0 || next >= BOOK.chapters.length) return;\r\n currentIndex = next; render();\r\n \/\/ verplaats focus netjes\r\n document.getElementById('main').focus({preventScroll:true});\r\n }\r\n\r\n els.prevBtn.addEventListener('click', () => go(-1));\r\n els.nextBtn.addEventListener('click', () => go(1));\r\n\r\n document.addEventListener('keydown', (e) => {\r\n if(e.key === 'ArrowLeft') { go(-1); }\r\n if(e.key === 'ArrowRight'){ go(1); }\r\n });\r\n\r\n \/\/ Initial render\r\n render();\r\n <\/script>\r\n<\/body>\r\n<\/html>\r\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Samenvatting \u2013 Boek Ga naar inhoud Titel van het boek Basisstof 1 1 \/ 1 Hoofdstuknaam Korte inleiding of doel van dit hoofdstuk. Belangrijke begrippen Meer begrippen \u2192 Kort samengevat Vorige Basisstof 1 van 1 Volgende<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"folder":[28],"class_list":["post-843","page","type-page","status-publish","hentry"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/843","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=843"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/843\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3266,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/843\/revisions\/3266"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=843"}],"wp:term":[{"taxonomy":"folder","embeddable":true,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ffolder&post=843"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}

\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t

\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\r\n\r\n\r\n \r\n \r\n Samenvatting \u2013 Boek<\/title>\r\n <meta name=\"description\" content=\"Mooie, printvriendelijke samenvattingspagina met post-it begrippen, TL;DR en boeknavigatie.\" \/>\r\n <style>\r\n \/* ====== Design tokens ====== *\/\r\n :root {\r\n --bg: #f7f7fb;\r\n --surface: #ffffff;\r\n --ink: #0b1020;\r\n --muted: #5e647a;\r\n --accent: #5b7cfa; \/* primaire accentkleur *\/\r\n --accent-2: #9a7bf9; \/* verloop voor knoppen *\/\r\n --ring: rgba(91,124,250,.35);\r\n --shadow: 0 10px 30px rgba(11,16,32,.08);\r\n --radius: 18px;\r\n --note: #fff4b1; \/* post-it geel *\/\r\n --note-ink: #3e3a17;\r\n --success: #2ecc71;\r\n --danger: #ff6b6b;\r\n }\r\n\r\n @media (prefers-color-scheme: dark) {\r\n :root {\r\n --bg: #0e1220;\r\n --surface: #151a2c;\r\n --ink: #eef1ff;\r\n --muted: #a9b0d1;\r\n --accent: #7aa2ff;\r\n --accent-2: #b690ff;\r\n --ring: rgba(122,162,255,.35);\r\n --shadow: 0 10px 30px rgba(0,0,0,.35);\r\n --note: #f6dd7b;\r\n --note-ink: #2a2610;\r\n }\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Base ====== *\/\r\n *, *::before, *::after {\r\n box-sizing: border-box\r\n }\r\n\r\n html, body {\r\n height: 100%\r\n }\r\n\r\n body {\r\n margin: 0;\r\n background: radial-gradient(1200px 600px at 10% -10%, rgba(91,124,250,.08), transparent 60%), radial-gradient(1000px 700px at 120% 30%, rgba(154,123,249,.06), transparent 60%), var(--bg);\r\n color: var(--ink);\r\n font: 16px\/1.6 system-ui, -apple-system, Segoe UI, Roboto, Ubuntu, Cantarell, Noto Sans, Arial, \"Apple Color Emoji\",\"Segoe UI Emoji\";\r\n }\r\n\r\n a {\r\n color: var(--accent);\r\n text-decoration: none\r\n }\r\n\r\n a:hover {\r\n text-decoration: underline\r\n }\r\n\r\n .container {\r\n max-width: 1600px;\r\n margin-inline: auto;\r\n padding: 24px;\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Topbar \/ header ====== *\/\r\n .topbar {\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n gap: 16px;\r\n justify-content: space-between;\r\n margin-bottom: 18px;\r\n }\r\n\r\n .brand {\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n gap: 12px\r\n }\r\n\r\n .brand .logo {\r\n width: 42px;\r\n height: 42px;\r\n border-radius: 12px;\r\n background: linear-gradient(135deg,var(--accent),var(--accent-2));\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n display: grid;\r\n place-items: center\r\n }\r\n\r\n .brand .logo svg {\r\n width: 24px;\r\n height: 24px;\r\n fill: white\r\n }\r\n\r\n .brand h1 {\r\n font-size: clamp(18px, 3vw, 24px);\r\n margin: 0\r\n }\r\n\r\n .chapter-meta {\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n gap: 10px;\r\n color: var(--muted)\r\n }\r\n\r\n .badge {\r\n background: linear-gradient(135deg, rgba(91,124,250,.15), rgba(154,123,249,.15));\r\n padding: 6px 10px;\r\n border-radius: 999px;\r\n font-weight: 600\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Progress ====== *\/\r\n .progress-wrap {\r\n margin: 6px 0 20px 0\r\n }\r\n\r\n .progress {\r\n height: 8px;\r\n background: rgba(91,124,250,.15);\r\n border-radius: 999px;\r\n overflow: hidden\r\n }\r\n\r\n .progress > span {\r\n display: block;\r\n height: 100%;\r\n width: 0;\r\n background: linear-gradient(90deg,var(--accent),var(--accent-2));\r\n transition: width .35s ease\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Layout ====== *\/\r\n .layout {\r\n display: grid;\r\n grid-template-columns: 1.2fr .8fr;\r\n gap: 20px\r\n }\r\n\r\n @media (max-width: 900px) {\r\n .layout {\r\n grid-template-columns: 1fr;\r\n }\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Cards ====== *\/\r\n .card {\r\n background: var(--surface);\r\n border-radius: var(--radius);\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n position: relative\r\n }\r\n\r\n .summary {\r\n padding: 24px\r\n }\r\n\r\n .summary h2 {\r\n margin: 0 0 8px 0;\r\n font-size: clamp(22px, 3.2vw, 32px)\r\n }\r\n\r\n .summary .subtitle {\r\n color: var(--muted);\r\n margin: 0 0 18px 0\r\n }\r\n\r\n .summary p {\r\n margin: 0 0 12px 0\r\n }\r\n\r\n .summary ul, .summary ol {\r\n padding-left: 22px\r\n }\r\n\r\n .side {\r\n display: grid;\r\n gap: 20px;\r\n align-content: start\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Post-it note (begrippen) ====== *\/\r\n .note {\r\n background: var(--note);\r\n color: var(--note-ink);\r\n border-radius: 10px;\r\n padding: 18px 18px 70px 18px; \/* extra ruimte voor knop *\/\r\n position: relative;\r\n box-shadow: 0 18px 35px rgba(0,0,0,.12);\r\n transform: rotate(-0.7deg);\r\n filter: drop-shadow(0 8px 14px rgba(0,0,0,.08));\r\n isolation: isolate;\r\n }\r\n\r\n .note::before { \/* plakband *\/\r\n content: \"\";\r\n position: absolute;\r\n top: -10px;\r\n left: 40px;\r\n width: 70px;\r\n height: 26px;\r\n background: linear-gradient(180deg, rgba(255,255,255,.65), rgba(255,255,255,.25));\r\n box-shadow: 0 2px 6px rgba(0,0,0,.12);\r\n transform: rotate(-6deg);\r\n border-radius: 4px;\r\n }\r\n\r\n .note h3 {\r\n margin: 2px 0 8px 0;\r\n font-size: 20px\r\n }\r\n\r\n .terms {\r\n margin: 0;\r\n padding-left: 18px\r\n }\r\n\r\n .terms li {\r\n margin: 6px 0\r\n }\r\n\r\n .more-link {\r\n position: absolute;\r\n bottom: 12px;\r\n right: 12px;\r\n border: none;\r\n border-radius: 999px;\r\n padding: 10px 14px;\r\n font-weight: 700;\r\n cursor: pointer;\r\n background: linear-gradient(135deg,var(--accent),var(--accent-2));\r\n color: #fff;\r\n box-shadow: 0 10px 22px var(--ring);\r\n }\r\n\r\n .more-link:focus {\r\n outline: 3px solid var(--ring);\r\n outline-offset: 3px\r\n }\r\n\r\n \/* ====== TL;DR ====== *\/\r\n .tldr {\r\n padding: 16px 18px\r\n }\r\n\r\n .tldr h3 {\r\n margin: 0 0 8px 0;\r\n font-size: 18px\r\n }\r\n\r\n .tldr p {\r\n margin: 8px 0\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Book navigation ====== *\/\r\n .book-nav {\r\n position: sticky;\r\n bottom: 10px;\r\n margin-top: 26px;\r\n z-index: 5;\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n justify-content: center;\r\n gap: 14px;\r\n }\r\n\r\n .nav-btn {\r\n display: inline-flex;\r\n align-items: center;\r\n justify-content: center;\r\n gap: 10px;\r\n border: none;\r\n border-radius: 999px;\r\n padding: 12px 16px;\r\n font-weight: 700;\r\n cursor: pointer;\r\n background: var(--surface);\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n }\r\n\r\n .nav-btn svg {\r\n width: 22px;\r\n height: 22px;\r\n opacity: .9\r\n }\r\n\r\n .nav-btn:hover {\r\n outline: 3px solid var(--ring)\r\n }\r\n\r\n .nav-btn[disabled] {\r\n opacity: .5;\r\n cursor: not-allowed\r\n }\r\n\r\n .nav-info {\r\n background: var(--surface);\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n padding: 10px 14px;\r\n border-radius: 999px;\r\n color: var(--muted)\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Helpers ====== *\/\r\n .sr-only {\r\n position: absolute;\r\n width: 1px;\r\n height: 1px;\r\n padding: 0;\r\n margin: -1px;\r\n overflow: hidden;\r\n clip: rect(0,0,0,0);\r\n white-space: nowrap;\r\n border: 0\r\n }\r\n\r\n mark {\r\n background: linear-gradient(transparent 60%, rgba(91,124,250,.25) 60%)\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Print styles ====== *\/\r\n @media print {\r\n body {\r\n background: #fff\r\n }\r\n\r\n .topbar .brand .logo {\r\n display: none\r\n }\r\n\r\n .progress-wrap, .book-nav, .note::before {\r\n display: none\r\n }\r\n\r\n .layout {\r\n grid-template-columns: 1fr .6fr\r\n }\r\n\r\n a {\r\n color: inherit;\r\n text-decoration: none\r\n }\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Hoofdstukafbeelding (boven begrippen, vaste grootte) ====== *\/\r\n .image-note {\r\n background: #fff;\r\n border-radius: 14px;\r\n box-shadow: 0 10px 25px rgba(0,0,0,.12);\r\n padding: 12px;\r\n margin: 0;\r\n position: relative;\r\n transform: rotate(-1.2deg);\r\n width: 100%;\r\n height: 800px; \/* vaste weergavegrootte desktop *\/\r\n max-height: 800px;\r\n overflow: hidden;\r\n }\r\n\r\n .image-note img {\r\n display: block;\r\n width: 100%;\r\n height: 100%;\r\n object-fit: contain; \/* past binnen het kader, nooit te lang\/breed *\/\r\n border-radius: 10px;\r\n }\r\n\r\n .image-note .tape {\r\n content: \"\";\r\n position: absolute;\r\n top: -12px;\r\n left: 50%;\r\n transform: translateX(-50%) rotate(-4deg);\r\n width: 80px;\r\n height: 28px;\r\n background: linear-gradient(180deg, rgba(255,255,255,.7), rgba(255,255,255,.3));\r\n box-shadow: 0 2px 6px rgba(0,0,0,.2);\r\n border-radius: 4px;\r\n }\r\n\r\n @media (max-width: 900px) {\r\n .image-note {\r\n height: 420px;\r\n max-height: 420px;\r\n }\r\n \/* mobiel *\/\r\n }\r\n <\/style>\r\n<\/head>\r\n<body>\r\n <a class=\"sr-only\" href=\"#main\">Ga naar inhoud<\/a>\r\n <div class=\"container\">\r\n <header class=\"topbar\">\r\n <div class=\"brand\" aria-label=\"Boekgegevens\">\r\n <div class=\"logo\" aria-hidden=\"true\">\r\n \r\n <svg viewBox=\"0 0 24 24\" role=\"img\" aria-label=\"Boekpictogram\"><path d=\"M6 2h9a3 3 0 0 1 3 3v14.5a.5.5 0 0 1-.8.4c-1.1-.8-2.5-1.1-3.9-1.1H6a2 2 0 0 0-2 2V4a2 2 0 0 1 2-2Zm0 2a0 0 0 0 0 0 0v13h7.3c1.3 0 2.6.3 3.7.9V5a1 1 0 0 0-1-1Z\" \/><\/svg>\r\n <\/div>\r\n <div>\r\n <h1 id=\"bookTitle\">Titel van het boek<\/h1>\r\n <div class=\"chapter-meta\">\r\n <span class=\"badge\" id=\"chapterBadge\">Basisstof 1<\/span>\r\n <span id=\"chapterSub\" aria-live=\"polite\"><\/span>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n <div class=\"chapter-meta\" aria-live=\"polite\">\r\n <span id=\"pageIndicator\">1 \/ 1<\/span>\r\n <\/div>\r\n <\/header>\r\n\r\n <div class=\"progress-wrap\" aria-hidden=\"true\">\r\n <div class=\"progress\"><span id=\"progressBar\"><\/span><\/div>\r\n <\/div>\r\n\r\n <main id=\"main\" class=\"layout\" tabindex=\"-1\">\r\n <section class=\"card summary\" aria-labelledby=\"chapterTitle\">\r\n <h2 id=\"chapterTitle\">Hoofdstuknaam<\/h2>\r\n <p class=\"subtitle\" id=\"chapterSubtitle\">Korte inleiding of doel van dit hoofdstuk.<\/p>\r\n <div id=\"summaryBody\">\r\n \r\n <\/div>\r\n <\/section>\r\n\r\n <aside class=\"side\">\r\n \r\n <section class=\"image-note\" id=\"chapterImageWrap\">\r\n <img decoding=\"async\" id=\"chapterImage\" src=\"\" alt=\"Illustratie bij dit hoofdstuk\" loading=\"lazy\">\r\n <span class=\"tape\"><\/span>\r\n <\/section>\r\n \r\n\r\n <section class=\"note\" aria-labelledby=\"begrippenTitle\">\r\n <h3 id=\"begrippenTitle\">Belangrijke begrippen<\/h3>\r\n <ul class=\"terms\" id=\"termsList\"><\/ul>\r\n <a id=\"moreTerms\" class=\"more-link\" href=\"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Meer begrippen \u2192<\/a>\r\n <\/section>\r\n\r\n <section class=\"tldr card\" aria-labelledby=\"tldrTitle\">\r\n <h3 id=\"tldrTitle\">Kort samengevat<\/h3>\r\n <div id=\"tldrBody\"><\/div>\r\n <\/section>\r\n <\/aside>\r\n <\/main>\r\n\r\n <nav class=\"book-nav\" aria-label=\"Hoofdstuknavigatie\">\r\n <button id=\"prevBtn\" class=\"nav-btn\" aria-label=\"Ga naar vorig hoofdstuk\">\r\n <svg viewBox=\"0 0 24 24\" aria-hidden=\"true\"><path d=\"M15.41 7.41 14 6l-6 6 6 6 1.41-1.41L10.83 12z\" \/><\/svg>\r\n Vorige\r\n <\/button>\r\n <div class=\"nav-info\"><span id=\"chapterCounter\">Basisstof 1 van 1<\/span><\/div>\r\n <button id=\"nextBtn\" class=\"nav-btn\" aria-label=\"Ga naar volgend hoofdstuk\">\r\n Volgende\r\n <svg viewBox=\"0 0 24 24\" aria-hidden=\"true\"><path d=\"M8.59 16.59 13.17 12 8.59 7.41 10 6l6 6-6 6z\" \/><\/svg>\r\n <\/button>\r\n <\/nav>\r\n <\/div>\r\n\r\n <script>\r\n const BOOK = {\r\n title: \"Thema 1: Planten en dieren\", \/\/ \ud83d\udc49 boeknaam\r\n chapters: [\r\n {\r\n id: 1,\r\n title: \"Organismen\",\r\n subtitle: \"Leven herkennen: wat maakt iets levend?\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/ChatGPT-Image-26-dec-2025-18_15_33.png\",\r\n summary: `\r\n<h3 data-start=\"75\" data-end=\"103\">Wat bestudeert biologie?<\/h3>\r\n<p data-start=\"104\" data-end=\"355\">Biologie is de wetenschap die alles bestudeert wat leeft. Alles wat leeft, noem je <strong data-start=\"187\" data-end=\"201\">organismen<\/strong>. Mensen, dieren, planten, schimmels en bacteriën zijn allemaal organismen. Dingen zoals stenen, water en lucht zijn geen organismen, omdat ze niet leven.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"357\" data-end=\"386\">Wat is een <strong data-start=\"372\" data-end=\"385\">organisme<\/strong>?<\/h3>\r\n<p data-start=\"387\" data-end=\"621\">Een <strong data-start=\"391\" data-end=\"404\">organisme<\/strong> is een levend wezen. Je kunt vaststellen of iets een organisme is door te kijken naar de <strong data-start=\"494\" data-end=\"513\">levenskenmerken<\/strong>. Alleen levende wezens vertonen deze kenmerken. Als iets geen levenskenmerken heeft, is het geen organisme.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"623\" data-end=\"655\">De zeven <strong data-start=\"636\" data-end=\"655\">levenskenmerken<\/strong><\/h3>\r\n<p data-start=\"656\" data-end=\"779\">Alle organismen hebben <strong data-start=\"679\" data-end=\"704\">zeven levenskenmerken<\/strong>. Deze kenmerken laten zien wat levende wezens doen om in leven te blijven:<\/p>\r\n<ul data-start=\"781\" data-end=\"1423\">\r\n<li data-start=\"781\" data-end=\"861\">\r\n<p data-start=\"783\" data-end=\"861\"><strong data-start=\"783\" data-end=\"796\">Ademhalen<\/strong> – het opnemen van zuurstof en het afgeven van koolstofdioxide.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"862\" data-end=\"949\">\r\n<p data-start=\"864\" data-end=\"949\"><strong data-start=\"864\" data-end=\"874\">Voeden<\/strong> – het opnemen van voedsel en water om energie en bouwstoffen te krijgen.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"950\" data-end=\"1043\">\r\n<p data-start=\"952\" data-end=\"1043\"><strong data-start=\"952\" data-end=\"967\">Uitscheiden<\/strong> – het afgeven van afvalstoffen die ontstaan bij processen in het lichaam.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"1044\" data-end=\"1140\">\r\n<p data-start=\"1046\" data-end=\"1140\"><strong data-start=\"1046\" data-end=\"1059\">Waarnemen<\/strong> – het opmerken van prikkels uit de omgeving, zoals licht, geluid of aanraking.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"1141\" data-end=\"1265\">\r\n<p data-start=\"1143\" data-end=\"1265\"><strong data-start=\"1143\" data-end=\"1154\">Bewegen<\/strong> – het maken van bewegingen, bijvoorbeeld lopen, groeien naar het licht of het openen en sluiten van bloemen.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"1266\" data-end=\"1338\">\r\n<p data-start=\"1268\" data-end=\"1338\"><strong data-start=\"1268\" data-end=\"1279\">Groeien<\/strong> – het groter en zwaarder worden door toename van cellen.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"1339\" data-end=\"1423\">\r\n<p data-start=\"1341\" data-end=\"1423\"><strong data-start=\"1341\" data-end=\"1357\">Voortplanten<\/strong> – het krijgen van nakomelingen, waardoor de soort blijft bestaan.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n<p data-start=\"1425\" data-end=\"1475\">De levenskenmerken kun je indelen in drie groepen:<\/p>\r\n<ul data-start=\"1476\" data-end=\"1658\">\r\n<li data-start=\"1476\" data-end=\"1545\">\r\n<p data-start=\"1478\" data-end=\"1545\"><strong data-start=\"1478\" data-end=\"1508\">Stoffen opnemen en afgeven<\/strong>: ademhalen, voeden en uitscheiden.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"1546\" data-end=\"1600\">\r\n<p data-start=\"1548\" data-end=\"1600\"><strong data-start=\"1548\" data-end=\"1575\">Reageren op de omgeving<\/strong>: waarnemen en bewegen.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"1601\" data-end=\"1658\">\r\n<p data-start=\"1603\" data-end=\"1658\"><strong data-start=\"1603\" data-end=\"1632\">Voortbestaan van de soort<\/strong>: groeien en voortplanten.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3 data-start=\"1660\" data-end=\"1693\">Levend, dood of <strong data-start=\"1680\" data-end=\"1693\">levenloos<\/strong><\/h3>\r\n<ul data-start=\"1694\" data-end=\"1915\">\r\n<li data-start=\"1694\" data-end=\"1758\">\r\n<p data-start=\"1696\" data-end=\"1758\"><strong data-start=\"1696\" data-end=\"1706\">Levend<\/strong>: een organisme dat alle levenskenmerken vertoont.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"1759\" data-end=\"1839\">\r\n<p data-start=\"1761\" data-end=\"1839\"><strong data-start=\"1761\" data-end=\"1769\">Dood<\/strong>: iets dat ooit heeft geleefd, maar geen levenskenmerken meer heeft.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"1840\" data-end=\"1915\">\r\n<p data-start=\"1842\" data-end=\"1915\"><strong data-start=\"1842\" data-end=\"1855\">Levenloos<\/strong>: iets dat nooit heeft geleefd, zoals steen, water of lucht.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n<p data-start=\"1917\" data-end=\"2092\">De <strong data-start=\"1920\" data-end=\"1933\">levenloze<\/strong> natuur kan grote invloed hebben op organismen. Factoren zoals licht, temperatuur en water bepalen bijvoorbeeld of een organisme goed kan groeien en overleven.<\/p>\r\n `,\r\n terms: [\r\n \"Organisme \u2013 een levend wezen\",\r\n \"Levenskenmerken \u2013 kenmerken waaraan je kunt herkennen of iets leeft\",\r\n \"Ademhalen \u2013 het opnemen van zuurstof en afgeven van koolstofdioxide\",\r\n \"Voeden \u2013 het opnemen van voedsel en water\",\r\n \"Uitscheiden \u2013 het afgeven van afvalstoffen\",\r\n \"Waarnemen \u2013 het opmerken van prikkels uit de omgeving\",\r\n \"Bewegen \u2013 het maken van bewegingen\",\r\n \"Groeien \u2013 groter en zwaarder worden\",\r\n \"Voortplanten \u2013 het krijgen van nakomelingen\",\r\n \"Levenloos \u2013 iets dat nooit heeft geleefd\",\r\n \"Dood \u2013 iets dat heeft geleefd maar geen levenskenmerken meer heeft\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Biologie gaat over organismen, alle levende wezens op aarde. Een organisme herken je aan de zeven levenskenmerken: ademhalen, voeden, uitscheiden, waarnemen, bewegen, groeien en voortplanten. Aan de hand van deze kenmerken kun je onderscheid maken tussen levend, dood en levenloos. Levenloze factoren zoals licht en temperatuur hebben veel invloed op organismen, maar zijn zelf geen onderdeel van het leven.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 2,\r\n title: \"Groei en ontwikkeling\",\r\n subtitle: \"Van begin tot volwassen organisme\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/ChatGPT-Image-23-sep-2025-21_14_57.png\",\r\n summary: `\r\n<h3 data-start=\"80\" data-end=\"101\">Wat is <strong data-start=\"91\" data-end=\"100\">groei<\/strong>?<\/h3>\r\n<p data-start=\"102\" data-end=\"323\"><strong data-start=\"102\" data-end=\"111\">Groei<\/strong> betekent dat een organisme groter en zwaarder wordt. Dit gebeurt doordat het aantal cellen toeneemt. Planten, dieren en mensen groeien allemaal, maar niet op dezelfde manier en ook niet hun hele leven even snel.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"325\" data-end=\"353\">Wat is <strong data-start=\"336\" data-end=\"352\">ontwikkeling<\/strong>?<\/h3>\r\n<p data-start=\"354\" data-end=\"647\"><strong data-start=\"354\" data-end=\"370\">Ontwikkeling<\/strong> is het veranderen van de vorm en de werking van een organisme tijdens het leven. Bij ontwikkeling verandert niet alleen de grootte, maar ook hoe een organisme eruitziet en wat het kan. Voorbeelden zijn het krijgen van bladeren bij planten of het volwassen worden van een dier.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"649\" data-end=\"680\">Groei en ontwikkeling samen<\/h3>\r\n<p data-start=\"681\" data-end=\"901\">Een organisme groeit én ontwikkelt zich. Groei gaat over groter worden, terwijl ontwikkeling gaat over veranderingen in bouw en functies. Samen zorgen ze ervoor dat een organisme volwassen wordt en zich kan voortplanten.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"903\" data-end=\"930\"><strong data-start=\"907\" data-end=\"915\">Zaad<\/strong> en <strong data-start=\"919\" data-end=\"930\">kieming<\/strong><\/h3>\r\n<p data-start=\"931\" data-end=\"1154\">Veel planten beginnen hun leven als <strong data-start=\"967\" data-end=\"975\">zaad<\/strong>. In een zaad zit een <strong data-start=\"997\" data-end=\"1005\">kiem<\/strong>, het begin van een nieuwe plant.<br data-start=\"1038\" data-end=\"1041\" \/> Als een zaad water opneemt, begint de <strong data-start=\"1079\" data-end=\"1090\">kieming<\/strong>. Tijdens de kieming groeit de kiem uit tot een <strong data-start=\"1138\" data-end=\"1153\">kiemplantje<\/strong>.<\/p>\r\n<p data-start=\"1156\" data-end=\"1318\">In het zaad zitten ook <strong data-start=\"1179\" data-end=\"1193\">zaadlobben<\/strong>. Deze bevatten reservevoedsel. Het kiemplantje gebruikt dit voedsel om te groeien totdat het zelf voedingsstoffen kan maken.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"1320\" data-end=\"1343\">De <strong data-start=\"1327\" data-end=\"1343\">levenscyclus<\/strong><\/h3>\r\n<p data-start=\"1344\" data-end=\"1635\">De <strong data-start=\"1347\" data-end=\"1363\">levenscyclus<\/strong> is de ontwikkeling van een organisme van begin tot eind, waarna de cyclus opnieuw begint.<br data-start=\"1453\" data-end=\"1456\" \/> Bij een zaadplant verloopt de levenscyclus bijvoorbeeld zo:<br data-start=\"1515\" data-end=\"1518\" \/> zaad → kiemplantje → volwassen plant → bloemen → zaden.<br data-start=\"1573\" data-end=\"1576\" \/> Het einde van één levenscyclus is het begin van een nieuwe.<\/p>\r\n`,\r\n terms: [\r\n \"Groei \u2013 groter en zwaarder worden door toename van cellen\",\r\n \"Ontwikkeling \u2013 veranderingen in vorm en werking tijdens het leven\",\r\n \"Zaad \u2013 beginstadium van veel planten\",\r\n \"Kiem \u2013 het begin van een nieuwe plant in een zaad\",\r\n \"Kieming \u2013 het uitgroeien van een kiem na het opnemen van water\",\r\n \"Kiemplantje \u2013 jonge plant die net is ontkiemd\",\r\n \"Zaadlobben \u2013 delen van het zaad met reservevoedsel\",\r\n \"Levenscyclus \u2013 opeenvolging van groeistadia van een organisme\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Groei en ontwikkeling zorgen ervoor dat organismen volwassen worden. Groei betekent groter en zwaarder worden, terwijl ontwikkeling gaat over veranderingen in vorm en functies. Veel planten beginnen hun leven als zaad. Na kieming groeit de kiem uit tot een kiemplantje, dat zich verder ontwikkelt tot een volwassen plant. Deze stappen samen vormen de levenscyclus, die steeds opnieuw kan beginnen.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 3,\r\n title: \"Metamorfose\",\r\n subtitle: \"Van jong organisme naar volwassen vorm\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/ChatGPT-Image-27-dec-2025-12_32_09.png\",\r\n summary: `\r\n<h3 data-start=\"75\" data-end=\"102\">Wat is <strong data-start=\"86\" data-end=\"101\">metamorfose<\/strong>?<\/h3>\r\n<p data-start=\"103\" data-end=\"384\"><strong data-start=\"103\" data-end=\"118\">Metamorfose<\/strong> is een vorm van <strong data-start=\"135\" data-end=\"151\">ontwikkeling<\/strong> waarbij een dier sterk van uiterlijk verandert tijdens zijn leven. Het jonge dier lijkt dan nog niet op het volwassen dier. Tijdens de metamorfose verandert niet alleen de grootte, maar ook de bouw en vaak de leefwijze van het dier.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"386\" data-end=\"412\">Metamorfose bij dieren<\/h3>\r\n<p data-start=\"413\" data-end=\"618\">Metamorfose komt vooral voor bij insecten en sommige amfibieën. Het jonge dier wordt ook wel een <strong data-start=\"510\" data-end=\"519\">larve<\/strong> genoemd. Een larve ziet er anders uit en leeft vaak in een andere omgeving dan het volwassen dier.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"620\" data-end=\"649\">Volledige <strong data-start=\"634\" data-end=\"649\">metamorfose<\/strong><\/h3>\r\n<p data-start=\"650\" data-end=\"715\">Bij een <strong data-start=\"658\" data-end=\"683\">volledige metamorfose<\/strong> zijn er vier duidelijke stadia:<\/p>\r\n<ul data-start=\"716\" data-end=\"931\">\r\n<li data-start=\"716\" data-end=\"755\">\r\n<p data-start=\"718\" data-end=\"755\"><strong data-start=\"718\" data-end=\"724\">Ei<\/strong> – hieruit komt het jonge dier.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"756\" data-end=\"798\">\r\n<p data-start=\"758\" data-end=\"798\"><strong data-start=\"758\" data-end=\"767\">Larve<\/strong> – het dier groeit en eet veel.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"799\" data-end=\"885\">\r\n<p data-start=\"801\" data-end=\"885\"><strong data-start=\"801\" data-end=\"808\">Pop<\/strong> – het dier verandert van bouw; van buiten lijkt het dier vaak stil te staan.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"886\" data-end=\"931\">\r\n<p data-start=\"888\" data-end=\"931\"><strong data-start=\"888\" data-end=\"906\">Volwassen dier<\/strong> – kan zich voortplanten.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n<p data-start=\"933\" data-end=\"990\">Een bekend voorbeeld is de vlinder: rups → pop → vlinder.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"992\" data-end=\"1023\">Onvolledige <strong data-start=\"1008\" data-end=\"1023\">metamorfose<\/strong><\/h3>\r\n<p data-start=\"1024\" data-end=\"1176\">Bij een <strong data-start=\"1032\" data-end=\"1059\">onvolledige metamorfose<\/strong> lijkt het jonge dier al op het volwassen dier, maar is het kleiner en nog niet geslachtsrijp.<br data-start=\"1153\" data-end=\"1156\" \/> Er zijn drie stadia:<\/p>\r\n<ul data-start=\"1177\" data-end=\"1280\">\r\n<li data-start=\"1177\" data-end=\"1185\">\r\n<p data-start=\"1179\" data-end=\"1185\"><strong data-start=\"1179\" data-end=\"1185\">Ei<\/strong><\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"1186\" data-end=\"1259\">\r\n<p data-start=\"1188\" data-end=\"1259\"><strong data-start=\"1188\" data-end=\"1196\">Nimf<\/strong> – jong dier dat steeds meer op het volwassen dier gaat lijken.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"1260\" data-end=\"1280\">\r\n<p data-start=\"1262\" data-end=\"1280\"><strong data-start=\"1262\" data-end=\"1280\">Volwassen dier<\/strong><\/p>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n<p data-start=\"1282\" data-end=\"1321\">Een voorbeeld hiervan is de sprinkhaan.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"1323\" data-end=\"1363\">Verschil tussen groei en metamorfose<\/h3>\r\n<p data-start=\"1364\" data-end=\"1565\">Bij gewone <strong data-start=\"1375\" data-end=\"1384\">groei<\/strong> wordt een dier vooral groter.<br data-start=\"1414\" data-end=\"1417\" \/> Bij <strong data-start=\"1421\" data-end=\"1436\">metamorfose<\/strong> verandert het dier sterk van vorm en bouw. Het jonge dier en het volwassen dier kunnen er totaal anders uitzien en anders leven.<\/p>\r\n`,\r\n terms: [\r\n \"Metamorfose \u2013 ontwikkeling waarbij een dier sterk van vorm verandert\",\r\n \"Larve \u2013 jong dier dat er heel anders uitziet dan het volwassen dier\",\r\n \"Volledige metamorfose \u2013 ontwikkeling via ei, larve, pop en volwassen dier\",\r\n \"Pop \u2013 stadium waarin de larve verandert in een volwassen dier\",\r\n \"Onvolledige metamorfose \u2013 ontwikkeling via ei, nimf en volwassen dier\",\r\n \"Nimf \u2013 jong dier dat al lijkt op het volwassen dier\"\r\n\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Metamorfose is een speciale vorm van ontwikkeling waarbij dieren sterk veranderen van uiterlijk. Bij een volledige metamorfose doorloopt een dier de stadia ei, larve, pop en volwassen dier. Bij een onvolledige metamorfose groeit het jonge dier, de nimf, stap voor stap uit tot een volwassen dier. Metamorfose laat zien dat ontwikkeling meer is dan alleen groeien.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 4,\r\n title: \"De mens\",\r\n subtitle: \"De mens als levend organisme\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/ChatGPT-Image-23-sep-2025-18_43_18.png\",\r\n summary: `\r\n<h3 data-start=\"61\" data-end=\"87\">De mens in de biologie<\/h3>\r\n<p data-start=\"88\" data-end=\"324\">De mens is, net als planten en dieren, een <strong data-start=\"131\" data-end=\"144\">organisme<\/strong>. Dat betekent dat mensen alle <strong data-start=\"175\" data-end=\"194\">levenskenmerken<\/strong> vertonen. Mensen ademen, voeden zich, groeien, bewegen, nemen hun omgeving waar, scheiden afvalstoffen uit en planten zich voort.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"326\" data-end=\"358\">Bouw en functies van de mens<\/h3>\r\n<p data-start=\"359\" data-end=\"605\">Het menselijk lichaam is zo gebouwd dat het goed kan functioneren in zijn omgeving. Verschillende delen van het lichaam hebben elk een eigen taak. Samen zorgen ze ervoor dat het lichaam kan bewegen, energie krijgt, kan groeien en in leven blijft.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"607\" data-end=\"633\">De mens en de omgeving<\/h3>\r\n<p data-start=\"634\" data-end=\"860\">Mensen reageren voortdurend op hun omgeving. Ze nemen prikkels waar met hun zintuigen en passen hun gedrag daarop aan. Daarnaast kunnen mensen hun omgeving aanpassen, bijvoorbeeld door huizen te bouwen of voedsel te verbouwen.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"862\" data-end=\"899\">Groei en ontwikkeling bij de mens<\/h3>\r\n<p data-start=\"900\" data-end=\"1141\">Net als andere organismen groeit en ontwikkelt de mens zich. Van baby tot volwassene verandert het lichaam in grootte, vorm en werking. Deze veranderingen zorgen ervoor dat de mens uiteindelijk zelfstandig kan leven en zich kan voortplanten.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"1143\" data-end=\"1198\">Overeenkomsten en verschillen met andere organismen<\/h3>\r\n<p data-start=\"1199\" data-end=\"1449\">De mens lijkt in veel opzichten op andere dieren. Mensen hebben dezelfde levenskenmerken als dieren en veel overeenkomsten in bouw. Toch onderscheidt de mens zich door een sterk ontwikkeld denkvermogen, taal en het vermogen om bewust keuzes te maken.<\/p>\r\n`,\r\n terms: [\r\n \"Mens \u2013 een organisme met alle levenskenmerken\",\r\n \"Organisme \u2013 een levend wezen\",\r\n \"Levenskenmerken \u2013 kenmerken waaraan je kunt herkennen dat iets leeft\",\r\n \"Omgeving \u2013 alles wat buiten het organisme ligt en invloed heeft op het leven\",\r\n \"Ontwikkeling \u2013 veranderingen in bouw en functies tijdens het leven\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"De mens is een organisme en vertoont alle levenskenmerken. Het menselijk lichaam is opgebouwd uit verschillende delen die samenwerken om in leven te blijven. Mensen groeien en ontwikkelen zich net als andere organismen en reageren voortdurend op hun omgeving. Hoewel de mens veel overeenkomsten heeft met andere dieren, onderscheidt hij zich door zijn denkvermogen en manier van leven.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 5,\r\n title: \"Fotosynthese\",\r\n subtitle: \"Hoe planten zelf voedsel maken\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/ChatGPT-Image-27-sep-2025-22_47_00.png\",\r\n summary: `\r\n<h3 data-start=\"68\" data-end=\"96\">Wat is <strong data-start=\"79\" data-end=\"95\">fotosynthese<\/strong>?<\/h3>\r\n<p data-start=\"97\" data-end=\"350\"><strong data-start=\"97\" data-end=\"113\">Fotosynthese<\/strong> is het proces waarbij planten zelf voedsel maken. Dit gebeurt in de groene delen van planten, vooral in de bladeren. Met behulp van lichtenergie zetten planten stoffen om in voedingsstoffen die ze nodig hebben om te groeien en te leven.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"352\" data-end=\"399\">Stoffen die nodig zijn bij <strong data-start=\"383\" data-end=\"399\">fotosynthese<\/strong><\/h3>\r\n<p data-start=\"400\" data-end=\"445\">Voor <strong data-start=\"405\" data-end=\"421\">fotosynthese<\/strong> zijn drie dingen nodig:<\/p>\r\n<ul data-start=\"446\" data-end=\"610\">\r\n<li data-start=\"446\" data-end=\"493\">\r\n<p data-start=\"448\" data-end=\"493\"><strong data-start=\"448\" data-end=\"457\">Licht<\/strong> – meestal zonlicht, de energiebron.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"494\" data-end=\"540\">\r\n<p data-start=\"496\" data-end=\"540\"><strong data-start=\"496\" data-end=\"505\">Water<\/strong> – wordt opgenomen door de wortels.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"541\" data-end=\"610\">\r\n<p data-start=\"543\" data-end=\"610\"><strong data-start=\"543\" data-end=\"562\">Koolstofdioxide<\/strong> – wordt opgenomen uit de lucht via de bladeren.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3 data-start=\"612\" data-end=\"653\">Wat ontstaat er bij <strong data-start=\"636\" data-end=\"652\">fotosynthese<\/strong>?<\/h3>\r\n<p data-start=\"654\" data-end=\"687\">Bij de <strong data-start=\"661\" data-end=\"677\">fotosynthese<\/strong> ontstaan:<\/p>\r\n<ul data-start=\"688\" data-end=\"818\">\r\n<li data-start=\"688\" data-end=\"753\">\r\n<p data-start=\"690\" data-end=\"753\"><strong data-start=\"690\" data-end=\"701\">Glucose<\/strong> – een suiker die dient als energiebron en bouwstof.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"754\" data-end=\"818\">\r\n<p data-start=\"756\" data-end=\"818\"><strong data-start=\"756\" data-end=\"768\">Zuurstof<\/strong> – een afvalstof die wordt afgegeven aan de lucht.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n<p data-start=\"820\" data-end=\"952\">De glucose die wordt gemaakt, gebruikt de plant om energie vrij te maken of om andere stoffen te vormen, zoals zetmeel of cellulose.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"954\" data-end=\"993\">Waar vindt <strong data-start=\"969\" data-end=\"985\">fotosynthese<\/strong> plaats?<\/h3>\r\n<p data-start=\"994\" data-end=\"1177\"><strong data-start=\"994\" data-end=\"1010\">Fotosynthese<\/strong> vindt plaats in de <strong data-start=\"1030\" data-end=\"1050\">bladgroenkorrels<\/strong>. Deze zitten in de cellen van de groene delen van planten. In de bladgroenkorrels zit bladgroen, dat lichtenergie kan opnemen.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"1179\" data-end=\"1210\">Belang van <strong data-start=\"1194\" data-end=\"1210\">fotosynthese<\/strong><\/h3>\r\n<p data-start=\"1211\" data-end=\"1247\"><strong data-start=\"1211\" data-end=\"1227\">Fotosynthese<\/strong> is heel belangrijk:<\/p>\r\n<ul data-start=\"1248\" data-end=\"1476\">\r\n<li data-start=\"1248\" data-end=\"1282\">\r\n<p data-start=\"1250\" data-end=\"1282\">Planten maken hun eigen voedsel.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"1283\" data-end=\"1344\">\r\n<p data-start=\"1285\" data-end=\"1344\">Dieren en mensen zijn afhankelijk van planten voor voedsel.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"1345\" data-end=\"1416\">\r\n<p data-start=\"1347\" data-end=\"1416\">Bij fotosynthese ontstaat <strong data-start=\"1373\" data-end=\"1385\">zuurstof<\/strong>, die nodig is voor ademhaling.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"1417\" data-end=\"1476\">\r\n<p data-start=\"1419\" data-end=\"1476\">Het vormt de basis van bijna alle voedselketens op aarde.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n`,\r\n terms: [\r\n \"Fotosynthese \u2013 proces waarbij planten met lichtenergie voedsel maken\",\r\n \"Bladgroenkorrels \u2013 celonderdelen waarin fotosynthese plaatsvindt\",\r\n \"Licht \u2013 energiebron voor fotosynthese\",\r\n \"Water \u2013 stof die nodig is voor fotosynthese\",\r\n \"Koolstofdioxide \u2013 gas uit de lucht dat nodig is voor fotosynthese\",\r\n \"Glucose \u2013 suiker die ontstaat bij fotosynthese en dient als voedsel\",\r\n \"Zuurstof \u2013 gas dat vrijkomt bij fotosynthese\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Bij fotosynthese maken planten zelf voedsel. Met behulp van licht, water en koolstofdioxide ontstaat glucose. Dit gebeurt in de bladgroenkorrels van groene plantendelen. Daarbij komt zuurstof vrij. Fotosynthese is onmisbaar voor planten \u00e9n voor al het leven op aarde, omdat het de basis vormt voor voedsel en zuurstof.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 6,\r\n title: \"Allemaal anders\",\r\n subtitle: \"Waarom geen enkel organisme precies hetzelfde is\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/ChatGPT-Image-23-sep-2025-20_42_17.png\",\r\n summary: `\r\n<h3 data-start=\"89\" data-end=\"123\"><strong data-start=\"93\" data-end=\"105\">Variatie<\/strong> tussen organismen<\/h3>\r\n<p data-start=\"124\" data-end=\"414\">Binnen een soort zijn organismen nooit precies hetzelfde. Deze verschillen noem je <strong data-start=\"207\" data-end=\"219\">variatie<\/strong>. Variatie kan zichtbaar zijn in bijvoorbeeld kleur, grootte, vorm of gedrag. Zo kunnen planten van dezelfde soort verschillende hoogtes hebben en kunnen dieren verschillen in vachtkleur of bouw.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"416\" data-end=\"445\">Oorzaken van <strong data-start=\"433\" data-end=\"445\">variatie<\/strong><\/h3>\r\n<p data-start=\"446\" data-end=\"554\"><strong data-start=\"446\" data-end=\"458\">Variatie<\/strong> ontstaat door twee belangrijke oorzaken: <strong data-start=\"500\" data-end=\"527\">erfelijke eigenschappen<\/strong> en <strong data-start=\"531\" data-end=\"553\">omgevingsinvloeden<\/strong>.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"556\" data-end=\"587\"><strong data-start=\"560\" data-end=\"587\">Erfelijke eigenschappen<\/strong><\/h3>\r\n<p data-start=\"588\" data-end=\"870\"><strong data-start=\"588\" data-end=\"615\">Erfelijke eigenschappen<\/strong> zijn kenmerken die worden doorgegeven van ouders aan hun nakomelingen via DNA.<br data-start=\"694\" data-end=\"697\" \/> Voorbeelden hiervan zijn oogkleur, bloedgroep of de vorm van bladeren.<br data-start=\"767\" data-end=\"770\" \/> Deze eigenschappen veranderen niet door de omgeving. Een organisme krijgt ze al bij de geboorte mee.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"872\" data-end=\"898\"><strong data-start=\"876\" data-end=\"898\">Omgevingsinvloeden<\/strong><\/h3>\r\n<p data-start=\"899\" data-end=\"1217\"><strong data-start=\"899\" data-end=\"921\">Omgevingsinvloeden<\/strong> zijn factoren uit de omgeving die invloed hebben op het uiterlijk of het functioneren van een organisme.<br data-start=\"1026\" data-end=\"1029\" \/> Voorbeelden zijn voeding, temperatuur, licht en beweging.<br data-start=\"1086\" data-end=\"1089\" \/> Deze invloeden kunnen het organisme veranderen, maar ze veranderen het DNA niet en worden dus niet doorgegeven aan nakomelingen.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"1219\" data-end=\"1262\">Erfelijke en niet-erfelijke verschillen<\/h3>\r\n<ul data-start=\"1263\" data-end=\"1467\">\r\n<li data-start=\"1263\" data-end=\"1368\">\r\n<p data-start=\"1265\" data-end=\"1368\"><strong data-start=\"1265\" data-end=\"1290\">Erfelijke verschillen<\/strong>: ontstaan door verschillen in DNA en worden doorgegeven aan het nageslacht.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<li data-start=\"1369\" data-end=\"1467\">\r\n<p data-start=\"1371\" data-end=\"1467\"><strong data-start=\"1371\" data-end=\"1401\">Niet-erfelijke verschillen<\/strong>: ontstaan door <strong data-start=\"1417\" data-end=\"1439\">omgevingsinvloeden<\/strong> en worden niet doorgegeven.<\/p>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n<p data-start=\"1469\" data-end=\"1584\">Twee organismen met hetzelfde DNA kunnen er toch verschillend uitzien als ze in verschillende omstandigheden leven.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"1586\" data-end=\"1622\"><strong data-start=\"1590\" data-end=\"1622\">Geslachtelijke voortplanting<\/strong><\/h3>\r\n<p data-start=\"1623\" data-end=\"1834\">Bij <strong data-start=\"1627\" data-end=\"1659\">geslachtelijke voortplanting<\/strong> ontstaat een nieuw organisme uit een eicel en een zaadcel. De nakomeling krijgt erfelijke eigenschappen van beide ouders.<br data-start=\"1781\" data-end=\"1784\" \/> Dit zorgt voor veel <strong data-start=\"1804\" data-end=\"1816\">variatie<\/strong> binnen een soort.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"1836\" data-end=\"1874\"><strong data-start=\"1840\" data-end=\"1874\">Ongeslachtelijke voortplanting<\/strong><\/h3>\r\n<p data-start=\"1875\" data-end=\"2078\">Bij <strong data-start=\"1879\" data-end=\"1913\">ongeslachtelijke voortplanting<\/strong> is er maar één ouder nodig. De nakomelingen hebben precies hetzelfde DNA als de ouder.<br data-start=\"2000\" data-end=\"2003\" \/> Deze nakomelingen noem je <strong data-start=\"2029\" data-end=\"2039\">klonen<\/strong>. Voorbeelden zijn stekken bij planten.<\/p>\r\n<h3 data-start=\"2080\" data-end=\"2107\">Belang van <strong data-start=\"2095\" data-end=\"2107\">variatie<\/strong><\/h3>\r\n<p data-start=\"2108\" data-end=\"2310\"><strong data-start=\"2108\" data-end=\"2120\">Variatie<\/strong> is belangrijk voor het voortbestaan van soorten. Als de omgeving verandert, is de kans groter dat sommige organismen goed aangepast zijn en overleven. Hierdoor kan de soort blijven bestaan.<\/p>\r\n`,\r\n terms: [\r\n \"Variatie \u2013 verschillen tussen organismen van dezelfde soort\",\r\n \"Erfelijke eigenschappen \u2013 kenmerken die via DNA worden doorgegeven\",\r\n \"Omgevingsinvloeden \u2013 factoren uit de omgeving die invloed hebben op organismen\",\r\n \"Geslachtelijke voortplanting \u2013 voortplanting met twee ouders en bevruchting\",\r\n \"Ongeslachtelijke voortplanting \u2013 voortplanting met \u00e9\u00e9n ouder zonder bevruchting\",\r\n \"Klonen \u2013 organismen met hetzelfde DNA\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Organismen van dezelfde soort zijn allemaal anders door variatie. Deze variatie ontstaat door erfelijke eigenschappen en omgevingsinvloeden. Bij geslachtelijke voortplanting ontstaat veel variatie doordat eigenschappen van twee ouders worden gecombineerd. Bij ongeslachtelijke voortplanting ontstaan klonen, die genetisch identiek zijn. Variatie vergroot de kans dat een soort kan overleven in een veranderende omgeving.\"\r\n },\r\n ]\r\n };\r\n\r\n \/\/ ====== APP LOGICA ======\r\n const els = {\r\n bookTitle: document.getElementById('bookTitle'),\r\n chapterBadge: document.getElementById('chapterBadge'),\r\n chapterSub: document.getElementById('chapterSub'),\r\n pageIndicator: document.getElementById('pageIndicator'),\r\n progressBar: document.getElementById('progressBar'),\r\n chapterTitle: document.getElementById('chapterTitle'),\r\n chapterSubtitle: document.getElementById('chapterSubtitle'),\r\n summaryBody: document.getElementById('summaryBody'),\r\n termsList: document.getElementById('termsList'),\r\n moreTerms: document.getElementById('moreTerms'),\r\n tldrBody: document.getElementById('tldrBody'),\r\n chapterCounter: document.getElementById('chapterCounter'),\r\n prevBtn: document.getElementById('prevBtn'),\r\n nextBtn: document.getElementById('nextBtn'),\r\n chapterImage: document.getElementById('chapterImage'),\r\n chapterImageWrap: document.getElementById('chapterImageWrap'),\r\n };\r\n\r\n function getChapterIndexFromURL(){\r\n const url = new URL(window.location);\r\n const h = parseInt(url.searchParams.get('h') || url.hash.replace('#h=',''));\r\n const idx = isFinite(h) && h>0 ? h-1 : 0;\r\n return Math.max(0, Math.min(BOOK.chapters.length-1, idx));\r\n }\r\n\r\n let currentIndex = getChapterIndexFromURL();\r\n\r\n function updateURL(){\r\n const h = currentIndex + 1;\r\n const url = new URL(window.location);\r\n url.searchParams.set('h', String(h));\r\n history.replaceState({}, '', url);\r\n document.title = `${BOOK.title} \u2013 Basisstof ${h}`;\r\n }\r\n\r\n function render(){\r\n const total = BOOK.chapters.length;\r\n const ch = BOOK.chapters[currentIndex];\r\n\r\n els.bookTitle.textContent = BOOK.title;\r\n els.chapterBadge.textContent = `Basisstof ${ch.id}`;\r\n els.chapterSub.textContent = ch.title;\r\n\r\n els.chapterTitle.textContent = ch.title;\r\n els.chapterSubtitle.textContent = ch.subtitle || '';\r\n els.summaryBody.innerHTML = ch.summary;\r\n\r\n \/\/ Afbeelding per hoofdstuk invullen of het hele blok verbergen\r\n if (ch.image) {\r\n els.chapterImage.src = ch.image;\r\n els.chapterImage.alt = `Illustratie bij: ${ch.title}`;\r\n els.chapterImageWrap.style.display = 'block';\r\n } else {\r\n els.chapterImage.src = '';\r\n els.chapterImageWrap.style.display = 'none';\r\n }\r\n\r\n els.termsList.innerHTML = (ch.terms||[]).map(t => `<li>${t}<\/li>`).join('');\r\n els.moreTerms.href = ch.moreTermsUrl || '#';\r\n\r\n els.tldrBody.innerHTML = `<p>${ch.tldr||''}<\/p>`;\r\n\r\n els.pageIndicator.textContent = `${ch.id} \/ ${total}`;\r\n els.chapterCounter.textContent = `Basisstof ${ch.id} van ${total}`;\r\n els.progressBar.style.width = `${(ch.id\/total)*100}%`;\r\n\r\n els.prevBtn.disabled = currentIndex === 0;\r\n els.nextBtn.disabled = currentIndex === total-1;\r\n\r\n updateURL();\r\n }\r\n\r\n function go(delta){\r\n const next = currentIndex + delta;\r\n if(next < 0 || next >= BOOK.chapters.length) return;\r\n currentIndex = next; render();\r\n \/\/ verplaats focus netjes\r\n document.getElementById('main').focus({preventScroll:true});\r\n }\r\n\r\n els.prevBtn.addEventListener('click', () => go(-1));\r\n els.nextBtn.addEventListener('click', () => go(1));\r\n\r\n document.addEventListener('keydown', (e) => {\r\n if(e.key === 'ArrowLeft') { go(-1); }\r\n if(e.key === 'ArrowRight'){ go(1); }\r\n });\r\n\r\n \/\/ Initial render\r\n render();\r\n <\/script>\r\n<\/body>\r\n<\/html>\r\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Samenvatting \u2013 Boek Ga naar inhoud Titel van het boek Basisstof 1 1 \/ 1 Hoofdstuknaam Korte inleiding of doel van dit hoofdstuk. Belangrijke begrippen Meer begrippen \u2192 Kort samengevat Vorige Basisstof 1 van 1 Volgende<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"folder":[28],"class_list":["post-843","page","type-page","status-publish","hentry"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/843","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=843"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/843\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3266,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/843\/revisions\/3266"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=843"}],"wp:term":[{"taxonomy":"folder","embeddable":true,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ffolder&post=843"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}