{"id":822,"date":"2025-01-27T10:12:15","date_gmt":"2025-01-27T10:12:15","guid":{"rendered":"https:\/\/biologiehuis.com\/?page_id=822"},"modified":"2025-09-27T20:12:53","modified_gmt":"2025-09-27T20:12:53","slug":"hoofdstuk-3-3","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/biologiehuis.com\/?page_id=822","title":{"rendered":"Hoofdstuk 3 V4"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\r\n\r\n\r\n \r\n \r\n Samenvatting \u2013 Boek<\/title>\r\n <meta name=\"description\" content=\"Mooie, printvriendelijke samenvattingspagina met post-it begrippen, TL;DR en boeknavigatie.\" \/>\r\n <style>\r\n \/* ====== Design tokens ====== *\/\r\n :root {\r\n --bg: #f7f7fb;\r\n --surface: #ffffff;\r\n --ink: #0b1020;\r\n --muted: #5e647a;\r\n --accent: #5b7cfa; \/* primaire accentkleur *\/\r\n --accent-2: #9a7bf9; \/* verloop voor knoppen *\/\r\n --ring: rgba(91,124,250,.35);\r\n --shadow: 0 10px 30px rgba(11,16,32,.08);\r\n --radius: 18px;\r\n --note: #fff4b1; \/* post-it geel *\/\r\n --note-ink: #3e3a17;\r\n --success: #2ecc71;\r\n --danger: #ff6b6b;\r\n }\r\n\r\n @media (prefers-color-scheme: dark) {\r\n :root {\r\n --bg: #0e1220;\r\n --surface: #151a2c;\r\n --ink: #eef1ff;\r\n --muted: #a9b0d1;\r\n --accent: #7aa2ff;\r\n --accent-2: #b690ff;\r\n --ring: rgba(122,162,255,.35);\r\n --shadow: 0 10px 30px rgba(0,0,0,.35);\r\n --note: #f6dd7b;\r\n --note-ink: #2a2610;\r\n }\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Base ====== *\/\r\n *, *::before, *::after {\r\n box-sizing: border-box\r\n }\r\n\r\n html, body {\r\n height: 100%\r\n }\r\n\r\n body {\r\n margin: 0;\r\n background: radial-gradient(1200px 600px at 10% -10%, rgba(91,124,250,.08), transparent 60%), radial-gradient(1000px 700px at 120% 30%, rgba(154,123,249,.06), transparent 60%), var(--bg);\r\n color: var(--ink);\r\n font: 16px\/1.6 system-ui, -apple-system, Segoe UI, Roboto, Ubuntu, Cantarell, Noto Sans, Arial, \"Apple Color Emoji\",\"Segoe UI Emoji\";\r\n }\r\n\r\n a {\r\n color: var(--accent);\r\n text-decoration: none\r\n }\r\n\r\n a:hover {\r\n text-decoration: underline\r\n }\r\n\r\n .container {\r\n max-width: 1600px;\r\n margin-inline: auto;\r\n padding: 24px;\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Topbar \/ header ====== *\/\r\n .topbar {\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n gap: 16px;\r\n justify-content: space-between;\r\n margin-bottom: 18px;\r\n }\r\n\r\n .brand {\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n gap: 12px\r\n }\r\n\r\n .brand .logo {\r\n width: 42px;\r\n height: 42px;\r\n border-radius: 12px;\r\n background: linear-gradient(135deg,var(--accent),var(--accent-2));\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n display: grid;\r\n place-items: center\r\n }\r\n\r\n .brand .logo svg {\r\n width: 24px;\r\n height: 24px;\r\n fill: white\r\n }\r\n\r\n .brand h1 {\r\n font-size: clamp(18px, 3vw, 24px);\r\n margin: 0\r\n }\r\n\r\n .chapter-meta {\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n gap: 10px;\r\n color: var(--muted)\r\n }\r\n\r\n .badge {\r\n background: linear-gradient(135deg, rgba(91,124,250,.15), rgba(154,123,249,.15));\r\n padding: 6px 10px;\r\n border-radius: 999px;\r\n font-weight: 600\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Progress ====== *\/\r\n .progress-wrap {\r\n margin: 6px 0 20px 0\r\n }\r\n\r\n .progress {\r\n height: 8px;\r\n background: rgba(91,124,250,.15);\r\n border-radius: 999px;\r\n overflow: hidden\r\n }\r\n\r\n .progress > span {\r\n display: block;\r\n height: 100%;\r\n width: 0;\r\n background: linear-gradient(90deg,var(--accent),var(--accent-2));\r\n transition: width .35s ease\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Layout ====== *\/\r\n .layout {\r\n display: grid;\r\n grid-template-columns: 1.2fr .8fr;\r\n gap: 20px\r\n }\r\n\r\n @media (max-width: 900px) {\r\n .layout {\r\n grid-template-columns: 1fr;\r\n }\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Cards ====== *\/\r\n .card {\r\n background: var(--surface);\r\n border-radius: var(--radius);\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n position: relative\r\n }\r\n\r\n .summary {\r\n padding: 24px\r\n }\r\n\r\n .summary h2 {\r\n margin: 0 0 8px 0;\r\n font-size: clamp(22px, 3.2vw, 32px)\r\n }\r\n\r\n .summary .subtitle {\r\n color: var(--muted);\r\n margin: 0 0 18px 0\r\n }\r\n\r\n .summary p {\r\n margin: 0 0 12px 0\r\n }\r\n\r\n .summary ul, .summary ol {\r\n padding-left: 22px\r\n }\r\n\r\n .side {\r\n display: grid;\r\n gap: 20px;\r\n align-content: start\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Post-it note (begrippen) ====== *\/\r\n .note {\r\n background: var(--note);\r\n color: var(--note-ink);\r\n border-radius: 10px;\r\n padding: 18px 18px 70px 18px; \/* extra ruimte voor knop *\/\r\n position: relative;\r\n box-shadow: 0 18px 35px rgba(0,0,0,.12);\r\n transform: rotate(-0.7deg);\r\n filter: drop-shadow(0 8px 14px rgba(0,0,0,.08));\r\n isolation: isolate;\r\n }\r\n\r\n .note::before { \/* plakband *\/\r\n content: \"\";\r\n position: absolute;\r\n top: -10px;\r\n left: 40px;\r\n width: 70px;\r\n height: 26px;\r\n background: linear-gradient(180deg, rgba(255,255,255,.65), rgba(255,255,255,.25));\r\n box-shadow: 0 2px 6px rgba(0,0,0,.12);\r\n transform: rotate(-6deg);\r\n border-radius: 4px;\r\n }\r\n\r\n .note h3 {\r\n margin: 2px 0 8px 0;\r\n font-size: 20px\r\n }\r\n\r\n .terms {\r\n margin: 0;\r\n padding-left: 18px\r\n }\r\n\r\n .terms li {\r\n margin: 6px 0\r\n }\r\n\r\n .more-link {\r\n position: absolute;\r\n bottom: 12px;\r\n right: 12px;\r\n border: none;\r\n border-radius: 999px;\r\n padding: 10px 14px;\r\n font-weight: 700;\r\n cursor: pointer;\r\n background: linear-gradient(135deg,var(--accent),var(--accent-2));\r\n color: #fff;\r\n box-shadow: 0 10px 22px var(--ring);\r\n }\r\n\r\n .more-link:focus {\r\n outline: 3px solid var(--ring);\r\n outline-offset: 3px\r\n }\r\n\r\n \/* ====== TL;DR ====== *\/\r\n .tldr {\r\n padding: 16px 18px\r\n }\r\n\r\n .tldr h3 {\r\n margin: 0 0 8px 0;\r\n font-size: 18px\r\n }\r\n\r\n .tldr p {\r\n margin: 8px 0\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Book navigation ====== *\/\r\n .book-nav {\r\n position: sticky;\r\n bottom: 10px;\r\n margin-top: 26px;\r\n z-index: 5;\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n justify-content: center;\r\n gap: 14px;\r\n }\r\n\r\n .nav-btn {\r\n display: inline-flex;\r\n align-items: center;\r\n justify-content: center;\r\n gap: 10px;\r\n border: none;\r\n border-radius: 999px;\r\n padding: 12px 16px;\r\n font-weight: 700;\r\n cursor: pointer;\r\n background: var(--surface);\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n }\r\n\r\n .nav-btn svg {\r\n width: 22px;\r\n height: 22px;\r\n opacity: .9\r\n }\r\n\r\n .nav-btn:hover {\r\n outline: 3px solid var(--ring)\r\n }\r\n\r\n .nav-btn[disabled] {\r\n opacity: .5;\r\n cursor: not-allowed\r\n }\r\n\r\n .nav-info {\r\n background: var(--surface);\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n padding: 10px 14px;\r\n border-radius: 999px;\r\n color: var(--muted)\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Helpers ====== *\/\r\n .sr-only {\r\n position: absolute;\r\n width: 1px;\r\n height: 1px;\r\n padding: 0;\r\n margin: -1px;\r\n overflow: hidden;\r\n clip: rect(0,0,0,0);\r\n white-space: nowrap;\r\n border: 0\r\n }\r\n\r\n mark {\r\n background: linear-gradient(transparent 60%, rgba(91,124,250,.25) 60%)\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Print styles ====== *\/\r\n @media print {\r\n body {\r\n background: #fff\r\n }\r\n\r\n .topbar .brand .logo {\r\n display: none\r\n }\r\n\r\n .progress-wrap, .book-nav, .note::before {\r\n display: none\r\n }\r\n\r\n .layout {\r\n grid-template-columns: 1fr .6fr\r\n }\r\n\r\n a {\r\n color: inherit;\r\n text-decoration: none\r\n }\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Hoofdstukafbeelding (boven begrippen, vaste grootte) ====== *\/\r\n .image-note {\r\n background: #fff;\r\n border-radius: 14px;\r\n box-shadow: 0 10px 25px rgba(0,0,0,.12);\r\n padding: 12px;\r\n margin: 0;\r\n position: relative;\r\n transform: rotate(-1.2deg);\r\n width: 100%;\r\n height: 800px; \/* vaste weergavegrootte desktop *\/\r\n max-height: 800px;\r\n overflow: hidden;\r\n }\r\n\r\n .image-note img {\r\n display: block;\r\n width: 100%;\r\n height: 100%;\r\n object-fit: contain; \/* past binnen het kader, nooit te lang\/breed *\/\r\n border-radius: 10px;\r\n }\r\n\r\n .image-note .tape {\r\n content: \"\";\r\n position: absolute;\r\n top: -12px;\r\n left: 50%;\r\n transform: translateX(-50%) rotate(-4deg);\r\n width: 80px;\r\n height: 28px;\r\n background: linear-gradient(180deg, rgba(255,255,255,.7), rgba(255,255,255,.3));\r\n box-shadow: 0 2px 6px rgba(0,0,0,.2);\r\n border-radius: 4px;\r\n }\r\n\r\n @media (max-width: 900px) {\r\n .image-note {\r\n height: 420px;\r\n max-height: 420px;\r\n }\r\n \/* mobiel *\/\r\n }\r\n <\/style>\r\n<\/head>\r\n<body>\r\n <a class=\"sr-only\" href=\"#main\">Ga naar inhoud<\/a>\r\n <div class=\"container\">\r\n <header class=\"topbar\">\r\n <div class=\"brand\" aria-label=\"Boekgegevens\">\r\n <div class=\"logo\" aria-hidden=\"true\">\r\n <!-- boek-icoon -->\r\n <svg viewBox=\"0 0 24 24\" role=\"img\" aria-label=\"Boekpictogram\"><path d=\"M6 2h9a3 3 0 0 1 3 3v14.5a.5.5 0 0 1-.8.4c-1.1-.8-2.5-1.1-3.9-1.1H6a2 2 0 0 0-2 2V4a2 2 0 0 1 2-2Zm0 2a0 0 0 0 0 0 0v13h7.3c1.3 0 2.6.3 3.7.9V5a1 1 0 0 0-1-1Z\" \/><\/svg>\r\n <\/div>\r\n <div>\r\n <h1 id=\"bookTitle\">Titel van het boek<\/h1>\r\n <div class=\"chapter-meta\">\r\n <span class=\"badge\" id=\"chapterBadge\">Basisstof 1<\/span>\r\n <span id=\"chapterSub\" aria-live=\"polite\"><\/span>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n <div class=\"chapter-meta\" aria-live=\"polite\">\r\n <span id=\"pageIndicator\">1 \/ 1<\/span>\r\n <\/div>\r\n <\/header>\r\n\r\n <div class=\"progress-wrap\" aria-hidden=\"true\">\r\n <div class=\"progress\"><span id=\"progressBar\"><\/span><\/div>\r\n <\/div>\r\n\r\n <main id=\"main\" class=\"layout\" tabindex=\"-1\">\r\n <section class=\"card summary\" aria-labelledby=\"chapterTitle\">\r\n <h2 id=\"chapterTitle\">Hoofdstuknaam<\/h2>\r\n <p class=\"subtitle\" id=\"chapterSubtitle\">Korte inleiding of doel van dit hoofdstuk.<\/p>\r\n <div id=\"summaryBody\">\r\n <!-- Dynamische inhoud -->\r\n <\/div>\r\n <\/section>\r\n\r\n <aside class=\"side\">\r\n <!-- ========= NIEUW: afbeelding boven begrippen ========= -->\r\n <section class=\"image-note\" id=\"chapterImageWrap\">\r\n <img decoding=\"async\" id=\"chapterImage\" src=\"\" alt=\"Illustratie bij dit hoofdstuk\" loading=\"lazy\">\r\n <span class=\"tape\"><\/span>\r\n <\/section>\r\n <!-- ==================================================== -->\r\n\r\n <section class=\"note\" aria-labelledby=\"begrippenTitle\">\r\n <h3 id=\"begrippenTitle\">Belangrijke begrippen<\/h3>\r\n <ul class=\"terms\" id=\"termsList\"><\/ul>\r\n <a id=\"moreTerms\" class=\"more-link\" href=\"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Meer begrippen \u2192<\/a>\r\n <\/section>\r\n\r\n <section class=\"tldr card\" aria-labelledby=\"tldrTitle\">\r\n <h3 id=\"tldrTitle\">Kort samengevat<\/h3>\r\n <div id=\"tldrBody\"><\/div>\r\n <\/section>\r\n <\/aside>\r\n <\/main>\r\n\r\n <nav class=\"book-nav\" aria-label=\"Hoofdstuknavigatie\">\r\n <button id=\"prevBtn\" class=\"nav-btn\" aria-label=\"Ga naar vorig hoofdstuk\">\r\n <svg viewBox=\"0 0 24 24\" aria-hidden=\"true\"><path d=\"M15.41 7.41 14 6l-6 6 6 6 1.41-1.41L10.83 12z\" \/><\/svg>\r\n Vorige\r\n <\/button>\r\n <div class=\"nav-info\"><span id=\"chapterCounter\">Basisstof 1 van 1<\/span><\/div>\r\n <button id=\"nextBtn\" class=\"nav-btn\" aria-label=\"Ga naar volgend hoofdstuk\">\r\n Volgende\r\n <svg viewBox=\"0 0 24 24\" aria-hidden=\"true\"><path d=\"M8.59 16.59 13.17 12 8.59 7.41 10 6l6 6-6 6z\" \/><\/svg>\r\n <\/button>\r\n <\/nav>\r\n <\/div>\r\n\r\n <script>\r\n \/\/ ====== VULLEN MET JE EIGEN DATA ======\r\n \/\/ Pas de BOOK-const aan voor jouw boek\/hoofdstukken. Je kunt dit in dezelfde file houden of later via JSON laten inladen.\r\n const BOOK = {\r\n title: \"Thema 3: Genetica\", \/\/ \ud83d\udc49 boeknaam\r\n chapters: [\r\n \r\n\r\n\r\n\r\n\r\n {\r\n id: 1,\r\n title: \"Fenotype en genotype\",\r\n subtitle: \"Wat is het verschil tussen je DNA en je uiterlijk?\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/ChatGPT-Image-23-sep-2025-20_42_21.png\", \r\n summary: `\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">\r\n<p><strong>Erfelijkheid<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> is de overdracht van eigenschappen van ouders op hun nakomelingen via het DNA.<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Iedere celkern bevat DNA met <\/span><strong>erfelijke informatie<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Deze informatie ligt vast in de <\/span><strong>genen<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Genen bepalen samen met <\/span><strong>omgevingsfactoren<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> hoe een organisme eruitziet en functioneert.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3><strong>Genotype<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Het <\/span><strong>genotype<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> is de complete verzameling van alle erfelijke informatie in een organisme.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Het genotype ligt vast in de <\/span><strong>chromosomen<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">, die bestaan uit DNA.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Mensen hebben <\/span><strong>46 chromosomen<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> (23 paren).<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Van elk gen erf je één versie (allel) van je moeder en één van je vader.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Het genotype verandert niet door invloeden van de omgeving, maar kan wel mutaties bevatten.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3><strong>Fenotype<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Het <\/span><strong>fenotype<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> is het geheel van <\/span><strong>zichtbare en meetbare eigenschappen<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> van een individu.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Het fenotype ontstaat door de <\/span><strong>interactie tussen genotype en omgeving<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Voorbeelden:<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Haarkleur, oogkleur, lichaamslengte.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Lichamelijke conditie, lichaamsgewicht (sterk beïnvloed door voeding en leefstijl).<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Gedrag en vaardigheden (mede afhankelijk van opvoeding en omgeving).<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h3><strong>Relatie tussen genotype, fenotype en omgeving<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Het <\/span><strong>genotype<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> levert de basis (de erfelijke aanleg).<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><strong>Omgevingsfactoren<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> beïnvloeden hoe deze aanleg tot uiting komt.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Voorbeeld: een plant met genetische aanleg voor rode bloemen (genotype) kan wit bloeien als hij onvoldoende voedingsstoffen krijgt (omgeving).<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Een mens kan genetisch aanleg hebben voor lengte, maar blijft kleiner bij slechte voeding in de jeugd.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Het <\/span><strong>fenotype<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> is dus <\/span><strong>niet alleen genetisch bepaald<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">, maar een samenspel van aanleg en omstandigheden.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3><strong>Voorbeeld bij de mens<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><strong>Tweelingen<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">:<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Een-eiige tweelingen hebben exact hetzelfde genotype. Toch kunnen er fenotypische verschillen zijn door verschillen in voeding, leefstijl of omgeving.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Twee-eiige tweelingen hebben genetisch net zoveel overeenkomst als gewone broers en zussen.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h3><strong>Belang van deze begrippen<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><strong>Genotype en fenotype<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> zijn kernbegrippen in de genetica en vormen de basis voor het begrijpen van erfelijke eigenschappen.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Ze spelen een rol in landbouw (fokprogramma’s), geneeskunde (erfelijke ziekten) en evolutiebiologie (natuurlijke selectie werkt op het fenotype).<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><\/span><\/p>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n `,\r\n terms: [\r\n\"Genotype \u2013 alle erfelijke informatie in het DNA\",\r\n\"Fenotype \u2013 alle uiterlijke en waarneembare eigenschappen\",\r\n\"Gen \u2013 stukje DNA met erfelijke informatie voor een eigenschap\",\r\n\"Chromosomen \u2013 dragers van DNA in de celkern\",\r\n\"Allelen \u2013 varianten van een gen (\u00e9\u00e9n van vader, \u00e9\u00e9n van moeder)\",\r\n\"Omgevingsfactoren \u2013 invloeden van buitenaf die eigenschappen mede bepalen\",\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Het genotype is de verzameling van alle erfelijke informatie in het DNA van een individu. Het fenotype is het totaal aan zichtbare en meetbare eigenschappen en ontstaat door een wisselwerking tussen genotype en omgevingsfactoren. Deze begrippen verklaren waarom eigenschappen zowel erfelijk bepaald als be\u00efnvloedbaar door de omgeving zijn.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 2,\r\n title: \"Genenparen\",\r\n subtitle: \"Wat zijn genen en allelen?\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/ChatGPT-Image-23-sep-2025-20_42_17.png\", \r\n summary: `\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Een <\/span><strong>gen<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> is een stukje DNA dat informatie bevat voor een erfelijke eigenschap (bijvoorbeeld oogkleur of bloedgroep).<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Van veel genen bestaan verschillende varianten, die we <\/span><strong>allelen<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> noemen.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Voorbeeld: gen voor oogkleur → allel “bruin” of allel “blauw”.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Genen liggen op de <\/span><strong>chromosomen<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">. Omdat chromosomen in paren voorkomen (één van de vader, één van de moeder), komen genen ook in <\/span><strong>paren<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> voor.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3><strong>Genenparen<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Een <\/span><strong>genenpaar<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> bestaat uit twee allelen van hetzelfde gen.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Deze allelen kunnen gelijk of verschillend zijn.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">De combinatie bepaalt mede het <\/span><strong>fenotype<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h4><strong>Homozygoot<\/strong><\/h4>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Als beide allelen van een gen gelijk zijn.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Voorbeeld: <\/span><strong>AA<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> of <\/span><strong>aa<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Individu heeft dan een “zuiver” genenpaar voor die eigenschap.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h4><strong>Heterozygoot<\/strong><\/h4>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Als de twee allelen verschillend zijn.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Voorbeeld: <\/span><strong>Aa<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Vaak heeft één allel meer invloed op het fenotype dan het andere.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3><strong>Dominant en recessief<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><strong>Dominant allel<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">: komt tot uiting in het fenotype, ook als er slechts één aanwezig is (bij heterozygoot). Wordt aangegeven met een hoofdletter (bijv. A).<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><strong>Recessief allel<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">: komt alleen tot uiting in het fenotype als beide allelen recessief zijn (bij homozygoot recessief, aa). Wordt aangegeven met een kleine letter (bijv. a).<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Voorbeeld:<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">A = bruin oogkleur (dominant)<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">a = blauw oogkleur (recessief)<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">AA → bruin, Aa → bruin, aa → blauw.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h3><strong>Intermediair en co-dominant<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Soms is geen enkel allel volledig dominant.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><strong>Intermediair fenotype<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">: beide allelen hebben gedeeltelijk invloed → mengvorm.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Voorbeeld: een rode bloem (RR) gekruist met een witte bloem (rr) geeft roze bloemen (Rr).<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><strong>Co-dominantie<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">: beide allelen komen volledig tot uiting.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Voorbeeld: bloedgroep AB (allelen A en B zijn beide dominant t.o.v. O).<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h3><strong>Genotype en fenotype bij genenparen<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Het <\/span><strong>genotype<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> (de allelencombinatie) bepaalt samen met de omgeving het <\/span><strong>fenotype<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Door te weten welke allelen iemand heeft, kan men voorspellen hoe eigenschappen worden doorgegeven aan nakomelingen (Mendeliaanse overerving).<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><\/span><\/p>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n `,\r\n terms: [\r\n\"Genenpaar \u2013 twee allelen van hetzelfde gen\",\r\n\"Homozygoot \u2013 twee dezelfde allelen (AA of aa)\",\r\n\"Heterozygoot \u2013 twee verschillende allelen (Aa)\",\r\n\"Dominant allel \u2013 overheerst, komt altijd tot uiting\",\r\n\"Recessief allel \u2013 komt alleen tot uiting bij homozygoot recessief\",\r\n\"Intermediair \u2013 mengvorm van beide allelen\",\r\n\"Co-dominant \u2013 beide allelen komen volledig tot uiting\",\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Genen komen voor in paren omdat chromosomen in paren voorkomen. De combinatie van deze allelen kan homozygoot of heterozygoot zijn en bepaalt of een eigenschap zichtbaar is. Bij dominantie overheerst \u00e9\u00e9n allel, bij recessiviteit moet het allel dubbel aanwezig zijn om tot uiting te komen. Soms is er sprake van mengvorm (intermediair) of co-dominantie. Genenparen vormen zo de basis van erfelijke variatie en de overerving van eigenschappen.\"\r\n },\r\n {\r\n id: 3,\r\n title: \"Monohybride kruisingen\",\r\n subtitle: \"Wat is een monohybride kruising?\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/ChatGPT-Image-23-sep-2025-20_41_14.png\", \r\n summary: `\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">\r\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Een <\/span><strong>monohybride kruising<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> is een kruising waarbij men let op <\/span><strong>één erfelijke eigenschap<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> die wordt bepaald door één genenpaar.<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Wordt gebruikt om te voorspellen hoe eigenschappen van ouders worden doorgegeven aan nakomelingen.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">De methode werd voor het eerst systematisch onderzocht door <\/span><strong>Gregor Mendel<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">, de grondlegger van de erfelijkheidsleer.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3><strong>Kruissingsschema’s<\/strong><\/h3>\r\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Om kruisingen overzichtelijk te maken, gebruikt men een <\/span><strong>kruisingsschema<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> (Punnett-square).<\/span><\/p>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Noteer het genotype van de ouders (ouderlijke generatie, P).<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Bepaal welke geslachtscellen (gameten) gevormd kunnen worden (via meiose).<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Combineer de geslachtscellen in een schema.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Analyseer de mogelijke genotypen en fenotypen van de nakomelingen (F1-generatie).<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ol>\r\n<h3><strong>Dominant-recessieve overerving<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Bij een kruising met een <\/span><strong>dominant<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> en een <\/span><strong>recessief allel<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> wordt het dominante allel in het fenotype zichtbaar.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Voorbeeld:<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">A = bruin oogkleur (dominant)<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">a = blauw oogkleur (recessief)<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Ouders: <\/span><strong>AA × aa<\/strong><strong><br \/><br \/><\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">F1: 100% <\/span><strong>Aa<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> → allemaal bruinogig.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Bij een kruising van twee heterozygoten: <\/span><strong>Aa × Aa<\/strong><strong><br \/><br \/><\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Genotypen: 25% AA, 50% Aa, 25% aa<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Fenotypen: 75% bruin, 25% blauw<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h3><strong>Genotype- en fenotypeverhouding<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><strong>Aa × Aa<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> geeft:<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Genotypeverhouding = 1 : 2 : 1 (AA : Aa : aa)<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Fenotypeverhouding = 3 : 1 (dominant : recessief)<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Deze verhouding is kenmerkend voor <\/span><strong>monohybride kruisingen<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> bij <\/span><strong>volledige dominantie<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3><strong>Intermediaire overerving<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Soms is er <\/span><strong>geen dominante of recessieve vorm<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">, maar ontstaat een <\/span><strong>mengvorm<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Voorbeeld: bloemkleur bij sommige planten.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">R = rood, W = wit<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">RW (heterozygoot) = roze<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Kruising RW × RW geeft:<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Genotypen: 25% RR, 50% RW, 25% WW<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Fenotypen: 25% rood, 50% roze, 25% wit<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Verhouding fenotypen = <\/span><strong>1 : 2 : 1<\/strong><strong><br \/><br \/><\/strong><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h3><strong>Co-dominantie<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Beide allelen zijn <\/span><strong>volledig actief<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> en komen beide in het fenotype tot uiting.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Voorbeeld: bloedgroep bij de mens.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Allelen A en B zijn <\/span><strong>co-dominant<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">, O is recessief.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Kruising A × B kan leiden tot nakomelingen met bloedgroep A, B, AB of O (afhankelijk van de combinatie met O).<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h3><strong>Toepassing<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Monohybride kruisingen zijn een <\/span><strong>model<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> om erfelijke eigenschappen te voorspellen.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Worden toegepast in:<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><strong>Landbouw en veeteelt<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> (selectie op gunstige eigenschappen).<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><strong>Medische genetica<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> (kans op erfelijke ziekten berekenen).<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<strong>Onderzoek naar evolutie en populaties<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n `,\r\n terms: [\r\n\"Monohybride kruising \u2013 kruising waarbij \u00e9\u00e9n eigenschap wordt onderzocht\",\r\n\"Kruisingsschema (Punnett-square) \u2013 schema om genotypen van nakomelingen te voorspellen\",\r\n\"Genotypeverhouding \u2013 verhouding tussen de genotypen in de nakomelingen\",\r\n\"Fenotypeverhouding \u2013 verhouding tussen de fenotypen in de nakomelingen\",\r\n\"Intermediaire overerving \u2013 mengvorm bij heterozygoten\",\r\n\"Co-dominantie \u2013 beide allelen komen volledig tot uiting\",\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Bij een monohybride kruising bestudeert men hoe \u00e9\u00e9n eigenschap wordt doorgegeven van ouders op nakomelingen. Dominante allelen overheersen recessieve, waardoor de klassieke 3 : 1 fenotypeverhouding ontstaat bij een kruising van twee heterozygoten. Bij intermediaire overerving ontstaat een mengvorm en bij co-dominantie komen beide allelen tot uiting. Deze principes vormen de basis van de erfelijkheidsleer en maken het mogelijk erfelijke eigenschappen en hun kansverdeling te voorspellen.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 4,\r\n title: \"Geslachtschromosomen\",\r\n subtitle: \"Wat is er zo belangrijk aan dat 23e paar bij mensen?\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/ChatGPT-Image-23-sep-2025-20_54_38.png\", \r\n summary: `\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Elke menselijke cel (behalve geslachtscellen) bevat <\/span><strong>46 chromosomen<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> → 23 paren.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Van deze paren zijn er 22 <\/span><strong>autosomen<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> (chromosomen die niet direct met geslacht te maken hebben).<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Het 23e paar bestaat uit de <\/span><strong>geslachtschromosomen<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">:<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Vrouwen hebben <\/span><strong>XX<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Mannen hebben <\/span><strong>XY<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Bij de bevruchting bepaalt het type zaadcel het geslacht:<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Zaadcel met <\/span><strong>X<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> → dochter (XX).<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Zaadcel met <\/span><strong>Y<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> → zoon (XY).<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h3><strong>Verschil tussen X- en Y-chromosoom<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><strong>X-chromosoom<\/strong><strong><br \/><br \/><\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Groot chromosoom met veel genen.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Bevat genen die belangrijk zijn voor o.a. bloedstolling, kleurenzien en ontwikkeling van organen.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><strong>Y-chromosoom<\/strong><strong><br \/><br \/><\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Veel kleiner, bevat relatief weinig genen.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Belangrijkste gen: <\/span><strong>SRY-gen<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> (Sex-determining Region Y).<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Activeert de ontwikkeling van testes in het embryo.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Testes maken testosteron → ontwikkeling mannelijke geslachtskenmerken.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h3><strong>Geslachtsgebonden overerving<\/strong><\/h3>\r\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Sommige eigenschappen worden bepaald door genen die op de geslachtschromosomen liggen, vooral op het <\/span><strong>X-chromosoom<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">.<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Vrouwen (XX) hebben twee allelen voor X-gebonden eigenschappen.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Mannen (XY) hebben maar <\/span><strong>één X<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> → genen op de X komen altijd tot uiting, ook als ze recessief zijn.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Dit verklaart waarom sommige erfelijke ziekten vaker bij mannen voorkomen.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3><strong>Voorbeelden van X-gebonden eigenschappen<\/strong><\/h3>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><strong>Kleurenzien<\/strong><strong><br \/><br \/><\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Normaal kleurenzien ligt op het X-chromosoom.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Recessieve afwijking (kleurenblindheid) → vaker bij mannen.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Voorbeeld: moeder draagster (X\u1d9cX) × vader normaal (XY) → 50% van de zonen is kleurenblind.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><strong>Hemofilie (bloedstollingsziekte)<\/strong><strong><br \/><br \/><\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Recessieve afwijking op X-chromosoom.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Mannen hebben geen tweede X om dit te compenseren → vaker ziek.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Vrouwen kunnen draagsters zijn zonder zelf symptomen te hebben.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ol>\r\n<h3><strong>Kruisingsschema bij geslachtsgebonden overerving<\/strong><\/h3>\r\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Voorbeeld: moeder draagster voor kleurenblindheid (X\u1d3aX\u1d9c), vader normaal (X\u1d3aY).<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Gameten: moeder → X\u1d3a of X\u1d9c | vader → X\u1d3a of Y.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">F1:<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">X\u1d3aX\u1d3a → dochter normaal.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">X\u1d3aX\u1d9c → dochter draagster.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">X\u1d3aY → zoon normaal.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">X\u1d9cY → zoon kleurenblind.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">→ Kans: 50% van de zonen kleurenblind, dochters hoogstens draagster.<\/span><\/p>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n `,\r\n terms: [\r\n\"Geslachtschromosomen \u2013 X- en Y-chromosoom, bepalen geslacht\",\r\n\"XX \u2013 vrouw\",\r\n\"XY \u2013 man\",\r\n\"SRY-gen \u2013 gen op Y dat zorgt voor ontwikkeling van testes en mannelijke geslachtskenmerken\",\r\n\"Geslachtsgebonden overerving \u2013 eigenschappen die gekoppeld zijn aan genen op de geslachtschromosomen\",\r\n\"Draagster \u2013 vrouw met \u00e9\u00e9n afwijkend recessief allel op X, zelf meestal gezond maar kan het doorgeven\",\r\n\"Hemofilie \u2013 erfelijke ziekte door defect X-allel, leidt tot slechte bloedstolling\",\r\n\"Kleurenblindheid \u2013 X-gebonden recessieve afwijking in kleurenzien\",\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Mensen hebben 46 chromosomen, waarvan \u00e9\u00e9n paar geslachtschromosomen. Vrouwen zijn XX, mannen XY. Het Y-chromosoom bevat het SRY-gen, dat de ontwikkeling van mannelijke geslachtskenmerken op gang brengt. Veel erfelijke eigenschappen liggen op het X-chromosoom en komen vaker tot uiting bij mannen, omdat zij maar \u00e9\u00e9n X hebben. Voorbeelden zijn kleurenblindheid en hemofilie. Vrouwen kunnen draagsters zijn van zulke afwijkingen. Kruisingsschema\u2019s maken inzichtelijk welke kansen er zijn op overerving.\"\r\n },\r\n {\r\n id: 5,\r\n title: \"Dihybride kruisingen\",\r\n subtitle: \"We hadden net monohybride, wat is dan dihybride?\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/ChatGPT-Image-23-sep-2025-21_09_44.png\", \r\n summary: `\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">\r\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Een <\/span><strong>dihybride kruising<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> is een kruising waarbij men let op <\/span><strong>twee eigenschappen tegelijk<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">.<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Elke eigenschap wordt bepaald door een eigen genenpaar.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Men onderzoekt hoe de combinatie van beide eigenschappen wordt doorgegeven van ouders op nakomelingen.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Dit principe werd door <\/span><strong>Mendel<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> gebruikt om zijn <\/span><strong>tweede wet<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> (de wet van onafhankelijke segregatie) te beschrijven.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3><strong>Werkwijze bij een dihybride kruising<\/strong><\/h3>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Noteer de <\/span><strong>genotypen<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> van de ouders (ouderlijke generatie, P).<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Stel vast welke <\/span><strong>gameten<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> ze kunnen vormen (via meiose worden de allelen onafhankelijk verdeeld).<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Combineer de gameten in een <\/span><strong>kruisingsschema (Punnett-square)<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Bepaal de <\/span><strong>genotypeverhouding<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> en de <\/span><strong>fenotypeverhouding<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> van de nakomelingen.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ol>\r\n<h3><strong>Voorbeeld met dominantie<\/strong><\/h3>\r\n<p><strong>Eigenschap 1:<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> zaadkleur → Geel (G) dominant, groen (g) recessief.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><\/span> <strong>Eigenschap 2:<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> zaadvorm → Rond (R) dominant, gerimpeld (r) recessief.<\/span><\/p>\r\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Kruising: <\/span><strong>GgRr × GgRr<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> (twee heterozygoten voor beide eigenschappen).<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Gameten: GR, Gr, gR, gr.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Kruisingsschema → 16 combinaties.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><strong>Fenotypeverhouding<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">:<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">9 geel-rond<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">3 geel-gerimpeld<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">3 groen-rond<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">1 groen-gerimpeld<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><\/span><span style=\"font-weight: 400;\"> → <\/span><strong>9 : 3 : 3 : 1<\/strong><strong><br \/><br \/><\/strong><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Dit is de klassieke Mendeliaanse verhouding bij een dihybride kruising met volledige dominantie.<\/span><\/p>\r\n<h3><strong>Wet van onafhankelijke segregatie (Mendel’s tweede wet)<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Allelen van verschillende genen worden <\/span><strong>onafhankelijk<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> van elkaar verdeeld tijdens de meiose.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Daardoor ontstaan allerlei mogelijke combinaties in de gameten.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Dit leidt tot variatie in de nakomelingen.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3><strong>Intermediair en co-dominantie bij dihybride kruisingen<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Niet altijd is er sprake van een dominante-recessieve relatie.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Bij <\/span><strong>intermediaire overerving<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> ontstaan mengvormen.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Bij <\/span><strong>co-dominantie<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> komen beide allelen volledig tot uiting.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">De verhouding van fenotypen kan daardoor afwijken van de klassieke <\/span><strong>9:3:3:1<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3><strong>Toepassing<\/strong><\/h3>\r\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Dihybride kruisingen zijn belangrijk bij:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><strong>Landbouw<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> – combineren van gunstige eigenschappen in gewassen (bijv. kleur én resistentie).<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><strong>Dierfokkerij<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> – selecteren van nakomelingen met gewenste eigenschappen.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<strong>Medische genetica<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> – kansberekening bij overerving van meerdere erfelijke eigenschappen of ziekten.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n `,\r\n terms: [\r\n\"Dihybride kruising \u2013 kruising waarbij twee eigenschappen tegelijk worden bestudeerd\",\r\n\"Punnett-square \u2013 schema om combinaties van genen overzichtelijk weer te geven\",\r\n\"Wet van onafhankelijke segregatie \u2013 allelen van verschillende genen worden onafhankelijk verdeeld bij de meiose\",\r\n\"9 : 3 : 3 : 1 verhouding \u2013 klassieke fenotypeverhouding bij een dihybride kruising van twee heterozygoten met volledige dominantie\",\r\n\"Intermediaire overerving \u2013 mengvorm in fenotype\",\r\n\"Co-dominantie \u2013 beide allelen komen volledig tot uiting\",\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Bij een dihybride kruising bestudeert men de overerving van twee eigenschappen tegelijk. Twee heterozygote ouders (GgRr \u00d7 GgRr) geven in de nakomelingen meestal de klassieke 9:3:3:1 fenotypeverhouding, mits beide eigenschappen volledig dominant overerven. Dit patroon volgt uit Mendel\u2019s wet van onafhankelijke segregatie: allelen van verschillende genen worden onafhankelijk verdeeld bij meiose. Dihybride kruisingen maken duidelijk hoe erfelijke eigenschappen gecombineerd in nakomelingen kunnen voorkomen en vormen een basis voor de moderne genetica.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 6,\r\n title: \"Speciale manieren van overerven\",\r\n subtitle: \"Er zijn verschillende afwijkingen van de klassieke dominantie die zorgen voor speciale overerving.\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/ChatGPT-Image-23-sep-2025-20_59_34.png\", \r\n summary: `\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">\r\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Niet alle eigenschappen erven over volgens de standaardregels van <\/span><strong>dominant en recessief<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">. Er bestaan ook <\/span><strong>speciale vormen van overerving<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">, waarbij de verhouding van fenotypen en de uiting van eigenschappen anders verloopt.<\/span><\/p>\r\n<h3><strong>Intermediaire overerving<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Bij <\/span><strong>intermediaire overerving<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> is geen van beide allelen volledig dominant.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Het fenotype van heterozygoten is een <\/span><strong>mengvorm<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> van beide eigenschappen.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Voorbeeld:<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">R = rood bloemkleur, W = wit bloemkleur.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">RW = roze bloemkleur.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Kruising RW × RW geeft fenotypeverhouding: 1 rood : 2 roze : 1 wit.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3><strong>Co-dominantie<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Beide allelen zijn even sterk en komen in het fenotype <\/span><strong>beide volledig tot uiting<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Voorbeeld: <\/span><strong>bloedgroep ABO-systeem<\/strong><strong><br \/><br \/><\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">A en B zijn co-dominant.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">O is recessief.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">I\u1d2cI\u1d2e → bloedgroep AB (beide eigenschappen zichtbaar).<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h3><strong>Overerving met meerdere allelen (multipele allelen)<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Soms bestaan er van een gen <\/span><strong>meer dan twee allelen<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Voorbeeld: bloedgroep ABO-systeem bij de mens.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">I\u1d2c, I\u1d2e en i zijn de mogelijke allelen.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Combinaties bepalen bloedgroep: A, B, AB of O.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Dit vergroot de genetische variatie in een populatie.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3><strong>Polygenie (polygenetische overerving)<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Sommige eigenschappen worden bepaald door <\/span><strong>meerdere genen samen<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Elk gen levert een kleine bijdrage aan het fenotype.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Voorbeeld:<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Lengte, huidkleur en lichaamsgewicht bij mensen.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Hoe meer “actieve” allelen, hoe sterker de eigenschap tot uiting komt.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Dit leidt vaak tot een <\/span><strong>geleidelijke variatie<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> (continu spectrum) in plaats van duidelijke categorieën.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3><strong>Letale factoren<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Bepaalde allelen kunnen in <\/span><strong>homozygote vorm dodelijk<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> zijn.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Voorbeeld:<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Bij sommige muizen veroorzaakt het gele vacht-allel (Y) in homozygote vorm (YY) sterfte.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Alleen heterozygoten (Yy) overleven en hebben een gele vacht.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Dit leidt tot afwijkende verhoudingen bij kruisingen.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3><strong>Mitochondriaal DNA (mtDNA)<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Mitochondriën hebben hun eigen DNA.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Overerving gebeurt <\/span><strong>uitsluitend via de moeder<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">, omdat alleen de eicel mitochondriën doorgeeft aan de zygote.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Wordt gebruikt bij onderzoek naar verwantschap en afstamming.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3><strong>Epigenetica (invloed omgeving op genen)<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Genen kunnen aan- of uitgeschakeld worden door <\/span><strong>chemische veranderingen<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> (bijv. methylering).<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Dit verandert het <\/span><strong>fenotype<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">, zonder dat het DNA zelf verandert.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Voorbeeld: hongersnood tijdens zwangerschap kan leiden tot epigenetische veranderingen bij het kind, met gevolgen voor gezondheid op latere leeftijd.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><\/span><\/p>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n `,\r\n terms: [\r\n\"Intermediaire overerving \u2013 heterozygoot geeft mengvorm\",\r\n\"Co-dominantie \u2013 beide allelen komen volledig tot uiting\",\r\n\"Multipele allelen \u2013 meer dan twee mogelijke allelen van een gen\",\r\n\"Polygenie \u2013 meerdere genen bepalen samen \u00e9\u00e9n eigenschap\",\r\n\"Letale factor \u2013 allel dat in homozygote vorm dodelijk is\",\r\n\"Mitochondriaal DNA \u2013 DNA in mitochondri\u00ebn, alleen via moeder overge\u00ebrfd\",\r\n\"Epigenetica \u2013 omgevingsinvloeden die genexpressie veranderen zonder DNA te veranderen\",\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Naast de klassieke overerving van dominante en recessieve allelen bestaan er speciale manieren van overerven. Bij intermediaire overerving ontstaat een mengvorm, bij co-dominantie komen beide allelen volledig tot uiting. Sommige eigenschappen worden bepaald door meerdere allelen of zelfs meerdere genen tegelijk (polygenie). Daarnaast bestaan letale factoren en bijzondere overervingsvormen zoals mitochondriaal DNA en epigenetische effecten. Deze complexiteit verklaart de grote variatie in fenotypen binnen populaties.\"\r\n },\r\n {\r\n id: 7,\r\n title: \"Opvoeding of aanleg\",\r\n subtitle: \"Je wordt opgevoed en krijgt zo bepaald gedrag aangeleerd. Maar wist je dat je bijvoorbeeld van nature bang bent voor hoogtes?\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/ChatGPT-Image-23-sep-2025-21_14_57.png\", \r\n summary: `\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">\r\n<h3><strong>Genotype en fenotype<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Het <\/span><strong>genotype<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> is de erfelijke aanleg: alle genen in het DNA van een individu.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Het <\/span><strong>fenotype<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> zijn de zichtbare en meetbare eigenschappen van een individu.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Het fenotype ontstaat door een <\/span><strong>samenspel tussen aanleg (genotype) en omgevingsinvloeden<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3><strong>Rol van de omgeving<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><strong>Omgevingsfactoren<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> beïnvloeden hoe genen tot uiting komen.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Voorbeelden:<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><strong>Voeding<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">: iemand met aanleg om lang te worden (genotype) blijft klein bij slechte voeding in de jeugd.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><strong>Beweging en training<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">: sportieve aanleg kan pas tot prestaties leiden bij voldoende oefening.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><strong>Opvoeding en cultuur<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">: gedrag, taal en gewoontes worden grotendeels aangeleerd.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><strong>Ziekten of stress<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">: kunnen erfelijke aanleg beïnvloeden en beperken.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h3><strong>Samenspel tussen aanleg en opvoeding<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Veel eigenschappen worden bepaald door de <\/span><strong>interactie<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> tussen erfelijkheid en omgeving.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Voorbeelden:<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><strong>Intelligentie<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">: genetische aanleg speelt een rol, maar onderwijs, opvoeding en stimulatie bepalen mede de ontwikkeling.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><strong>Muzikaliteit<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">: aanleg is erfelijk beïnvloed, maar oefening en muziekonderwijs zijn essentieel.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><strong>Karakter en gedrag<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">: combinatie van genetische gevoeligheid en sociale invloeden (gezin, vrienden, cultuur).<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h3><strong>Tweelingenonderzoek<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><strong>Een-eiige tweelingen<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> hebben hetzelfde genotype.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Verschillen in hun fenotype worden daarom veroorzaakt door <\/span><strong>verschillen in omgeving en opvoeding<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\">.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Vergelijking met <\/span><strong>twee-eiige tweelingen<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> (genetisch net als gewone broers\/zussen) maakt duidelijk hoe groot de erfelijke bijdrage is.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Voorbeeld: als een-eiige tweelingen die apart zijn opgevoed veel overeenkomsten hebben, speelt aanleg een grote rol; verschillen wijzen op invloed van opvoeding.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3><strong>Epigenetica<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Genen kunnen <\/span><strong>aan- of uitgezet<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> worden door invloeden uit de omgeving, zonder dat het DNA zelf verandert.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Voorbeelden:<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Hongersnood of ondervoeding bij de moeder tijdens de zwangerschap kan genexpressie van het kind veranderen.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Stress en leefstijl kunnen epigenetische veranderingen veroorzaken die effect hebben op gezondheid en gedrag.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><span style=\"font-weight: 400;\">Epigenetica vormt zo de <\/span><strong>schakel<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> tussen genen en omgeving.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3><strong>Belangrijke begrippen<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><strong>Genotype<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> – erfelijke aanleg, alle genen in het DNA.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><strong>Fenotype<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> – zichtbare eigenschappen, ontstaan uit genotype + omgeving.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><strong>Omgevingsfactoren<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> – invloeden zoals opvoeding, voeding, training en cultuur.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\"><strong>Tweelingenonderzoek<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> – methode om invloed van erfelijkheid en omgeving te vergelijken.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><br \/><\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<p><strong>Epigenetica<\/strong><span style=\"font-weight: 400;\"> – verandering in genexpressie door omgeving, zonder DNA-verandering.<\/span><span style=\"font-weight: 400;\"><br \/><\/span><\/p>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n `,\r\n terms: [\r\n\"Genotype \u2013 erfelijke aanleg, alle genen in het DNA\",\r\n\"Fenotype \u2013 zichtbare eigenschappen, ontstaan uit genotype + omgeving\",\r\n\"Omgevingsfactoren \u2013 invloeden zoals opvoeding, voeding, training en cultuur\",\r\n\"Tweelingenonderzoek \u2013 methode om invloed van erfelijkheid en omgeving te vergelijken\",\r\n\"Epigenetica \u2013 verandering in genexpressie door omgeving, zonder DNA-verandering\",\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Eigenschappen van een individu worden nooit alleen door genen of alleen door opvoeding bepaald. Het fenotype is het resultaat van een voortdurende wisselwerking tussen aanleg (genotype) en invloeden van de omgeving. Tweelingenonderzoek en epigenetica laten zien dat opvoeding en leefomstandigheden genen kunnen versterken, afzwakken of zelfs tijdelijk uitschakelen. Zo vormen erfelijkheid en opvoeding samen de basis voor de ontwikkeling van ieder mens.\"\r\n },\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n ]\r\n };\r\n\r\n \/\/ ====== APP LOGICA ======\r\n const els = {\r\n bookTitle: document.getElementById('bookTitle'),\r\n chapterBadge: document.getElementById('chapterBadge'),\r\n chapterSub: document.getElementById('chapterSub'),\r\n pageIndicator: document.getElementById('pageIndicator'),\r\n progressBar: document.getElementById('progressBar'),\r\n chapterTitle: document.getElementById('chapterTitle'),\r\n chapterSubtitle: document.getElementById('chapterSubtitle'),\r\n summaryBody: document.getElementById('summaryBody'),\r\n termsList: document.getElementById('termsList'),\r\n moreTerms: document.getElementById('moreTerms'),\r\n tldrBody: document.getElementById('tldrBody'),\r\n chapterCounter: document.getElementById('chapterCounter'),\r\n prevBtn: document.getElementById('prevBtn'),\r\n nextBtn: document.getElementById('nextBtn'),\r\n chapterImage: document.getElementById('chapterImage'),\r\n chapterImageWrap: document.getElementById('chapterImageWrap'),\r\n };\r\n\r\n function getChapterIndexFromURL(){\r\n const url = new URL(window.location);\r\n const h = parseInt(url.searchParams.get('h') || url.hash.replace('#h=',''));\r\n const idx = isFinite(h) && h>0 ? h-1 : 0;\r\n return Math.max(0, Math.min(BOOK.chapters.length-1, idx));\r\n }\r\n\r\n let currentIndex = getChapterIndexFromURL();\r\n\r\n function updateURL(){\r\n const h = currentIndex + 1;\r\n const url = new URL(window.location);\r\n url.searchParams.set('h', String(h));\r\n history.replaceState({}, '', url);\r\n document.title = `${BOOK.title} \u2013 Basisstof ${h}`;\r\n }\r\n\r\n function render(){\r\n const total = BOOK.chapters.length;\r\n const ch = BOOK.chapters[currentIndex];\r\n\r\n els.bookTitle.textContent = BOOK.title;\r\n els.chapterBadge.textContent = `Basisstof ${ch.id}`;\r\n els.chapterSub.textContent = ch.title;\r\n\r\n els.chapterTitle.textContent = ch.title;\r\n els.chapterSubtitle.textContent = ch.subtitle || '';\r\n els.summaryBody.innerHTML = ch.summary;\r\n\r\n \/\/ Afbeelding per hoofdstuk invullen of het hele blok verbergen\r\n if (ch.image) {\r\n els.chapterImage.src = ch.image;\r\n els.chapterImage.alt = `Illustratie bij: ${ch.title}`;\r\n els.chapterImageWrap.style.display = 'block';\r\n } else {\r\n els.chapterImage.src = '';\r\n els.chapterImageWrap.style.display = 'none';\r\n }\r\n\r\n els.termsList.innerHTML = (ch.terms||[]).map(t => `<li>${t}<\/li>`).join('');\r\n els.moreTerms.href = ch.moreTermsUrl || '#';\r\n\r\n els.tldrBody.innerHTML = `<p>${ch.tldr||''}<\/p>`;\r\n\r\n els.pageIndicator.textContent = `${ch.id} \/ ${total}`;\r\n els.chapterCounter.textContent = `Basisstof ${ch.id} van ${total}`;\r\n els.progressBar.style.width = `${(ch.id\/total)*100}%`;\r\n\r\n els.prevBtn.disabled = currentIndex === 0;\r\n els.nextBtn.disabled = currentIndex === total-1;\r\n\r\n updateURL();\r\n }\r\n\r\n function go(delta){\r\n const next = currentIndex + delta;\r\n if(next < 0 || next >= BOOK.chapters.length) return;\r\n currentIndex = next; render();\r\n \/\/ verplaats focus netjes\r\n document.getElementById('main').focus({preventScroll:true});\r\n }\r\n\r\n els.prevBtn.addEventListener('click', () => go(-1));\r\n els.nextBtn.addEventListener('click', () => go(1));\r\n\r\n document.addEventListener('keydown', (e) => {\r\n if(e.key === 'ArrowLeft') { go(-1); }\r\n if(e.key === 'ArrowRight'){ go(1); }\r\n });\r\n\r\n \/\/ Initial render\r\n render();\r\n <\/script>\r\n<\/body>\r\n<\/html>\r\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Samenvatting \u2013 Boek Ga naar inhoud Titel van het boek Basisstof 1 1 \/ 1 Hoofdstuknaam Korte inleiding of doel van dit hoofdstuk. Belangrijke begrippen Meer begrippen \u2192 Kort samengevat Vorige Basisstof 1 van 1 Volgende<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"folder":[31],"class_list":["post-822","page","type-page","status-publish","hentry"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/822","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=822"}],"version-history":[{"count":35,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/822\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3000,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/822\/revisions\/3000"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=822"}],"wp:term":[{"taxonomy":"folder","embeddable":true,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ffolder&post=822"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}