Samenvatting \u2013 Boek<\/title>\r\n <meta name=\"description\" content=\"Mooie, printvriendelijke samenvattingspagina met post-it begrippen, TL;DR en boeknavigatie.\" \/>\r\n <style>\r\n \/* ====== Design tokens ====== *\/\r\n :root {\r\n --bg: #f7f7fb;\r\n --surface: #ffffff;\r\n --ink: #0b1020;\r\n --muted: #5e647a;\r\n --accent: #5b7cfa; \/* primaire accentkleur *\/\r\n --accent-2: #9a7bf9; \/* verloop voor knoppen *\/\r\n --ring: rgba(91,124,250,.35);\r\n --shadow: 0 10px 30px rgba(11,16,32,.08);\r\n --radius: 18px;\r\n --note: #fff4b1; \/* post-it geel *\/\r\n --note-ink: #3e3a17;\r\n --success: #2ecc71;\r\n --danger: #ff6b6b;\r\n }\r\n\r\n @media (prefers-color-scheme: dark) {\r\n :root {\r\n --bg: #0e1220;\r\n --surface: #151a2c;\r\n --ink: #eef1ff;\r\n --muted: #a9b0d1;\r\n --accent: #7aa2ff;\r\n --accent-2: #b690ff;\r\n --ring: rgba(122,162,255,.35);\r\n --shadow: 0 10px 30px rgba(0,0,0,.35);\r\n --note: #f6dd7b;\r\n --note-ink: #2a2610;\r\n }\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Base ====== *\/\r\n *, *::before, *::after {\r\n box-sizing: border-box\r\n }\r\n\r\n html, body {\r\n height: 100%\r\n }\r\n\r\n body {\r\n margin: 0;\r\n background: radial-gradient(1200px 600px at 10% -10%, rgba(91,124,250,.08), transparent 60%), radial-gradient(1000px 700px at 120% 30%, rgba(154,123,249,.06), transparent 60%), var(--bg);\r\n color: var(--ink);\r\n font: 16px\/1.6 system-ui, -apple-system, Segoe UI, Roboto, Ubuntu, Cantarell, Noto Sans, Arial, \"Apple Color Emoji\",\"Segoe UI Emoji\";\r\n }\r\n\r\n a {\r\n color: var(--accent);\r\n text-decoration: none\r\n }\r\n\r\n a:hover {\r\n text-decoration: underline\r\n }\r\n\r\n .container {\r\n max-width: 1600px;\r\n margin-inline: auto;\r\n padding: 24px;\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Topbar \/ header ====== *\/\r\n .topbar {\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n gap: 16px;\r\n justify-content: space-between;\r\n margin-bottom: 18px;\r\n }\r\n\r\n .brand {\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n gap: 12px\r\n }\r\n\r\n .brand .logo {\r\n width: 42px;\r\n height: 42px;\r\n border-radius: 12px;\r\n background: linear-gradient(135deg,var(--accent),var(--accent-2));\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n display: grid;\r\n place-items: center\r\n }\r\n\r\n .brand .logo svg {\r\n width: 24px;\r\n height: 24px;\r\n fill: white\r\n }\r\n\r\n .brand h1 {\r\n font-size: clamp(18px, 3vw, 24px);\r\n margin: 0\r\n }\r\n\r\n .chapter-meta {\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n gap: 10px;\r\n color: var(--muted)\r\n }\r\n\r\n .badge {\r\n background: linear-gradient(135deg, rgba(91,124,250,.15), rgba(154,123,249,.15));\r\n padding: 6px 10px;\r\n border-radius: 999px;\r\n font-weight: 600\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Progress ====== *\/\r\n .progress-wrap {\r\n margin: 6px 0 20px 0\r\n }\r\n\r\n .progress {\r\n height: 8px;\r\n background: rgba(91,124,250,.15);\r\n border-radius: 999px;\r\n overflow: hidden\r\n }\r\n\r\n .progress > span {\r\n display: block;\r\n height: 100%;\r\n width: 0;\r\n background: linear-gradient(90deg,var(--accent),var(--accent-2));\r\n transition: width .35s ease\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Layout ====== *\/\r\n .layout {\r\n display: grid;\r\n grid-template-columns: 1.2fr .8fr;\r\n gap: 20px\r\n }\r\n\r\n @media (max-width: 900px) {\r\n .layout {\r\n grid-template-columns: 1fr;\r\n }\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Cards ====== *\/\r\n .card {\r\n background: var(--surface);\r\n border-radius: var(--radius);\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n position: relative\r\n }\r\n\r\n .summary {\r\n padding: 24px\r\n }\r\n\r\n .summary h2 {\r\n margin: 0 0 8px 0;\r\n font-size: clamp(22px, 3.2vw, 32px)\r\n }\r\n\r\n .summary .subtitle {\r\n color: var(--muted);\r\n margin: 0 0 18px 0\r\n }\r\n\r\n .summary p {\r\n margin: 0 0 12px 0\r\n }\r\n\r\n .summary ul, .summary ol {\r\n padding-left: 22px\r\n }\r\n\r\n .side {\r\n display: grid;\r\n gap: 20px;\r\n align-content: start\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Post-it note (begrippen) ====== *\/\r\n .note {\r\n background: var(--note);\r\n color: var(--note-ink);\r\n border-radius: 10px;\r\n padding: 18px 18px 70px 18px; \/* extra ruimte voor knop *\/\r\n position: relative;\r\n box-shadow: 0 18px 35px rgba(0,0,0,.12);\r\n transform: rotate(-0.7deg);\r\n filter: drop-shadow(0 8px 14px rgba(0,0,0,.08));\r\n isolation: isolate;\r\n }\r\n\r\n .note::before { \/* plakband *\/\r\n content: \"\";\r\n position: absolute;\r\n top: -10px;\r\n left: 40px;\r\n width: 70px;\r\n height: 26px;\r\n background: linear-gradient(180deg, rgba(255,255,255,.65), rgba(255,255,255,.25));\r\n box-shadow: 0 2px 6px rgba(0,0,0,.12);\r\n transform: rotate(-6deg);\r\n border-radius: 4px;\r\n }\r\n\r\n .note h3 {\r\n margin: 2px 0 8px 0;\r\n font-size: 20px\r\n }\r\n\r\n .terms {\r\n margin: 0;\r\n padding-left: 18px\r\n }\r\n\r\n .terms li {\r\n margin: 6px 0\r\n }\r\n\r\n .more-link {\r\n position: absolute;\r\n bottom: 12px;\r\n right: 12px;\r\n border: none;\r\n border-radius: 999px;\r\n padding: 10px 14px;\r\n font-weight: 700;\r\n cursor: pointer;\r\n background: linear-gradient(135deg,var(--accent),var(--accent-2));\r\n color: #fff;\r\n box-shadow: 0 10px 22px var(--ring);\r\n }\r\n\r\n .more-link:focus {\r\n outline: 3px solid var(--ring);\r\n outline-offset: 3px\r\n }\r\n\r\n \/* ====== TL;DR ====== *\/\r\n .tldr {\r\n padding: 16px 18px\r\n }\r\n\r\n .tldr h3 {\r\n margin: 0 0 8px 0;\r\n font-size: 18px\r\n }\r\n\r\n .tldr p {\r\n margin: 8px 0\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Book navigation ====== *\/\r\n .book-nav {\r\n position: sticky;\r\n bottom: 10px;\r\n margin-top: 26px;\r\n z-index: 5;\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n justify-content: center;\r\n gap: 14px;\r\n }\r\n\r\n .nav-btn {\r\n display: inline-flex;\r\n align-items: center;\r\n justify-content: center;\r\n gap: 10px;\r\n border: none;\r\n border-radius: 999px;\r\n padding: 12px 16px;\r\n font-weight: 700;\r\n cursor: pointer;\r\n background: var(--surface);\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n }\r\n\r\n .nav-btn svg {\r\n width: 22px;\r\n height: 22px;\r\n opacity: .9\r\n }\r\n\r\n .nav-btn:hover {\r\n outline: 3px solid var(--ring)\r\n }\r\n\r\n .nav-btn[disabled] {\r\n opacity: .5;\r\n cursor: not-allowed\r\n }\r\n\r\n .nav-info {\r\n background: var(--surface);\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n padding: 10px 14px;\r\n border-radius: 999px;\r\n color: var(--muted)\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Helpers ====== *\/\r\n .sr-only {\r\n position: absolute;\r\n width: 1px;\r\n height: 1px;\r\n padding: 0;\r\n margin: -1px;\r\n overflow: hidden;\r\n clip: rect(0,0,0,0);\r\n white-space: nowrap;\r\n border: 0\r\n }\r\n\r\n mark {\r\n background: linear-gradient(transparent 60%, rgba(91,124,250,.25) 60%)\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Print styles ====== *\/\r\n @media print {\r\n body {\r\n background: #fff\r\n }\r\n\r\n .topbar .brand .logo {\r\n display: none\r\n }\r\n\r\n .progress-wrap, .book-nav, .note::before {\r\n display: none\r\n }\r\n\r\n .layout {\r\n grid-template-columns: 1fr .6fr\r\n }\r\n\r\n a {\r\n color: inherit;\r\n text-decoration: none\r\n }\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Hoofdstukafbeelding (boven begrippen, vaste grootte) ====== *\/\r\n .image-note {\r\n background: #fff;\r\n border-radius: 14px;\r\n box-shadow: 0 10px 25px rgba(0,0,0,.12);\r\n padding: 12px;\r\n margin: 0;\r\n position: relative;\r\n transform: rotate(-1.2deg);\r\n width: 100%;\r\n height: 800px; \/* vaste weergavegrootte desktop *\/\r\n max-height: 800px;\r\n overflow: hidden;\r\n }\r\n\r\n .image-note img {\r\n display: block;\r\n width: 100%;\r\n height: 100%;\r\n object-fit: contain; \/* past binnen het kader, nooit te lang\/breed *\/\r\n border-radius: 10px;\r\n }\r\n\r\n .image-note .tape {\r\n content: \"\";\r\n position: absolute;\r\n top: -12px;\r\n left: 50%;\r\n transform: translateX(-50%) rotate(-4deg);\r\n width: 80px;\r\n height: 28px;\r\n background: linear-gradient(180deg, rgba(255,255,255,.7), rgba(255,255,255,.3));\r\n box-shadow: 0 2px 6px rgba(0,0,0,.2);\r\n border-radius: 4px;\r\n }\r\n\r\n @media (max-width: 900px) {\r\n .image-note {\r\n height: 420px;\r\n max-height: 420px;\r\n }\r\n \/* mobiel *\/\r\n }\r\n <\/style>\r\n<\/head>\r\n<body>\r\n <a class=\"sr-only\" href=\"#main\">Ga naar inhoud<\/a>\r\n <div class=\"container\">\r\n <header class=\"topbar\">\r\n <div class=\"brand\" aria-label=\"Boekgegevens\">\r\n <div class=\"logo\" aria-hidden=\"true\">\r\n \r\n <svg viewBox=\"0 0 24 24\" role=\"img\" aria-label=\"Boekpictogram\"><path d=\"M6 2h9a3 3 0 0 1 3 3v14.5a.5.5 0 0 1-.8.4c-1.1-.8-2.5-1.1-3.9-1.1H6a2 2 0 0 0-2 2V4a2 2 0 0 1 2-2Zm0 2a0 0 0 0 0 0 0v13h7.3c1.3 0 2.6.3 3.7.9V5a1 1 0 0 0-1-1Z\" \/><\/svg>\r\n <\/div>\r\n <div>\r\n <h1 id=\"bookTitle\">Titel van het boek<\/h1>\r\n <div class=\"chapter-meta\">\r\n Basisstof 1<\/span>\r\n <\/span>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n <div class=\"chapter-meta\" aria-live=\"polite\">\r\n 1 \/ 1<\/span>\r\n <\/div>\r\n <\/header>\r\n\r\n <div class=\"progress-wrap\" aria-hidden=\"true\">\r\n <div class=\"progress\"><\/span><\/div>\r\n <\/div>\r\n\r\n <main id=\"main\" class=\"layout\" tabindex=\"-1\">\r\n <section class=\"card summary\" aria-labelledby=\"chapterTitle\">\r\n <h2 id=\"chapterTitle\">Hoofdstuknaam<\/h2>\r\n Korte inleiding of doel van dit hoofdstuk.<\/p>\r\n <div id=\"summaryBody\">\r\n \r\n <\/div>\r\n <\/section>\r\n\r\n <aside class=\"side\">\r\n \r\n <section class=\"image-note\" id=\"chapterImageWrap\">\r\n <img decoding=\"async\" id=\"chapterImage\" src=\"\" alt=\"Illustratie bij dit hoofdstuk\" loading=\"lazy\">\r\n <\/span>\r\n <\/section>\r\n \r\n\r\n <section class=\"note\" aria-labelledby=\"begrippenTitle\">\r\n <h3 id=\"begrippenTitle\">Belangrijke begrippen<\/h3>\r\n <ul class=\"terms\" id=\"termsList\"><\/ul>\r\n <a id=\"moreTerms\" class=\"more-link\" href=\"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Meer begrippen \u2192<\/a>\r\n <\/section>\r\n\r\n <section class=\"tldr card\" aria-labelledby=\"tldrTitle\">\r\n <h3 id=\"tldrTitle\">Kort samengevat<\/h3>\r\n <div id=\"tldrBody\"><\/div>\r\n <\/section>\r\n <\/aside>\r\n <\/main>\r\n\r\n <nav class=\"book-nav\" aria-label=\"Hoofdstuknavigatie\">\r\n <button id=\"prevBtn\" class=\"nav-btn\" aria-label=\"Ga naar vorig hoofdstuk\">\r\n <svg viewBox=\"0 0 24 24\" aria-hidden=\"true\"><path d=\"M15.41 7.41 14 6l-6 6 6 6 1.41-1.41L10.83 12z\" \/><\/svg>\r\n Vorige\r\n <\/button>\r\n <div class=\"nav-info\">Basisstof 1 van 1<\/span><\/div>\r\n <button id=\"nextBtn\" class=\"nav-btn\" aria-label=\"Ga naar volgend hoofdstuk\">\r\n Volgende\r\n <svg viewBox=\"0 0 24 24\" aria-hidden=\"true\"><path d=\"M8.59 16.59 13.17 12 8.59 7.41 10 6l6 6-6 6z\" \/><\/svg>\r\n <\/button>\r\n <\/nav>\r\n <\/div>\r\n\r\n <script>\r\n \/\/ ====== VULLEN MET JE EIGEN DATA ======\r\n \/\/ Pas de BOOK-const aan voor jouw boek\/hoofdstukken. Je kunt dit in dezelfde file houden of later via JSON laten inladen.\r\n const BOOK = {\r\n title: \"Thema 11: Planten\", \/\/ \ud83d\udc49 boeknaam\r\n chapters: [\r\n \r\n\r\n\r\n\r\n {\r\n id: 1,\r\n title: \"Bouw, groei en ontwikkeling\",\r\n subtitle: \"Zonder planten zou er ook geen ander leven zijn.\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/ChatGPT-Image-23-sep-2025-20_11_52.png\", \r\n summary: `\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">\r\nPlanten bestaan uit verschillende <\/span>organen<\/strong>, die samen zorgen voor groei, overleving en voortplanting:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Wortels<\/strong>: nemen <\/span>water<\/strong> en <\/span>mineralen<\/strong> op, verankeren de plant in de bodem en dienen vaak als <\/span>opslagplaats<\/strong> (bijv. wortelknollen zoals peen).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Stengel<\/strong>: geeft <\/span>stevigheid<\/strong>, transporteert stoffen via <\/span>xyleem<\/strong> (water en mineralen omhoog) en <\/span>floëem<\/strong> (organische stoffen, zoals suikers, naar bladeren, bloemen en wortels). De stengel zorgt ook voor <\/span>stand van de bladeren<\/strong>, zodat ze optimaal licht kunnen opvangen.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bladeren<\/strong>: zijn gespecialiseerd in <\/span>fotosynthese<\/strong>, de aanmaak van glucose uit licht, CO\u2082 en water. Ze hebben <\/span>huidmondjes<\/strong> voor gaswisseling en verdamping, en bevatten <\/span>nervatuur<\/strong> (vaten) voor transport.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bloemen<\/strong>: zijn de <\/span>voortplantingsorganen<\/strong>, met <\/span>meeldraden<\/strong> (mannelijk, vormen stuifmeel met zaadcellen) en de <\/span>stamper<\/strong> (vrouwelijk, met eicellen).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Groei van planten<\/strong><\/h3>\r\nPlanten groeien hun hele leven door, dankzij <\/span>meristemen<\/strong> (deelweefsels) waarin cellen voortdurend kunnen delen. Groei verloopt in drie stappen:<\/span><\/p>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Celdeling<\/strong>: in de wortel- en stengeltoppen delen cellen zich intensief.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Celstrekking<\/strong>: na deling nemen cellen water op in hun <\/span>vacuole<\/strong> en worden groter.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Celdifferentiatie<\/strong>: cellen krijgen hun uiteindelijke <\/span>vorm en functie<\/strong> (bijvoorbeeld huidcellen, vaatbundelcellen).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ol>\r\n<h3>Primaire en secundaire groei<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Primaire groei<\/strong>: lengtegroei vanuit <\/span>apicale meristemen<\/strong> in wortel- en stengeltoppen. Hierdoor worden wortels en scheuten langer.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Secundaire groei<\/strong>: diktegroei bij houtige planten door het <\/span>cambium<\/strong>, een speciaal meristeem dat naar binnen nieuwe <\/span>houtvaten (xyleem)<\/strong> vormt en naar buiten nieuwe <\/span>bastvaten (floëem)<\/strong>. Door het jaarlijks vormen van nieuwe houtlagen ontstaan <\/span>jaarringen<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Ontwikkeling van planten<\/strong><\/h3>\r\nDe <\/span>ontwikkeling<\/strong> van een plant omvat alle veranderingen in bouw en functie tijdens de levenscyclus:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kieming<\/strong>: start van de groei uit een zaad. Voorwaarden: <\/span>water<\/strong> (activering enzymen), <\/span>zuurstof<\/strong> (voor dissimilatie), en de juiste <\/span>temperatuur<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Vegetatieve fase<\/strong>: ontwikkeling van wortels, stengel en bladeren.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Generatieve fase<\/strong>: overgang naar <\/span>bloei<\/strong>, bestuiving en <\/span>bevruchting<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Vrucht- en zaadvorming<\/strong>: het <\/span>zaadbeginsel<\/strong> wordt een <\/span>zaad<\/strong>, de <\/span>vruchtbeginselwand<\/strong> vormt de <\/span>vrucht<\/strong>. Dit zorgt voor verspreiding en de start van een nieuwe generatie.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Factoren die groei beïnvloeden<\/strong><\/h3>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Interne factoren<\/strong>:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Plantenhormonen<\/strong> reguleren de groei:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Auxine<\/strong> → stimuleert celstrekking en buiging naar licht (fototropie).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Cytokininen<\/strong> → stimuleren celdeling.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Gibberellinen<\/strong> → bevorderen stengelstrekking en kieming.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Ethyleen<\/strong> → stimuleert rijping van vruchten en bladval.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Abscisinezuur<\/strong> → remt groei, zorgt voor dormantie (rusttoestand).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Externe factoren<\/strong>:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Licht<\/strong>: stuurt fotosynthese en fototropie.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zwaartekracht<\/strong>: veroorzaakt geotropie (wortels groeien met, stengels tegen zwaartekracht in).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Water en mineralen<\/strong>: essentieel voor celdeling, fotosynthese en stevigheid.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ol>\r\nTemperatuur<\/strong>: beïnvloedt enzymactiviteit en dus de snelheid van groei en ontwikkeling.<\/span><\/p>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n\r\n `,\r\n terms: [\r\n\"Wortels \u2013 opname, verankering, opslag\",\r\n\"Stengel \u2013 stevigheid, transport via xyleem en flo\u00ebem\",\r\n\"Blad \u2013 fotosynthese, gaswisseling via huidmondjes\",\r\n\"Bloem \u2013 voortplantingsorgaan met meeldraden en stamper\",\r\n\"Meristemen \u2013 deelweefsel waar celdeling plaatsvindt\",\r\n\"Primaire groei \u2013 lengtegroei door topmeristemen\",\r\n\"Secundaire groei \u2013 diktegroei door cambium, vorming van jaarringen\",\r\n\"Celstrekking \u2013 vergroting door wateropname in de vacuole\",\r\n\"Celdifferentiatie \u2013 cellen krijgen specifieke functies\",\r\n\"Kieming \u2013 start van de groei uit een zaad\",\r\n\"Vegetatieve fase \u2013 vorming van wortels, stengels, bladeren\",\r\n\"Generatieve fase \u2013 bloei, voortplanting, vruchtvorming\",\r\n\"Auxine, cytokininen, gibberellinen, ethyleen, abscisinezuur \u2013 planten\u00adhormonen die groei en ontwikkeling sturen\",\r\n\"Tropismen \u2013 groeirichtingen door prikkels (fototropie, geotropie)\",\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"De bouw van planten bestaat uit wortels, stengels, bladeren en bloemen, die respectievelijk zorgen voor opname, transport, fotosynthese, stevigheid en voortplanting. Groei ontstaat door celdeling, celstrekking en differentiatie. Bij primaire groei neemt de lengte toe, bij secundaire groei de dikte door het cambium. De ontwikkeling van planten omvat kieming, vegetatieve fase, bloei en vruchtvorming. De groei wordt be\u00efnvloed door plantenhormonen (auxine, cytokininen, gibberellinen, ethyleen, abscisinezuur) en externe factoren (licht, zwaartekracht, water, temperatuur). Planten reageren hierop met tropismen, zodat ze zich optimaal aanpassen aan hun omgeving.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 2,\r\n title: \"Transport in planten\",\r\n subtitle: \"Transport in planten gaat niet over een autosnelweg maar via andere hele slimme systemen.\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/ChatGPT-Image-23-sep-2025-20_11_06.png\", \r\n summary: `\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">\r\nPlanten hebben, net als dieren, een <\/span>transportsysteem<\/strong> nodig om stoffen te verplaatsen. Dit gebeurt via twee soorten vaatbundels:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Xyleem (houtvaten)<\/strong>: vervoeren <\/span>water<\/strong> en <\/span>mineralen<\/strong> (zouten) van de wortels naar de bladeren.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Floëem (bastvaten)<\/strong>: vervoeren <\/span>organische stoffen<\/strong> (vooral <\/span>suikers<\/strong> zoals glucose en sacharose) van de bladeren naar andere delen van de plant.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nSamen vormen ze de <\/span>vaatbundels<\/strong>, die in stengels vaak in ringen of bundels naast elkaar liggen.<\/span><\/p>\r\n<h3>Opname en transport van water en mineralen<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Wortelharen<\/strong> nemen water en opgeloste <\/span>mineralen<\/strong> op uit de bodem door <\/span>osmose<\/strong> en <\/span>actief transport<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Het water beweegt via de <\/span>endodermis<\/strong> en de <\/span>bandjes van Caspary<\/strong> richting de centrale cilinder, waar de <\/span>xyleemvaten<\/strong> beginnen.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">In de xyleemvaten stijgt water door:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Capillaire werking<\/strong>: dunne vaten trekken water omhoog.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Cohesie<\/strong> (watermoleculen trekken elkaar aan) en <\/span>adhesie<\/strong> (aantrekking aan de vaatwand).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Transpiratiezuiging<\/strong>: verdamping van water via de <\/span>huidmondjes<\/strong> in de bladeren zuigt water omhoog in de plant.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ol>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Transport van assimilatieproducten<\/strong><\/h3>\r\nDe producten van de <\/span>fotosynthese<\/strong> (zoals <\/span>glucose<\/strong>) worden in bladeren vaak omgezet in <\/span>sacharose<\/strong>. Deze worden vervoerd via het <\/span>floëem<\/strong> naar:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">wortels<\/strong> (opslag als zetmeel),<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">zaden<\/strong> en <\/span>vruchten<\/strong> (opslag of gebruik bij ontwikkeling),<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">groeipunten<\/strong> (voor opbouw van nieuwe cellen).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nDit transport verloopt volgens de <\/span>drukstroomtheorie<\/strong>:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Suikers worden actief in de floëemvaten gepompt.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hierdoor stijgt de osmotische waarde en stroomt er water vanuit de xyleem naar de floëem.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De hogere druk duwt de suikers naar plaatsen waar ze nodig zijn of opgeslagen worden.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Regeling van transport<\/strong><\/h3>\r\nTransport in planten wordt sterk beïnvloed door:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Huidmondjes<\/strong>: openen en sluiten regelen de mate van <\/span>verdamping<\/strong> en daarmee de waterstroom.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Plantenhormonen<\/strong>: o.a. <\/span>abscisinezuur<\/strong> sluit huidmondjes bij droogte.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nOmgevingsfactoren<\/strong>: temperatuur, luchtvochtigheid, licht en wind beïnvloeden de snelheid van transpiratie en daarmee de waterstroom.<\/span><\/p>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n `,\r\n terms: [\r\n\"Vaatbundels \u2013 samenstel van xyleem en flo\u00ebem\",\r\n\"Xyleem (houtvaten) \u2013 transport van water en mineralen\",\r\n\"Flo\u00ebem (bastvaten) \u2013 transport van suikers en andere organische stoffen\",\r\n\"Wortelharen \u2013 nemen water en mineralen op\",\r\n\"Endodermis en bandjes van Caspary \u2013 regelen opname van stoffen naar de centrale cilinder\",\r\n\"Capillaire werking \u2013 opstijgen van water in dunne buisjes\",\r\n\"Cohesie en adhesie \u2013 onderlinge aantrekkingskracht tussen watermoleculen en tussen water en de vaatwand\",\r\n\"Transpiratiezuiging \u2013 verdamping van water in bladeren trekt water omhoog\",\r\n\"Assimilatieproducten \u2013 organische stoffen gevormd door fotosynthese\",\r\n\"Drukstroomtheorie \u2013 verklaring voor transport van suikers in flo\u00ebem\",\r\n\"Huidmondjes \u2013 openen en sluiten voor gaswisseling en regulatie van verdamping\",\r\n\"Abscisinezuur \u2013 hormoon dat huidmondjes sluit bij droogte\",\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Planten vervoeren stoffen via vaatbundels, bestaande uit xyleem (water en mineralen omhoog) en flo\u00ebem (suikers en andere organische stoffen naar alle delen van de plant). Wateropname in wortels gebeurt door osmose en actief transport; transport in xyleem vindt plaats door cohesie, adhesie, capillaire werking en vooral transpiratiezuiging. Suikertransport verloopt via de drukstroomtheorie, waarbij opgeloste suikers met water worden verplaatst naar wortels, vruchten en groeipunten. De snelheid van transport wordt geregeld door huidmondjes, plantenhormonen en omgevingsfactoren.\"\r\n },\r\n {\r\n id: 3,\r\n title: \"Stofwisseling\",\r\n subtitle: \"Wat betekent dat? Het wisselen van stoffen\u2026\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/ChatGPT-Image-23-sep-2025-20_11_08.png\", \r\n summary: `\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">\r\nStofwisseling (metabolisme)<\/strong> in planten omvat alle <\/span>chemische reacties<\/strong> in cellen. Daarbij worden stoffen <\/span>afgebroken (dissimilatie)<\/strong> of <\/span>opgebouwd (assimilatie)<\/strong>. Planten zijn <\/span>autotroof<\/strong>, wat betekent dat zij zelf organische stoffen kunnen maken uit anorganische stoffen via <\/span>fotosynthese<\/strong>.<\/span><\/p>\r\n<h3>Fotosynthese: de kern van de plantstofwisseling<\/strong><\/h3>\r\nIn de <\/span>bladgroenkorrels (chloroplasten)<\/strong> vindt <\/span>fotosynthese<\/strong> plaats:<\/span> <\/span> 6 CO\u2082 + 6 H\u2082O + lichtenergie → C\u2086H\u2081\u2082O\u2086 + 6 O\u2082<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Lichtreacties<\/strong> (in de thylakoïden):<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Fotolyse<\/strong>: water wordt gesplitst in zuurstof, protonen en elektronen.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Vorming van <\/span>ATP<\/strong> en <\/span>NADPH<\/strong>, die energie leveren voor de volgende stap.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Donkerreacties (Calvincyclus)<\/strong> (in het stroma):<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">CO\u2082<\/strong> wordt vastgelegd door het enzym <\/span>Rubisco<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Met behulp van ATP en NADPH wordt glucose gevormd.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\nDe gevormde <\/span>glucose<\/strong> is de basis voor andere <\/span>assimilatieproducten<\/strong> zoals <\/span>zetmeel<\/strong>, <\/span>cellulose<\/strong>, <\/span>vetten<\/strong> en <\/span>eiwitten<\/strong>.<\/span><\/p>\r\n<h3>Dissimilatie in planten<\/strong><\/h3>\r\nPlanten hebben energie nodig voor groei, transport en biosynthese. Deze energie komt vrij door <\/span>dissimilatie<\/strong>:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Aerobe dissimilatie (verbranding)<\/strong>: glucose + O\u2082 → CO\u2082 + H\u2082O + ATP.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Anaerobe dissimilatie (gisting)<\/strong> kan plaatsvinden in zuurstofarme omstandigheden (bijv. wortelcellen in waterverzadigde bodems).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nPlanten gebruiken dus zowel <\/span>fotosynthese<\/strong> (opbouw) als <\/span>dissimilatie<\/strong> (afbraak). Overdag overheerst fotosynthese, ’s nachts alleen dissimilatie.<\/span><\/p>\r\n<h3>Voortgezette assimilatie<\/strong><\/h3>\r\nDe bij fotosynthese gemaakte <\/span>glucose<\/strong> wordt omgezet in andere belangrijke stoffen:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zetmeel<\/strong>: reservestof, opgeslagen in wortels, knollen, zaden.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Cellulose<\/strong>: bouwstof voor celwanden.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Vetten<\/strong>: energierijke opslag- en bouwstoffen.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Eiwitten<\/strong>: gemaakt uit glucose en <\/span>stikstofverbindingen<\/strong> (opgenomen uit de bodem als nitraat).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Transport en verdeling van stoffen<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Via het <\/span>xyleem<\/strong> worden water en mineralen aangevoerd naar de bladeren.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Via het <\/span>floëem<\/strong> worden suikers en andere assimilatieproducten verdeeld naar wortels, vruchten en groeipunten.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De <\/span>drukstroomtheorie<\/strong> verklaart hoe suikers met water via floëem verplaatst worden.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Belang voor de biosfeer<\/strong><\/h3>\r\nPlanten zijn de <\/span>producenten<\/strong> in ecosystemen. Zij vormen de eerste schakel in de <\/span>voedselketen<\/strong>, doordat ze anorganische stoffen omzetten in energierijke organische stoffen. Ook produceren ze zuurstof, essentieel voor de ademhaling van vrijwel alle levende wezens.<\/span><\/p>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n `,\r\n terms: [\r\n\"Stofwisseling (metabolisme) \u2013 geheel van chemische reacties in een cel\",\r\n\"Assimilatie \u2013 opbouw van organische stoffen (fotosynthese)\",\r\n\"Dissimilatie \u2013 afbraak van organische stoffen voor energie\",\r\n\"Fotosynthese \u2013 omzetting van CO\u2082 en H\u2082O in glucose en O\u2082 met behulp van lichtenergie\",\r\n\"Lichtreacties \u2013 deel van fotosynthese waarin ATP, NADPH en O\u2082 ontstaan\",\r\n\"Donkerreacties (Calvincyclus) \u2013 omzetting van CO\u2082 in glucose\",\r\n\"Rubisco \u2013 enzym dat CO\u2082 vastlegt in de Calvincyclus\",\r\n\"Zetmeel \u2013 reservestof, opslag van glucose\",\r\n\"Cellulose \u2013 bouwstof van celwanden\",\r\n\"Vetten \u2013 energierijke bouw- en reservestoffen\",\r\n\"Eiwitten \u2013 opgebouwd uit aminozuren, ontstaan door koppeling van glucose en stikstofverbindingen\",\r\n\"Xyleem \u2013 transport van water en mineralen\",\r\n\"Flo\u00ebem \u2013 transport van suikers en assimilatieproducten\",\r\n\"Drukstroomtheorie \u2013 verklaring van transport in flo\u00ebem\",\r\n\"Producenten \u2013 autotrofe organismen die organische stoffen maken uit anorganische stoffen\",\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Planten voeren zowel assimilatie (opbouw, vooral via fotosynthese) als dissimilatie (afbraak voor energie) uit. Tijdens fotosynthese zetten chloroplasten CO\u2082 en H\u2082O om in glucose en O\u2082, waarbij lichtreacties en donkerreacties nauw samenwerken. De gevormde glucose wordt gebruikt voor voortgezette assimilatie (vorming van zetmeel, cellulose, vetten, eiwitten). Via xyleem en flo\u00ebem worden water, mineralen en organische stoffen getransporteerd. Zo zijn planten de producenten van ecosystemen: ze leveren energie en bouwstoffen voor zichzelf \u00e9n voor alle andere organismen.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 4,\r\n title: \"Voortplanting\",\r\n subtitle: \"Er zijn nog veeeeel meer manieren als je in eerste instantie zou bedenken.\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/ChatGPT-Image-23-sep-2025-20_11_10.png\", \r\n summary: `\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">\r\nBij <\/span>ongeslachtelijke voortplanting<\/strong> ontstaat een nieuwe plant zonder bevruchting. De nakomelingen zijn <\/span>genetisch identiek<\/strong> (klonen) aan de ouder.<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Dit gebeurt door <\/span>mitose<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Voorbeelden:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Wortelstokken<\/strong>, <\/span>uitlopers<\/strong> en <\/span>bollen<\/strong> (bijv. aardbei, tulp).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Stekken<\/strong> of <\/span>weefselkweek<\/strong> (kunstmatige vegetatieve voortplanting door de mens).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Voordeel: snelle vermeerdering.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Nadeel: geen <\/span>genetische variatie<\/strong> → grotere kwetsbaarheid voor ziekten of veranderende omstandigheden.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Geslachtelijke voortplanting<\/strong><\/h3>\r\nBij <\/span>geslachtelijke voortplanting<\/strong> ontstaat een nieuwe plant door <\/span>versmelting van gameten<\/strong> (bevruchting). Hierdoor ontstaat <\/span>genetische variatie<\/strong>.<\/span><\/p>\r\n<h4>Bouw van de bloem<\/strong><\/h4>\r\nEen bloem is het voortplantingsorgaan en bestaat uit:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Meeldraden<\/strong> (mannelijk):<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Helmknop<\/strong> met <\/span>stuifmeelkorrels<\/strong> (pollen), die <\/span>mannelijke geslachtscellen (zaadcellen)<\/strong> bevatten.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Stamper<\/strong> (vrouwelijk):<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Stempel<\/strong> (vangt stuifmeel op).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Stijl<\/strong> (geleid de stuifmeelbuis).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zaadbeginsel<\/strong> (bevat de <\/span>eicel<\/strong>).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h4>Bestuiving<\/strong><\/h4>\r\nDe overdracht van <\/span>stuifmeel<\/strong> van de meeldraad naar de stamper.<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zelfbestuiving<\/strong>: stuifmeel komt van dezelfde bloem of plant.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kruisbestuiving<\/strong>: stuifmeel komt van een andere plant van dezelfde soort.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nBestuiving kan plaatsvinden door:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Wind<\/strong> (windbloemen, klein, veel licht stuifmeel, grote pluimen).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Insecten<\/strong> (insectenbloemen, opvallend gekleurd, nectar, geuren).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h4>Bevruchting<\/strong><\/h4>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Uit een stuifmeelkorrel groeit een <\/span>stuifmeelbuis<\/strong> door de <\/span>stijl<\/strong> naar een <\/span>zaadbeginsel<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Een <\/span>zaadcel<\/strong> versmelt met een <\/span>eicel<\/strong> → <\/span>zygoot<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De zygote ontwikkelt zich tot een <\/span>embryo<\/strong> in het zaad.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Zaad- en vruchtvorming<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Het <\/span>zaadbeginsel<\/strong> ontwikkelt zich tot een <\/span>zaad<\/strong> met:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zaadhuid<\/strong> (bescherming),<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Voedingsreserve<\/strong> (meellichaam of kiemwit),<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kiem<\/strong> (embryo met worteltje en blaadjes).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Het <\/span>vruchtbeginsel<\/strong> groeit uit tot een <\/span>vrucht<\/strong>, die zorgt voor bescherming en verspreiding.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h4>Verspreiding<\/strong><\/h4>\r\nZaden en vruchten kunnen verspreid worden door:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Wind<\/strong> (bijv. paardenbloem, esdoorn).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Dieren<\/strong> (door eten of door klitten aan de vacht).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Water<\/strong> (bijv. kokosnoot).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zelfverspreiding<\/strong> (vruchten springen open).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Genetische variatie<\/strong><\/h3>\r\nGeslachtelijke voortplanting leidt tot <\/span>variatie<\/strong> door:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Crossing-over<\/strong> en <\/span>independent assortment<\/strong> tijdens de <\/span>meiose<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Versmelting van gameten<\/strong> van verschillende individuen.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nDeze variatie is een belangrijke motor voor <\/span>evolutie<\/strong> en <\/span>aanpassing<\/strong> van plantensoorten aan hun omgeving.<\/span><\/p>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n `,\r\n terms: [\r\n\"Ongeslachtelijke voortplanting \u2013 vermeerdering zonder bevruchting, genetisch identieke nakomelingen\",\r\n\"Geslachtelijke voortplanting \u2013 voortplanting met bevruchting en genetische variatie\",\r\n\"Klonen \u2013 genetisch identieke nakomelingen\",\r\n\"Bloem \u2013 voortplantingsorgaan van bedektzadigen\",\r\n\"Meeldraad \u2013 mannelijk voortplantingsorgaan, produceert stuifmeel\",\r\n\"Stamper \u2013 vrouwelijk voortplantingsorgaan met stempel, stijl en zaadbeginsel\",\r\n\"Stuifmeelkorrel \u2013 bevat mannelijke geslachtscellen\",\r\n\"Bestuiving \u2013 overdracht van stuifmeel naar de stamper\",\r\n\"Zelfbestuiving \u2013 stuifmeel van dezelfde plant\",\r\n\"Kruisbestuiving \u2013 stuifmeel van een andere plant\",\r\n\"Bevruchting \u2013 versmelting van zaadcel en eicel \u2192 zygote\",\r\n\"Zaad \u2013 bevat kiem, zaadhuid en voedingsreserve\",\r\n\"Vrucht \u2013 ontstaat uit vruchtbeginsel, beschermt en verspreidt zaden\",\r\n\"Verspreiding \u2013 transport van zaden via wind, dieren, water of zelfverspreiding\",\r\n\"Genetische variatie \u2013 verschillen in DNA tussen individuen, ontstaat bij geslachtelijke voortplanting\",\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Planten kunnen zich ongeslachtelijk (klonen via wortelstokken, bollen, stekken) of geslachtelijk (via bloemen en bevruchting) voortplanten. Bij geslachtelijke voortplanting zorgen meeldraden en stamper voor de vorming van gameten, en vindt bestuiving en bevruchting plaats. Daarna ontwikkelen zich zaden en vruchten, die op verschillende manieren verspreid kunnen worden. Ongeslachtelijke voortplanting is snel maar zonder variatie, terwijl geslachtelijke voortplanting genetische diversiteit oplevert en dus belangrijk is voor de evolutie en aanpassing van soorten.\"\r\n },\r\n {\r\n id: 5,\r\n title: \"Reageren op de omgeving\",\r\n subtitle: \"Hoe reageren planten op hun omgeving?\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/ChatGPT-Image-23-sep-2025-20_11_12.png\", \r\n summary: `\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">\r\nPlanten hebben geen zenuwstelsel of spieren zoals dieren, maar ze kunnen wel degelijk reageren op hun <\/span>omgeving<\/strong>. Ze vangen <\/span>prikkels<\/strong> op (zoals licht, zwaartekracht, aanraking, water en daglengte) en passen hun <\/span>groei en ontwikkeling<\/strong> daarop aan. Deze reacties verlopen langzaam, doordat ze worden gestuurd door <\/span>plantenhormonen<\/strong> en <\/span>groeirichtingen<\/strong>.<\/span><\/p>\r\n<h3>Tropismen<\/strong><\/h3>\r\nEen <\/span>tropisme<\/strong> is een gerichte groeibeweging van een plant als reactie op een prikkel.<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Fototropie<\/strong>: groei naar het licht toe (scheuten) of juist van licht af (soms wortels).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Geotropie (gravitropie)<\/strong>: wortels groeien met de zwaartekracht mee (positief geotropisch), stengels groeien ertegenin (negatief geotropisch).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hydrotropie<\/strong>: wortels groeien in de richting van water.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Thigmotropie<\/strong>: groei als reactie op aanraking, bv. ranken van klimplanten die om een steun heen draaien.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nTropismen zorgen ervoor dat planten zich optimaal aanpassen aan hun omgeving, bijvoorbeeld door zoveel mogelijk <\/span>licht<\/strong> en <\/span>water<\/strong> te verkrijgen.<\/span><\/p>\r\n<h3>Nastieën<\/strong><\/h3>\r\nNaast tropismen bestaan er ook <\/span>nastieën<\/strong>: bewegingen die niet gericht zijn naar de prikkel toe, maar afhangen van de <\/span>bouw<\/strong> van het orgaan.<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Fotonastie<\/strong>: openen en sluiten van bloemen afhankelijk van lichtintensiteit.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Thigmonastie<\/strong>: beweging als reactie op aanraking, bv. het dichtklappen van bladeren bij de <\/span>Mimosa pudica<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Slaapbewegingen<\/strong>: bladeren sluiten zich ’s nachts en openen zich overdag.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nNastieën zijn vaak snelle reacties en hebben een beschermende of functionele rol.<\/span><\/p>\r\n<h3>Rol van plantenhormonen<\/strong><\/h3>\r\nPlantenhormonen<\/strong> zijn signaalstoffen die groei en ontwikkeling sturen. Belangrijke hormonen bij het reageren op prikkels zijn:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Auxine<\/strong>: stimuleert <\/span>celstrekking<\/strong> aan de schaduwzijde van een stengel → oorzaak van <\/span>fototropie<\/strong>. In wortels remt auxine juist de celstrekking, waardoor wortels naar beneden groeien (<\/span>positieve geotropie<\/strong>).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Cytokininen<\/strong>: stimuleren <\/span>celdeling<\/strong>, spelen een rol bij knopontwikkeling.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Gibberellinen<\/strong>: bevorderen stengelstrekking en kieming.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Ethyleen<\/strong>: gasvormig hormoon dat zorgt voor <\/span>vruchtrijping<\/strong> en bladval.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Abscisinezuur<\/strong>: remt groei, bevordert <\/span>dormantie<\/strong> en sluiting van <\/span>huidmondjes<\/strong> bij droogte.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nDoor de samenwerking (en soms tegenwerking) van hormonen kan de plant haar groei nauwkeurig afstemmen op de omgeving.<\/span><\/p>\r\n<h3>Fotoperiodiciteit en seizoensinvloeden<\/strong><\/h3>\r\nVeel planten reageren op de <\/span>lengte van de dag en nacht<\/strong> (<\/span>fotoperiodiciteit<\/strong>).<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Lange-dagplanten<\/strong> bloeien alleen als de dagen langer worden (zomer).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Korte-dagplanten<\/strong> bloeien bij korte dagen (najaar).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Dag-neutrale planten<\/strong> bloeien onafhankelijk van daglengte.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nDaarnaast reageren planten op seizoenen door:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bladval<\/strong> in de herfst (gestuurd door <\/span>ethyleen<\/strong> en <\/span>abscisinezuur<\/strong>).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kiemrust (dormantie)<\/strong> van zaden in de winter.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Voorjaarsbloei<\/strong> na kouprikkel (koudebehoefte).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Samenwerking van wortels en scheuten<\/strong><\/h3>\r\nWortels en scheuten werken samen bij het reageren op de omgeving:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Wortels sturen de groei richting water en mineralen.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Scheuten richten zich naar het licht.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nSamen zorgen ze ervoor dat de plant <\/span>licht, water en voedingsstoffen<\/strong> optimaal benut.<\/span> <\/span><\/p>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n `,\r\n terms: [\r\n\"Prikkelbaarheid \u2013 vermogen van planten om op prikkels te reageren\",\r\n\"Tropisme \u2013 gerichte groeibeweging als reactie op een prikkel\",\r\n\"Fototropie, geotropie, hydrotropie, thigmotropie\",\r\n\"Nastie \u2013 niet-gerichte beweging afhankelijk van bouw\",\r\n\"Fotonastie, thigmonastie, slaapbewegingen\",\r\n\"Auxine \u2013 hormoon dat celstrekking be\u00efnvloedt, verantwoordelijk voor tropismen\",\r\n\"Cytokininen \u2013 hormonen die celdeling stimuleren\",\r\n\"Gibberellinen \u2013 hormonen die stengelstrekking en kieming bevorderen\",\r\n\"Ethyleen \u2013 gasvormig hormoon dat rijping en bladval regelt\",\r\n\"Abscisinezuur \u2013 hormoon dat groei remt, huidmondjes sluit en dormantie veroorzaakt\",\r\n\"Fotoperiodiciteit \u2013 invloed van daglengte op bloei\",\r\n\"Dormantie \u2013 rusttoestand van zaden of knoppen\",\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Planten reageren op hun omgeving via tropismen (gerichte groei naar prikkels) en nastie\u00ebn (niet-gerichte bewegingen). Belangrijke prikkels zijn licht, zwaartekracht, water en aanraking. Deze reacties worden gestuurd door plantenhormonen zoals auxine, cytokininen, gibberellinen, ethyleen en abscisinezuur. Daarnaast reageren planten op daglengte en seizoensinvloeden, zoals bloei, bladval en kiemrust. Door deze mechanismen kunnen planten zich aanpassen aan wisselende omstandigheden en hun overlevingskansen vergroten.\"\r\n },\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n ]\r\n };\r\n\r\n \/\/ ====== APP LOGICA ======\r\n const els = {\r\n bookTitle: document.getElementById('bookTitle'),\r\n chapterBadge: document.getElementById('chapterBadge'),\r\n chapterSub: document.getElementById('chapterSub'),\r\n pageIndicator: document.getElementById('pageIndicator'),\r\n progressBar: document.getElementById('progressBar'),\r\n chapterTitle: document.getElementById('chapterTitle'),\r\n chapterSubtitle: document.getElementById('chapterSubtitle'),\r\n summaryBody: document.getElementById('summaryBody'),\r\n termsList: document.getElementById('termsList'),\r\n moreTerms: document.getElementById('moreTerms'),\r\n tldrBody: document.getElementById('tldrBody'),\r\n chapterCounter: document.getElementById('chapterCounter'),\r\n prevBtn: document.getElementById('prevBtn'),\r\n nextBtn: document.getElementById('nextBtn'),\r\n chapterImage: document.getElementById('chapterImage'),\r\n chapterImageWrap: document.getElementById('chapterImageWrap'),\r\n };\r\n\r\n function getChapterIndexFromURL(){\r\n const url = new URL(window.location);\r\n const h = parseInt(url.searchParams.get('h') || url.hash.replace('#h=',''));\r\n const idx = isFinite(h) && h>0 ? h-1 : 0;\r\n return Math.max(0, Math.min(BOOK.chapters.length-1, idx));\r\n }\r\n\r\n let currentIndex = getChapterIndexFromURL();\r\n\r\n function updateURL(){\r\n const h = currentIndex + 1;\r\n const url = new URL(window.location);\r\n url.searchParams.set('h', String(h));\r\n history.replaceState({}, '', url);\r\n document.title = `${BOOK.title} \u2013 Basisstof ${h}`;\r\n }\r\n\r\n function render(){\r\n const total = BOOK.chapters.length;\r\n const ch = BOOK.chapters[currentIndex];\r\n\r\n els.bookTitle.textContent = BOOK.title;\r\n els.chapterBadge.textContent = `Basisstof ${ch.id}`;\r\n els.chapterSub.textContent = ch.title;\r\n\r\n els.chapterTitle.textContent = ch.title;\r\n els.chapterSubtitle.textContent = ch.subtitle || '';\r\n els.summaryBody.innerHTML = ch.summary;\r\n\r\n \/\/ Afbeelding per hoofdstuk invullen of het hele blok verbergen\r\n if (ch.image) {\r\n els.chapterImage.src = ch.image;\r\n els.chapterImage.alt = `Illustratie bij: ${ch.title}`;\r\n els.chapterImageWrap.style.display = 'block';\r\n } else {\r\n els.chapterImage.src = '';\r\n els.chapterImageWrap.style.display = 'none';\r\n }\r\n\r\n els.termsList.innerHTML = (ch.terms||[]).map(t => `<li>${t}<\/li>`).join('');\r\n els.moreTerms.href = ch.moreTermsUrl || '#';\r\n\r\n els.tldrBody.innerHTML = `${ch.tldr||''}<\/p>`;\r\n\r\n els.pageIndicator.textContent = `${ch.id} \/ ${total}`;\r\n els.chapterCounter.textContent = `Basisstof ${ch.id} van ${total}`;\r\n els.progressBar.style.width = `${(ch.id\/total)*100}%`;\r\n\r\n els.prevBtn.disabled = currentIndex === 0;\r\n els.nextBtn.disabled = currentIndex === total-1;\r\n\r\n updateURL();\r\n }\r\n\r\n function go(delta){\r\n const next = currentIndex + delta;\r\n if(next < 0 || next >= BOOK.chapters.length) return;\r\n currentIndex = next; render();\r\n \/\/ verplaats focus netjes\r\n document.getElementById('main').focus({preventScroll:true});\r\n }\r\n\r\n els.prevBtn.addEventListener('click', () => go(-1));\r\n els.nextBtn.addEventListener('click', () => go(1));\r\n\r\n document.addEventListener('keydown', (e) => {\r\n if(e.key === 'ArrowLeft') { go(-1); }\r\n if(e.key === 'ArrowRight'){ go(1); }\r\n });\r\n\r\n \/\/ Initial render\r\n render();\r\n <\/script>\r\n<\/body>\r\n<\/html>\r\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Samenvatting \u2013 Boek Ga naar inhoud Titel van het boek Basisstof 1 1 \/ 1 Hoofdstuknaam Korte inleiding of doel van dit hoofdstuk. Belangrijke begrippen Meer begrippen \u2192 Kort samengevat Vorige Basisstof 1 van 1 Volgende<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"folder":[32],"class_list":["post-816","page","type-page","status-publish","hentry"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/816","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=816"}],"version-history":[{"count":41,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/816\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2978,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/816\/revisions\/2978"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=816"}],"wp:term":[{"taxonomy":"folder","embeddable":true,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ffolder&post=816"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}

\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t

\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\r\n\r\n\r\n \r\n \r\n Samenvatting \u2013 Boek<\/title>\r\n <meta name=\"description\" content=\"Mooie, printvriendelijke samenvattingspagina met post-it begrippen, TL;DR en boeknavigatie.\" \/>\r\n <style>\r\n \/* ====== Design tokens ====== *\/\r\n :root {\r\n --bg: #f7f7fb;\r\n --surface: #ffffff;\r\n --ink: #0b1020;\r\n --muted: #5e647a;\r\n --accent: #5b7cfa; \/* primaire accentkleur *\/\r\n --accent-2: #9a7bf9; \/* verloop voor knoppen *\/\r\n --ring: rgba(91,124,250,.35);\r\n --shadow: 0 10px 30px rgba(11,16,32,.08);\r\n --radius: 18px;\r\n --note: #fff4b1; \/* post-it geel *\/\r\n --note-ink: #3e3a17;\r\n --success: #2ecc71;\r\n --danger: #ff6b6b;\r\n }\r\n\r\n @media (prefers-color-scheme: dark) {\r\n :root {\r\n --bg: #0e1220;\r\n --surface: #151a2c;\r\n --ink: #eef1ff;\r\n --muted: #a9b0d1;\r\n --accent: #7aa2ff;\r\n --accent-2: #b690ff;\r\n --ring: rgba(122,162,255,.35);\r\n --shadow: 0 10px 30px rgba(0,0,0,.35);\r\n --note: #f6dd7b;\r\n --note-ink: #2a2610;\r\n }\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Base ====== *\/\r\n *, *::before, *::after {\r\n box-sizing: border-box\r\n }\r\n\r\n html, body {\r\n height: 100%\r\n }\r\n\r\n body {\r\n margin: 0;\r\n background: radial-gradient(1200px 600px at 10% -10%, rgba(91,124,250,.08), transparent 60%), radial-gradient(1000px 700px at 120% 30%, rgba(154,123,249,.06), transparent 60%), var(--bg);\r\n color: var(--ink);\r\n font: 16px\/1.6 system-ui, -apple-system, Segoe UI, Roboto, Ubuntu, Cantarell, Noto Sans, Arial, \"Apple Color Emoji\",\"Segoe UI Emoji\";\r\n }\r\n\r\n a {\r\n color: var(--accent);\r\n text-decoration: none\r\n }\r\n\r\n a:hover {\r\n text-decoration: underline\r\n }\r\n\r\n .container {\r\n max-width: 1600px;\r\n margin-inline: auto;\r\n padding: 24px;\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Topbar \/ header ====== *\/\r\n .topbar {\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n gap: 16px;\r\n justify-content: space-between;\r\n margin-bottom: 18px;\r\n }\r\n\r\n .brand {\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n gap: 12px\r\n }\r\n\r\n .brand .logo {\r\n width: 42px;\r\n height: 42px;\r\n border-radius: 12px;\r\n background: linear-gradient(135deg,var(--accent),var(--accent-2));\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n display: grid;\r\n place-items: center\r\n }\r\n\r\n .brand .logo svg {\r\n width: 24px;\r\n height: 24px;\r\n fill: white\r\n }\r\n\r\n .brand h1 {\r\n font-size: clamp(18px, 3vw, 24px);\r\n margin: 0\r\n }\r\n\r\n .chapter-meta {\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n gap: 10px;\r\n color: var(--muted)\r\n }\r\n\r\n .badge {\r\n background: linear-gradient(135deg, rgba(91,124,250,.15), rgba(154,123,249,.15));\r\n padding: 6px 10px;\r\n border-radius: 999px;\r\n font-weight: 600\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Progress ====== *\/\r\n .progress-wrap {\r\n margin: 6px 0 20px 0\r\n }\r\n\r\n .progress {\r\n height: 8px;\r\n background: rgba(91,124,250,.15);\r\n border-radius: 999px;\r\n overflow: hidden\r\n }\r\n\r\n .progress > span {\r\n display: block;\r\n height: 100%;\r\n width: 0;\r\n background: linear-gradient(90deg,var(--accent),var(--accent-2));\r\n transition: width .35s ease\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Layout ====== *\/\r\n .layout {\r\n display: grid;\r\n grid-template-columns: 1.2fr .8fr;\r\n gap: 20px\r\n }\r\n\r\n @media (max-width: 900px) {\r\n .layout {\r\n grid-template-columns: 1fr;\r\n }\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Cards ====== *\/\r\n .card {\r\n background: var(--surface);\r\n border-radius: var(--radius);\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n position: relative\r\n }\r\n\r\n .summary {\r\n padding: 24px\r\n }\r\n\r\n .summary h2 {\r\n margin: 0 0 8px 0;\r\n font-size: clamp(22px, 3.2vw, 32px)\r\n }\r\n\r\n .summary .subtitle {\r\n color: var(--muted);\r\n margin: 0 0 18px 0\r\n }\r\n\r\n .summary p {\r\n margin: 0 0 12px 0\r\n }\r\n\r\n .summary ul, .summary ol {\r\n padding-left: 22px\r\n }\r\n\r\n .side {\r\n display: grid;\r\n gap: 20px;\r\n align-content: start\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Post-it note (begrippen) ====== *\/\r\n .note {\r\n background: var(--note);\r\n color: var(--note-ink);\r\n border-radius: 10px;\r\n padding: 18px 18px 70px 18px; \/* extra ruimte voor knop *\/\r\n position: relative;\r\n box-shadow: 0 18px 35px rgba(0,0,0,.12);\r\n transform: rotate(-0.7deg);\r\n filter: drop-shadow(0 8px 14px rgba(0,0,0,.08));\r\n isolation: isolate;\r\n }\r\n\r\n .note::before { \/* plakband *\/\r\n content: \"\";\r\n position: absolute;\r\n top: -10px;\r\n left: 40px;\r\n width: 70px;\r\n height: 26px;\r\n background: linear-gradient(180deg, rgba(255,255,255,.65), rgba(255,255,255,.25));\r\n box-shadow: 0 2px 6px rgba(0,0,0,.12);\r\n transform: rotate(-6deg);\r\n border-radius: 4px;\r\n }\r\n\r\n .note h3 {\r\n margin: 2px 0 8px 0;\r\n font-size: 20px\r\n }\r\n\r\n .terms {\r\n margin: 0;\r\n padding-left: 18px\r\n }\r\n\r\n .terms li {\r\n margin: 6px 0\r\n }\r\n\r\n .more-link {\r\n position: absolute;\r\n bottom: 12px;\r\n right: 12px;\r\n border: none;\r\n border-radius: 999px;\r\n padding: 10px 14px;\r\n font-weight: 700;\r\n cursor: pointer;\r\n background: linear-gradient(135deg,var(--accent),var(--accent-2));\r\n color: #fff;\r\n box-shadow: 0 10px 22px var(--ring);\r\n }\r\n\r\n .more-link:focus {\r\n outline: 3px solid var(--ring);\r\n outline-offset: 3px\r\n }\r\n\r\n \/* ====== TL;DR ====== *\/\r\n .tldr {\r\n padding: 16px 18px\r\n }\r\n\r\n .tldr h3 {\r\n margin: 0 0 8px 0;\r\n font-size: 18px\r\n }\r\n\r\n .tldr p {\r\n margin: 8px 0\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Book navigation ====== *\/\r\n .book-nav {\r\n position: sticky;\r\n bottom: 10px;\r\n margin-top: 26px;\r\n z-index: 5;\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n justify-content: center;\r\n gap: 14px;\r\n }\r\n\r\n .nav-btn {\r\n display: inline-flex;\r\n align-items: center;\r\n justify-content: center;\r\n gap: 10px;\r\n border: none;\r\n border-radius: 999px;\r\n padding: 12px 16px;\r\n font-weight: 700;\r\n cursor: pointer;\r\n background: var(--surface);\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n }\r\n\r\n .nav-btn svg {\r\n width: 22px;\r\n height: 22px;\r\n opacity: .9\r\n }\r\n\r\n .nav-btn:hover {\r\n outline: 3px solid var(--ring)\r\n }\r\n\r\n .nav-btn[disabled] {\r\n opacity: .5;\r\n cursor: not-allowed\r\n }\r\n\r\n .nav-info {\r\n background: var(--surface);\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n padding: 10px 14px;\r\n border-radius: 999px;\r\n color: var(--muted)\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Helpers ====== *\/\r\n .sr-only {\r\n position: absolute;\r\n width: 1px;\r\n height: 1px;\r\n padding: 0;\r\n margin: -1px;\r\n overflow: hidden;\r\n clip: rect(0,0,0,0);\r\n white-space: nowrap;\r\n border: 0\r\n }\r\n\r\n mark {\r\n background: linear-gradient(transparent 60%, rgba(91,124,250,.25) 60%)\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Print styles ====== *\/\r\n @media print {\r\n body {\r\n background: #fff\r\n }\r\n\r\n .topbar .brand .logo {\r\n display: none\r\n }\r\n\r\n .progress-wrap, .book-nav, .note::before {\r\n display: none\r\n }\r\n\r\n .layout {\r\n grid-template-columns: 1fr .6fr\r\n }\r\n\r\n a {\r\n color: inherit;\r\n text-decoration: none\r\n }\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Hoofdstukafbeelding (boven begrippen, vaste grootte) ====== *\/\r\n .image-note {\r\n background: #fff;\r\n border-radius: 14px;\r\n box-shadow: 0 10px 25px rgba(0,0,0,.12);\r\n padding: 12px;\r\n margin: 0;\r\n position: relative;\r\n transform: rotate(-1.2deg);\r\n width: 100%;\r\n height: 800px; \/* vaste weergavegrootte desktop *\/\r\n max-height: 800px;\r\n overflow: hidden;\r\n }\r\n\r\n .image-note img {\r\n display: block;\r\n width: 100%;\r\n height: 100%;\r\n object-fit: contain; \/* past binnen het kader, nooit te lang\/breed *\/\r\n border-radius: 10px;\r\n }\r\n\r\n .image-note .tape {\r\n content: \"\";\r\n position: absolute;\r\n top: -12px;\r\n left: 50%;\r\n transform: translateX(-50%) rotate(-4deg);\r\n width: 80px;\r\n height: 28px;\r\n background: linear-gradient(180deg, rgba(255,255,255,.7), rgba(255,255,255,.3));\r\n box-shadow: 0 2px 6px rgba(0,0,0,.2);\r\n border-radius: 4px;\r\n }\r\n\r\n @media (max-width: 900px) {\r\n .image-note {\r\n height: 420px;\r\n max-height: 420px;\r\n }\r\n \/* mobiel *\/\r\n }\r\n <\/style>\r\n<\/head>\r\n<body>\r\n <a class=\"sr-only\" href=\"#main\">Ga naar inhoud<\/a>\r\n <div class=\"container\">\r\n <header class=\"topbar\">\r\n <div class=\"brand\" aria-label=\"Boekgegevens\">\r\n <div class=\"logo\" aria-hidden=\"true\">\r\n \r\n <svg viewBox=\"0 0 24 24\" role=\"img\" aria-label=\"Boekpictogram\"><path d=\"M6 2h9a3 3 0 0 1 3 3v14.5a.5.5 0 0 1-.8.4c-1.1-.8-2.5-1.1-3.9-1.1H6a2 2 0 0 0-2 2V4a2 2 0 0 1 2-2Zm0 2a0 0 0 0 0 0 0v13h7.3c1.3 0 2.6.3 3.7.9V5a1 1 0 0 0-1-1Z\" \/><\/svg>\r\n <\/div>\r\n <div>\r\n <h1 id=\"bookTitle\">Titel van het boek<\/h1>\r\n <div class=\"chapter-meta\">\r\n Basisstof 1<\/span>\r\n <\/span>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n <div class=\"chapter-meta\" aria-live=\"polite\">\r\n 1 \/ 1<\/span>\r\n <\/div>\r\n <\/header>\r\n\r\n <div class=\"progress-wrap\" aria-hidden=\"true\">\r\n <div class=\"progress\"><\/span><\/div>\r\n <\/div>\r\n\r\n <main id=\"main\" class=\"layout\" tabindex=\"-1\">\r\n <section class=\"card summary\" aria-labelledby=\"chapterTitle\">\r\n <h2 id=\"chapterTitle\">Hoofdstuknaam<\/h2>\r\n Korte inleiding of doel van dit hoofdstuk.<\/p>\r\n <div id=\"summaryBody\">\r\n \r\n <\/div>\r\n <\/section>\r\n\r\n <aside class=\"side\">\r\n \r\n <section class=\"image-note\" id=\"chapterImageWrap\">\r\n <img decoding=\"async\" id=\"chapterImage\" src=\"\" alt=\"Illustratie bij dit hoofdstuk\" loading=\"lazy\">\r\n <\/span>\r\n <\/section>\r\n \r\n\r\n <section class=\"note\" aria-labelledby=\"begrippenTitle\">\r\n <h3 id=\"begrippenTitle\">Belangrijke begrippen<\/h3>\r\n <ul class=\"terms\" id=\"termsList\"><\/ul>\r\n <a id=\"moreTerms\" class=\"more-link\" href=\"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Meer begrippen \u2192<\/a>\r\n <\/section>\r\n\r\n <section class=\"tldr card\" aria-labelledby=\"tldrTitle\">\r\n <h3 id=\"tldrTitle\">Kort samengevat<\/h3>\r\n <div id=\"tldrBody\"><\/div>\r\n <\/section>\r\n <\/aside>\r\n <\/main>\r\n\r\n <nav class=\"book-nav\" aria-label=\"Hoofdstuknavigatie\">\r\n <button id=\"prevBtn\" class=\"nav-btn\" aria-label=\"Ga naar vorig hoofdstuk\">\r\n <svg viewBox=\"0 0 24 24\" aria-hidden=\"true\"><path d=\"M15.41 7.41 14 6l-6 6 6 6 1.41-1.41L10.83 12z\" \/><\/svg>\r\n Vorige\r\n <\/button>\r\n <div class=\"nav-info\">Basisstof 1 van 1<\/span><\/div>\r\n <button id=\"nextBtn\" class=\"nav-btn\" aria-label=\"Ga naar volgend hoofdstuk\">\r\n Volgende\r\n <svg viewBox=\"0 0 24 24\" aria-hidden=\"true\"><path d=\"M8.59 16.59 13.17 12 8.59 7.41 10 6l6 6-6 6z\" \/><\/svg>\r\n <\/button>\r\n <\/nav>\r\n <\/div>\r\n\r\n <script>\r\n \/\/ ====== VULLEN MET JE EIGEN DATA ======\r\n \/\/ Pas de BOOK-const aan voor jouw boek\/hoofdstukken. Je kunt dit in dezelfde file houden of later via JSON laten inladen.\r\n const BOOK = {\r\n title: \"Thema 11: Planten\", \/\/ \ud83d\udc49 boeknaam\r\n chapters: [\r\n \r\n\r\n\r\n\r\n {\r\n id: 1,\r\n title: \"Bouw, groei en ontwikkeling\",\r\n subtitle: \"Zonder planten zou er ook geen ander leven zijn.\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/ChatGPT-Image-23-sep-2025-20_11_52.png\", \r\n summary: `\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">\r\nPlanten bestaan uit verschillende <\/span>organen<\/strong>, die samen zorgen voor groei, overleving en voortplanting:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Wortels<\/strong>: nemen <\/span>water<\/strong> en <\/span>mineralen<\/strong> op, verankeren de plant in de bodem en dienen vaak als <\/span>opslagplaats<\/strong> (bijv. wortelknollen zoals peen).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Stengel<\/strong>: geeft <\/span>stevigheid<\/strong>, transporteert stoffen via <\/span>xyleem<\/strong> (water en mineralen omhoog) en <\/span>floëem<\/strong> (organische stoffen, zoals suikers, naar bladeren, bloemen en wortels). De stengel zorgt ook voor <\/span>stand van de bladeren<\/strong>, zodat ze optimaal licht kunnen opvangen.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bladeren<\/strong>: zijn gespecialiseerd in <\/span>fotosynthese<\/strong>, de aanmaak van glucose uit licht, CO\u2082 en water. Ze hebben <\/span>huidmondjes<\/strong> voor gaswisseling en verdamping, en bevatten <\/span>nervatuur<\/strong> (vaten) voor transport.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bloemen<\/strong>: zijn de <\/span>voortplantingsorganen<\/strong>, met <\/span>meeldraden<\/strong> (mannelijk, vormen stuifmeel met zaadcellen) en de <\/span>stamper<\/strong> (vrouwelijk, met eicellen).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Groei van planten<\/strong><\/h3>\r\nPlanten groeien hun hele leven door, dankzij <\/span>meristemen<\/strong> (deelweefsels) waarin cellen voortdurend kunnen delen. Groei verloopt in drie stappen:<\/span><\/p>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Celdeling<\/strong>: in de wortel- en stengeltoppen delen cellen zich intensief.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Celstrekking<\/strong>: na deling nemen cellen water op in hun <\/span>vacuole<\/strong> en worden groter.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Celdifferentiatie<\/strong>: cellen krijgen hun uiteindelijke <\/span>vorm en functie<\/strong> (bijvoorbeeld huidcellen, vaatbundelcellen).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ol>\r\n<h3>Primaire en secundaire groei<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Primaire groei<\/strong>: lengtegroei vanuit <\/span>apicale meristemen<\/strong> in wortel- en stengeltoppen. Hierdoor worden wortels en scheuten langer.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Secundaire groei<\/strong>: diktegroei bij houtige planten door het <\/span>cambium<\/strong>, een speciaal meristeem dat naar binnen nieuwe <\/span>houtvaten (xyleem)<\/strong> vormt en naar buiten nieuwe <\/span>bastvaten (floëem)<\/strong>. Door het jaarlijks vormen van nieuwe houtlagen ontstaan <\/span>jaarringen<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Ontwikkeling van planten<\/strong><\/h3>\r\nDe <\/span>ontwikkeling<\/strong> van een plant omvat alle veranderingen in bouw en functie tijdens de levenscyclus:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kieming<\/strong>: start van de groei uit een zaad. Voorwaarden: <\/span>water<\/strong> (activering enzymen), <\/span>zuurstof<\/strong> (voor dissimilatie), en de juiste <\/span>temperatuur<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Vegetatieve fase<\/strong>: ontwikkeling van wortels, stengel en bladeren.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Generatieve fase<\/strong>: overgang naar <\/span>bloei<\/strong>, bestuiving en <\/span>bevruchting<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Vrucht- en zaadvorming<\/strong>: het <\/span>zaadbeginsel<\/strong> wordt een <\/span>zaad<\/strong>, de <\/span>vruchtbeginselwand<\/strong> vormt de <\/span>vrucht<\/strong>. Dit zorgt voor verspreiding en de start van een nieuwe generatie.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Factoren die groei beïnvloeden<\/strong><\/h3>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Interne factoren<\/strong>:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Plantenhormonen<\/strong> reguleren de groei:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Auxine<\/strong> → stimuleert celstrekking en buiging naar licht (fototropie).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Cytokininen<\/strong> → stimuleren celdeling.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Gibberellinen<\/strong> → bevorderen stengelstrekking en kieming.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Ethyleen<\/strong> → stimuleert rijping van vruchten en bladval.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Abscisinezuur<\/strong> → remt groei, zorgt voor dormantie (rusttoestand).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Externe factoren<\/strong>:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Licht<\/strong>: stuurt fotosynthese en fototropie.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zwaartekracht<\/strong>: veroorzaakt geotropie (wortels groeien met, stengels tegen zwaartekracht in).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Water en mineralen<\/strong>: essentieel voor celdeling, fotosynthese en stevigheid.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ol>\r\nTemperatuur<\/strong>: beïnvloedt enzymactiviteit en dus de snelheid van groei en ontwikkeling.<\/span><\/p>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n\r\n `,\r\n terms: [\r\n\"Wortels \u2013 opname, verankering, opslag\",\r\n\"Stengel \u2013 stevigheid, transport via xyleem en flo\u00ebem\",\r\n\"Blad \u2013 fotosynthese, gaswisseling via huidmondjes\",\r\n\"Bloem \u2013 voortplantingsorgaan met meeldraden en stamper\",\r\n\"Meristemen \u2013 deelweefsel waar celdeling plaatsvindt\",\r\n\"Primaire groei \u2013 lengtegroei door topmeristemen\",\r\n\"Secundaire groei \u2013 diktegroei door cambium, vorming van jaarringen\",\r\n\"Celstrekking \u2013 vergroting door wateropname in de vacuole\",\r\n\"Celdifferentiatie \u2013 cellen krijgen specifieke functies\",\r\n\"Kieming \u2013 start van de groei uit een zaad\",\r\n\"Vegetatieve fase \u2013 vorming van wortels, stengels, bladeren\",\r\n\"Generatieve fase \u2013 bloei, voortplanting, vruchtvorming\",\r\n\"Auxine, cytokininen, gibberellinen, ethyleen, abscisinezuur \u2013 planten\u00adhormonen die groei en ontwikkeling sturen\",\r\n\"Tropismen \u2013 groeirichtingen door prikkels (fototropie, geotropie)\",\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"De bouw van planten bestaat uit wortels, stengels, bladeren en bloemen, die respectievelijk zorgen voor opname, transport, fotosynthese, stevigheid en voortplanting. Groei ontstaat door celdeling, celstrekking en differentiatie. Bij primaire groei neemt de lengte toe, bij secundaire groei de dikte door het cambium. De ontwikkeling van planten omvat kieming, vegetatieve fase, bloei en vruchtvorming. De groei wordt be\u00efnvloed door plantenhormonen (auxine, cytokininen, gibberellinen, ethyleen, abscisinezuur) en externe factoren (licht, zwaartekracht, water, temperatuur). Planten reageren hierop met tropismen, zodat ze zich optimaal aanpassen aan hun omgeving.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 2,\r\n title: \"Transport in planten\",\r\n subtitle: \"Transport in planten gaat niet over een autosnelweg maar via andere hele slimme systemen.\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/ChatGPT-Image-23-sep-2025-20_11_06.png\", \r\n summary: `\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">\r\nPlanten hebben, net als dieren, een <\/span>transportsysteem<\/strong> nodig om stoffen te verplaatsen. Dit gebeurt via twee soorten vaatbundels:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Xyleem (houtvaten)<\/strong>: vervoeren <\/span>water<\/strong> en <\/span>mineralen<\/strong> (zouten) van de wortels naar de bladeren.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Floëem (bastvaten)<\/strong>: vervoeren <\/span>organische stoffen<\/strong> (vooral <\/span>suikers<\/strong> zoals glucose en sacharose) van de bladeren naar andere delen van de plant.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nSamen vormen ze de <\/span>vaatbundels<\/strong>, die in stengels vaak in ringen of bundels naast elkaar liggen.<\/span><\/p>\r\n<h3>Opname en transport van water en mineralen<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Wortelharen<\/strong> nemen water en opgeloste <\/span>mineralen<\/strong> op uit de bodem door <\/span>osmose<\/strong> en <\/span>actief transport<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Het water beweegt via de <\/span>endodermis<\/strong> en de <\/span>bandjes van Caspary<\/strong> richting de centrale cilinder, waar de <\/span>xyleemvaten<\/strong> beginnen.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">In de xyleemvaten stijgt water door:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Capillaire werking<\/strong>: dunne vaten trekken water omhoog.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Cohesie<\/strong> (watermoleculen trekken elkaar aan) en <\/span>adhesie<\/strong> (aantrekking aan de vaatwand).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Transpiratiezuiging<\/strong>: verdamping van water via de <\/span>huidmondjes<\/strong> in de bladeren zuigt water omhoog in de plant.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ol>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Transport van assimilatieproducten<\/strong><\/h3>\r\nDe producten van de <\/span>fotosynthese<\/strong> (zoals <\/span>glucose<\/strong>) worden in bladeren vaak omgezet in <\/span>sacharose<\/strong>. Deze worden vervoerd via het <\/span>floëem<\/strong> naar:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">wortels<\/strong> (opslag als zetmeel),<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">zaden<\/strong> en <\/span>vruchten<\/strong> (opslag of gebruik bij ontwikkeling),<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">groeipunten<\/strong> (voor opbouw van nieuwe cellen).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nDit transport verloopt volgens de <\/span>drukstroomtheorie<\/strong>:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Suikers worden actief in de floëemvaten gepompt.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hierdoor stijgt de osmotische waarde en stroomt er water vanuit de xyleem naar de floëem.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De hogere druk duwt de suikers naar plaatsen waar ze nodig zijn of opgeslagen worden.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Regeling van transport<\/strong><\/h3>\r\nTransport in planten wordt sterk beïnvloed door:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Huidmondjes<\/strong>: openen en sluiten regelen de mate van <\/span>verdamping<\/strong> en daarmee de waterstroom.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Plantenhormonen<\/strong>: o.a. <\/span>abscisinezuur<\/strong> sluit huidmondjes bij droogte.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nOmgevingsfactoren<\/strong>: temperatuur, luchtvochtigheid, licht en wind beïnvloeden de snelheid van transpiratie en daarmee de waterstroom.<\/span><\/p>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n `,\r\n terms: [\r\n\"Vaatbundels \u2013 samenstel van xyleem en flo\u00ebem\",\r\n\"Xyleem (houtvaten) \u2013 transport van water en mineralen\",\r\n\"Flo\u00ebem (bastvaten) \u2013 transport van suikers en andere organische stoffen\",\r\n\"Wortelharen \u2013 nemen water en mineralen op\",\r\n\"Endodermis en bandjes van Caspary \u2013 regelen opname van stoffen naar de centrale cilinder\",\r\n\"Capillaire werking \u2013 opstijgen van water in dunne buisjes\",\r\n\"Cohesie en adhesie \u2013 onderlinge aantrekkingskracht tussen watermoleculen en tussen water en de vaatwand\",\r\n\"Transpiratiezuiging \u2013 verdamping van water in bladeren trekt water omhoog\",\r\n\"Assimilatieproducten \u2013 organische stoffen gevormd door fotosynthese\",\r\n\"Drukstroomtheorie \u2013 verklaring voor transport van suikers in flo\u00ebem\",\r\n\"Huidmondjes \u2013 openen en sluiten voor gaswisseling en regulatie van verdamping\",\r\n\"Abscisinezuur \u2013 hormoon dat huidmondjes sluit bij droogte\",\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Planten vervoeren stoffen via vaatbundels, bestaande uit xyleem (water en mineralen omhoog) en flo\u00ebem (suikers en andere organische stoffen naar alle delen van de plant). Wateropname in wortels gebeurt door osmose en actief transport; transport in xyleem vindt plaats door cohesie, adhesie, capillaire werking en vooral transpiratiezuiging. Suikertransport verloopt via de drukstroomtheorie, waarbij opgeloste suikers met water worden verplaatst naar wortels, vruchten en groeipunten. De snelheid van transport wordt geregeld door huidmondjes, plantenhormonen en omgevingsfactoren.\"\r\n },\r\n {\r\n id: 3,\r\n title: \"Stofwisseling\",\r\n subtitle: \"Wat betekent dat? Het wisselen van stoffen\u2026\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/ChatGPT-Image-23-sep-2025-20_11_08.png\", \r\n summary: `\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">\r\nStofwisseling (metabolisme)<\/strong> in planten omvat alle <\/span>chemische reacties<\/strong> in cellen. Daarbij worden stoffen <\/span>afgebroken (dissimilatie)<\/strong> of <\/span>opgebouwd (assimilatie)<\/strong>. Planten zijn <\/span>autotroof<\/strong>, wat betekent dat zij zelf organische stoffen kunnen maken uit anorganische stoffen via <\/span>fotosynthese<\/strong>.<\/span><\/p>\r\n<h3>Fotosynthese: de kern van de plantstofwisseling<\/strong><\/h3>\r\nIn de <\/span>bladgroenkorrels (chloroplasten)<\/strong> vindt <\/span>fotosynthese<\/strong> plaats:<\/span> <\/span> 6 CO\u2082 + 6 H\u2082O + lichtenergie → C\u2086H\u2081\u2082O\u2086 + 6 O\u2082<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Lichtreacties<\/strong> (in de thylakoïden):<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Fotolyse<\/strong>: water wordt gesplitst in zuurstof, protonen en elektronen.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Vorming van <\/span>ATP<\/strong> en <\/span>NADPH<\/strong>, die energie leveren voor de volgende stap.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Donkerreacties (Calvincyclus)<\/strong> (in het stroma):<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">CO\u2082<\/strong> wordt vastgelegd door het enzym <\/span>Rubisco<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Met behulp van ATP en NADPH wordt glucose gevormd.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\nDe gevormde <\/span>glucose<\/strong> is de basis voor andere <\/span>assimilatieproducten<\/strong> zoals <\/span>zetmeel<\/strong>, <\/span>cellulose<\/strong>, <\/span>vetten<\/strong> en <\/span>eiwitten<\/strong>.<\/span><\/p>\r\n<h3>Dissimilatie in planten<\/strong><\/h3>\r\nPlanten hebben energie nodig voor groei, transport en biosynthese. Deze energie komt vrij door <\/span>dissimilatie<\/strong>:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Aerobe dissimilatie (verbranding)<\/strong>: glucose + O\u2082 → CO\u2082 + H\u2082O + ATP.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Anaerobe dissimilatie (gisting)<\/strong> kan plaatsvinden in zuurstofarme omstandigheden (bijv. wortelcellen in waterverzadigde bodems).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nPlanten gebruiken dus zowel <\/span>fotosynthese<\/strong> (opbouw) als <\/span>dissimilatie<\/strong> (afbraak). Overdag overheerst fotosynthese, ’s nachts alleen dissimilatie.<\/span><\/p>\r\n<h3>Voortgezette assimilatie<\/strong><\/h3>\r\nDe bij fotosynthese gemaakte <\/span>glucose<\/strong> wordt omgezet in andere belangrijke stoffen:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zetmeel<\/strong>: reservestof, opgeslagen in wortels, knollen, zaden.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Cellulose<\/strong>: bouwstof voor celwanden.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Vetten<\/strong>: energierijke opslag- en bouwstoffen.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Eiwitten<\/strong>: gemaakt uit glucose en <\/span>stikstofverbindingen<\/strong> (opgenomen uit de bodem als nitraat).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Transport en verdeling van stoffen<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Via het <\/span>xyleem<\/strong> worden water en mineralen aangevoerd naar de bladeren.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Via het <\/span>floëem<\/strong> worden suikers en andere assimilatieproducten verdeeld naar wortels, vruchten en groeipunten.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De <\/span>drukstroomtheorie<\/strong> verklaart hoe suikers met water via floëem verplaatst worden.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Belang voor de biosfeer<\/strong><\/h3>\r\nPlanten zijn de <\/span>producenten<\/strong> in ecosystemen. Zij vormen de eerste schakel in de <\/span>voedselketen<\/strong>, doordat ze anorganische stoffen omzetten in energierijke organische stoffen. Ook produceren ze zuurstof, essentieel voor de ademhaling van vrijwel alle levende wezens.<\/span><\/p>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n `,\r\n terms: [\r\n\"Stofwisseling (metabolisme) \u2013 geheel van chemische reacties in een cel\",\r\n\"Assimilatie \u2013 opbouw van organische stoffen (fotosynthese)\",\r\n\"Dissimilatie \u2013 afbraak van organische stoffen voor energie\",\r\n\"Fotosynthese \u2013 omzetting van CO\u2082 en H\u2082O in glucose en O\u2082 met behulp van lichtenergie\",\r\n\"Lichtreacties \u2013 deel van fotosynthese waarin ATP, NADPH en O\u2082 ontstaan\",\r\n\"Donkerreacties (Calvincyclus) \u2013 omzetting van CO\u2082 in glucose\",\r\n\"Rubisco \u2013 enzym dat CO\u2082 vastlegt in de Calvincyclus\",\r\n\"Zetmeel \u2013 reservestof, opslag van glucose\",\r\n\"Cellulose \u2013 bouwstof van celwanden\",\r\n\"Vetten \u2013 energierijke bouw- en reservestoffen\",\r\n\"Eiwitten \u2013 opgebouwd uit aminozuren, ontstaan door koppeling van glucose en stikstofverbindingen\",\r\n\"Xyleem \u2013 transport van water en mineralen\",\r\n\"Flo\u00ebem \u2013 transport van suikers en assimilatieproducten\",\r\n\"Drukstroomtheorie \u2013 verklaring van transport in flo\u00ebem\",\r\n\"Producenten \u2013 autotrofe organismen die organische stoffen maken uit anorganische stoffen\",\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Planten voeren zowel assimilatie (opbouw, vooral via fotosynthese) als dissimilatie (afbraak voor energie) uit. Tijdens fotosynthese zetten chloroplasten CO\u2082 en H\u2082O om in glucose en O\u2082, waarbij lichtreacties en donkerreacties nauw samenwerken. De gevormde glucose wordt gebruikt voor voortgezette assimilatie (vorming van zetmeel, cellulose, vetten, eiwitten). Via xyleem en flo\u00ebem worden water, mineralen en organische stoffen getransporteerd. Zo zijn planten de producenten van ecosystemen: ze leveren energie en bouwstoffen voor zichzelf \u00e9n voor alle andere organismen.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 4,\r\n title: \"Voortplanting\",\r\n subtitle: \"Er zijn nog veeeeel meer manieren als je in eerste instantie zou bedenken.\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/ChatGPT-Image-23-sep-2025-20_11_10.png\", \r\n summary: `\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">\r\nBij <\/span>ongeslachtelijke voortplanting<\/strong> ontstaat een nieuwe plant zonder bevruchting. De nakomelingen zijn <\/span>genetisch identiek<\/strong> (klonen) aan de ouder.<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Dit gebeurt door <\/span>mitose<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Voorbeelden:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Wortelstokken<\/strong>, <\/span>uitlopers<\/strong> en <\/span>bollen<\/strong> (bijv. aardbei, tulp).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Stekken<\/strong> of <\/span>weefselkweek<\/strong> (kunstmatige vegetatieve voortplanting door de mens).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Voordeel: snelle vermeerdering.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Nadeel: geen <\/span>genetische variatie<\/strong> → grotere kwetsbaarheid voor ziekten of veranderende omstandigheden.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Geslachtelijke voortplanting<\/strong><\/h3>\r\nBij <\/span>geslachtelijke voortplanting<\/strong> ontstaat een nieuwe plant door <\/span>versmelting van gameten<\/strong> (bevruchting). Hierdoor ontstaat <\/span>genetische variatie<\/strong>.<\/span><\/p>\r\n<h4>Bouw van de bloem<\/strong><\/h4>\r\nEen bloem is het voortplantingsorgaan en bestaat uit:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Meeldraden<\/strong> (mannelijk):<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Helmknop<\/strong> met <\/span>stuifmeelkorrels<\/strong> (pollen), die <\/span>mannelijke geslachtscellen (zaadcellen)<\/strong> bevatten.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Stamper<\/strong> (vrouwelijk):<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Stempel<\/strong> (vangt stuifmeel op).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Stijl<\/strong> (geleid de stuifmeelbuis).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zaadbeginsel<\/strong> (bevat de <\/span>eicel<\/strong>).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h4>Bestuiving<\/strong><\/h4>\r\nDe overdracht van <\/span>stuifmeel<\/strong> van de meeldraad naar de stamper.<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zelfbestuiving<\/strong>: stuifmeel komt van dezelfde bloem of plant.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kruisbestuiving<\/strong>: stuifmeel komt van een andere plant van dezelfde soort.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nBestuiving kan plaatsvinden door:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Wind<\/strong> (windbloemen, klein, veel licht stuifmeel, grote pluimen).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Insecten<\/strong> (insectenbloemen, opvallend gekleurd, nectar, geuren).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h4>Bevruchting<\/strong><\/h4>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Uit een stuifmeelkorrel groeit een <\/span>stuifmeelbuis<\/strong> door de <\/span>stijl<\/strong> naar een <\/span>zaadbeginsel<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Een <\/span>zaadcel<\/strong> versmelt met een <\/span>eicel<\/strong> → <\/span>zygoot<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De zygote ontwikkelt zich tot een <\/span>embryo<\/strong> in het zaad.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Zaad- en vruchtvorming<\/strong><\/h3>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Het <\/span>zaadbeginsel<\/strong> ontwikkelt zich tot een <\/span>zaad<\/strong> met:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zaadhuid<\/strong> (bescherming),<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Voedingsreserve<\/strong> (meellichaam of kiemwit),<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kiem<\/strong> (embryo met worteltje en blaadjes).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Het <\/span>vruchtbeginsel<\/strong> groeit uit tot een <\/span>vrucht<\/strong>, die zorgt voor bescherming en verspreiding.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h4>Verspreiding<\/strong><\/h4>\r\nZaden en vruchten kunnen verspreid worden door:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Wind<\/strong> (bijv. paardenbloem, esdoorn).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Dieren<\/strong> (door eten of door klitten aan de vacht).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Water<\/strong> (bijv. kokosnoot).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zelfverspreiding<\/strong> (vruchten springen open).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Genetische variatie<\/strong><\/h3>\r\nGeslachtelijke voortplanting leidt tot <\/span>variatie<\/strong> door:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Crossing-over<\/strong> en <\/span>independent assortment<\/strong> tijdens de <\/span>meiose<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Versmelting van gameten<\/strong> van verschillende individuen.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nDeze variatie is een belangrijke motor voor <\/span>evolutie<\/strong> en <\/span>aanpassing<\/strong> van plantensoorten aan hun omgeving.<\/span><\/p>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n `,\r\n terms: [\r\n\"Ongeslachtelijke voortplanting \u2013 vermeerdering zonder bevruchting, genetisch identieke nakomelingen\",\r\n\"Geslachtelijke voortplanting \u2013 voortplanting met bevruchting en genetische variatie\",\r\n\"Klonen \u2013 genetisch identieke nakomelingen\",\r\n\"Bloem \u2013 voortplantingsorgaan van bedektzadigen\",\r\n\"Meeldraad \u2013 mannelijk voortplantingsorgaan, produceert stuifmeel\",\r\n\"Stamper \u2013 vrouwelijk voortplantingsorgaan met stempel, stijl en zaadbeginsel\",\r\n\"Stuifmeelkorrel \u2013 bevat mannelijke geslachtscellen\",\r\n\"Bestuiving \u2013 overdracht van stuifmeel naar de stamper\",\r\n\"Zelfbestuiving \u2013 stuifmeel van dezelfde plant\",\r\n\"Kruisbestuiving \u2013 stuifmeel van een andere plant\",\r\n\"Bevruchting \u2013 versmelting van zaadcel en eicel \u2192 zygote\",\r\n\"Zaad \u2013 bevat kiem, zaadhuid en voedingsreserve\",\r\n\"Vrucht \u2013 ontstaat uit vruchtbeginsel, beschermt en verspreidt zaden\",\r\n\"Verspreiding \u2013 transport van zaden via wind, dieren, water of zelfverspreiding\",\r\n\"Genetische variatie \u2013 verschillen in DNA tussen individuen, ontstaat bij geslachtelijke voortplanting\",\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Planten kunnen zich ongeslachtelijk (klonen via wortelstokken, bollen, stekken) of geslachtelijk (via bloemen en bevruchting) voortplanten. Bij geslachtelijke voortplanting zorgen meeldraden en stamper voor de vorming van gameten, en vindt bestuiving en bevruchting plaats. Daarna ontwikkelen zich zaden en vruchten, die op verschillende manieren verspreid kunnen worden. Ongeslachtelijke voortplanting is snel maar zonder variatie, terwijl geslachtelijke voortplanting genetische diversiteit oplevert en dus belangrijk is voor de evolutie en aanpassing van soorten.\"\r\n },\r\n {\r\n id: 5,\r\n title: \"Reageren op de omgeving\",\r\n subtitle: \"Hoe reageren planten op hun omgeving?\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/ChatGPT-Image-23-sep-2025-20_11_12.png\", \r\n summary: `\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">\r\nPlanten hebben geen zenuwstelsel of spieren zoals dieren, maar ze kunnen wel degelijk reageren op hun <\/span>omgeving<\/strong>. Ze vangen <\/span>prikkels<\/strong> op (zoals licht, zwaartekracht, aanraking, water en daglengte) en passen hun <\/span>groei en ontwikkeling<\/strong> daarop aan. Deze reacties verlopen langzaam, doordat ze worden gestuurd door <\/span>plantenhormonen<\/strong> en <\/span>groeirichtingen<\/strong>.<\/span><\/p>\r\n<h3>Tropismen<\/strong><\/h3>\r\nEen <\/span>tropisme<\/strong> is een gerichte groeibeweging van een plant als reactie op een prikkel.<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Fototropie<\/strong>: groei naar het licht toe (scheuten) of juist van licht af (soms wortels).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Geotropie (gravitropie)<\/strong>: wortels groeien met de zwaartekracht mee (positief geotropisch), stengels groeien ertegenin (negatief geotropisch).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hydrotropie<\/strong>: wortels groeien in de richting van water.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Thigmotropie<\/strong>: groei als reactie op aanraking, bv. ranken van klimplanten die om een steun heen draaien.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nTropismen zorgen ervoor dat planten zich optimaal aanpassen aan hun omgeving, bijvoorbeeld door zoveel mogelijk <\/span>licht<\/strong> en <\/span>water<\/strong> te verkrijgen.<\/span><\/p>\r\n<h3>Nastieën<\/strong><\/h3>\r\nNaast tropismen bestaan er ook <\/span>nastieën<\/strong>: bewegingen die niet gericht zijn naar de prikkel toe, maar afhangen van de <\/span>bouw<\/strong> van het orgaan.<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Fotonastie<\/strong>: openen en sluiten van bloemen afhankelijk van lichtintensiteit.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Thigmonastie<\/strong>: beweging als reactie op aanraking, bv. het dichtklappen van bladeren bij de <\/span>Mimosa pudica<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Slaapbewegingen<\/strong>: bladeren sluiten zich ’s nachts en openen zich overdag.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nNastieën zijn vaak snelle reacties en hebben een beschermende of functionele rol.<\/span><\/p>\r\n<h3>Rol van plantenhormonen<\/strong><\/h3>\r\nPlantenhormonen<\/strong> zijn signaalstoffen die groei en ontwikkeling sturen. Belangrijke hormonen bij het reageren op prikkels zijn:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Auxine<\/strong>: stimuleert <\/span>celstrekking<\/strong> aan de schaduwzijde van een stengel → oorzaak van <\/span>fototropie<\/strong>. In wortels remt auxine juist de celstrekking, waardoor wortels naar beneden groeien (<\/span>positieve geotropie<\/strong>).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Cytokininen<\/strong>: stimuleren <\/span>celdeling<\/strong>, spelen een rol bij knopontwikkeling.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Gibberellinen<\/strong>: bevorderen stengelstrekking en kieming.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Ethyleen<\/strong>: gasvormig hormoon dat zorgt voor <\/span>vruchtrijping<\/strong> en bladval.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Abscisinezuur<\/strong>: remt groei, bevordert <\/span>dormantie<\/strong> en sluiting van <\/span>huidmondjes<\/strong> bij droogte.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nDoor de samenwerking (en soms tegenwerking) van hormonen kan de plant haar groei nauwkeurig afstemmen op de omgeving.<\/span><\/p>\r\n<h3>Fotoperiodiciteit en seizoensinvloeden<\/strong><\/h3>\r\nVeel planten reageren op de <\/span>lengte van de dag en nacht<\/strong> (<\/span>fotoperiodiciteit<\/strong>).<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Lange-dagplanten<\/strong> bloeien alleen als de dagen langer worden (zomer).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Korte-dagplanten<\/strong> bloeien bij korte dagen (najaar).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Dag-neutrale planten<\/strong> bloeien onafhankelijk van daglengte.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nDaarnaast reageren planten op seizoenen door:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bladval<\/strong> in de herfst (gestuurd door <\/span>ethyleen<\/strong> en <\/span>abscisinezuur<\/strong>).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kiemrust (dormantie)<\/strong> van zaden in de winter.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Voorjaarsbloei<\/strong> na kouprikkel (koudebehoefte).<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h3>Samenwerking van wortels en scheuten<\/strong><\/h3>\r\nWortels en scheuten werken samen bij het reageren op de omgeving:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Wortels sturen de groei richting water en mineralen.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Scheuten richten zich naar het licht.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nSamen zorgen ze ervoor dat de plant <\/span>licht, water en voedingsstoffen<\/strong> optimaal benut.<\/span> <\/span><\/p>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n `,\r\n terms: [\r\n\"Prikkelbaarheid \u2013 vermogen van planten om op prikkels te reageren\",\r\n\"Tropisme \u2013 gerichte groeibeweging als reactie op een prikkel\",\r\n\"Fototropie, geotropie, hydrotropie, thigmotropie\",\r\n\"Nastie \u2013 niet-gerichte beweging afhankelijk van bouw\",\r\n\"Fotonastie, thigmonastie, slaapbewegingen\",\r\n\"Auxine \u2013 hormoon dat celstrekking be\u00efnvloedt, verantwoordelijk voor tropismen\",\r\n\"Cytokininen \u2013 hormonen die celdeling stimuleren\",\r\n\"Gibberellinen \u2013 hormonen die stengelstrekking en kieming bevorderen\",\r\n\"Ethyleen \u2013 gasvormig hormoon dat rijping en bladval regelt\",\r\n\"Abscisinezuur \u2013 hormoon dat groei remt, huidmondjes sluit en dormantie veroorzaakt\",\r\n\"Fotoperiodiciteit \u2013 invloed van daglengte op bloei\",\r\n\"Dormantie \u2013 rusttoestand van zaden of knoppen\",\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Planten reageren op hun omgeving via tropismen (gerichte groei naar prikkels) en nastie\u00ebn (niet-gerichte bewegingen). Belangrijke prikkels zijn licht, zwaartekracht, water en aanraking. Deze reacties worden gestuurd door plantenhormonen zoals auxine, cytokininen, gibberellinen, ethyleen en abscisinezuur. Daarnaast reageren planten op daglengte en seizoensinvloeden, zoals bloei, bladval en kiemrust. Door deze mechanismen kunnen planten zich aanpassen aan wisselende omstandigheden en hun overlevingskansen vergroten.\"\r\n },\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n ]\r\n };\r\n\r\n \/\/ ====== APP LOGICA ======\r\n const els = {\r\n bookTitle: document.getElementById('bookTitle'),\r\n chapterBadge: document.getElementById('chapterBadge'),\r\n chapterSub: document.getElementById('chapterSub'),\r\n pageIndicator: document.getElementById('pageIndicator'),\r\n progressBar: document.getElementById('progressBar'),\r\n chapterTitle: document.getElementById('chapterTitle'),\r\n chapterSubtitle: document.getElementById('chapterSubtitle'),\r\n summaryBody: document.getElementById('summaryBody'),\r\n termsList: document.getElementById('termsList'),\r\n moreTerms: document.getElementById('moreTerms'),\r\n tldrBody: document.getElementById('tldrBody'),\r\n chapterCounter: document.getElementById('chapterCounter'),\r\n prevBtn: document.getElementById('prevBtn'),\r\n nextBtn: document.getElementById('nextBtn'),\r\n chapterImage: document.getElementById('chapterImage'),\r\n chapterImageWrap: document.getElementById('chapterImageWrap'),\r\n };\r\n\r\n function getChapterIndexFromURL(){\r\n const url = new URL(window.location);\r\n const h = parseInt(url.searchParams.get('h') || url.hash.replace('#h=',''));\r\n const idx = isFinite(h) && h>0 ? h-1 : 0;\r\n return Math.max(0, Math.min(BOOK.chapters.length-1, idx));\r\n }\r\n\r\n let currentIndex = getChapterIndexFromURL();\r\n\r\n function updateURL(){\r\n const h = currentIndex + 1;\r\n const url = new URL(window.location);\r\n url.searchParams.set('h', String(h));\r\n history.replaceState({}, '', url);\r\n document.title = `${BOOK.title} \u2013 Basisstof ${h}`;\r\n }\r\n\r\n function render(){\r\n const total = BOOK.chapters.length;\r\n const ch = BOOK.chapters[currentIndex];\r\n\r\n els.bookTitle.textContent = BOOK.title;\r\n els.chapterBadge.textContent = `Basisstof ${ch.id}`;\r\n els.chapterSub.textContent = ch.title;\r\n\r\n els.chapterTitle.textContent = ch.title;\r\n els.chapterSubtitle.textContent = ch.subtitle || '';\r\n els.summaryBody.innerHTML = ch.summary;\r\n\r\n \/\/ Afbeelding per hoofdstuk invullen of het hele blok verbergen\r\n if (ch.image) {\r\n els.chapterImage.src = ch.image;\r\n els.chapterImage.alt = `Illustratie bij: ${ch.title}`;\r\n els.chapterImageWrap.style.display = 'block';\r\n } else {\r\n els.chapterImage.src = '';\r\n els.chapterImageWrap.style.display = 'none';\r\n }\r\n\r\n els.termsList.innerHTML = (ch.terms||[]).map(t => `<li>${t}<\/li>`).join('');\r\n els.moreTerms.href = ch.moreTermsUrl || '#';\r\n\r\n els.tldrBody.innerHTML = `${ch.tldr||''}<\/p>`;\r\n\r\n els.pageIndicator.textContent = `${ch.id} \/ ${total}`;\r\n els.chapterCounter.textContent = `Basisstof ${ch.id} van ${total}`;\r\n els.progressBar.style.width = `${(ch.id\/total)*100}%`;\r\n\r\n els.prevBtn.disabled = currentIndex === 0;\r\n els.nextBtn.disabled = currentIndex === total-1;\r\n\r\n updateURL();\r\n }\r\n\r\n function go(delta){\r\n const next = currentIndex + delta;\r\n if(next < 0 || next >= BOOK.chapters.length) return;\r\n currentIndex = next; render();\r\n \/\/ verplaats focus netjes\r\n document.getElementById('main').focus({preventScroll:true});\r\n }\r\n\r\n els.prevBtn.addEventListener('click', () => go(-1));\r\n els.nextBtn.addEventListener('click', () => go(1));\r\n\r\n document.addEventListener('keydown', (e) => {\r\n if(e.key === 'ArrowLeft') { go(-1); }\r\n if(e.key === 'ArrowRight'){ go(1); }\r\n });\r\n\r\n \/\/ Initial render\r\n render();\r\n <\/script>\r\n<\/body>\r\n<\/html>\r\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Samenvatting \u2013 Boek Ga naar inhoud Titel van het boek Basisstof 1 1 \/ 1 Hoofdstuknaam Korte inleiding of doel van dit hoofdstuk. Belangrijke begrippen Meer begrippen \u2192 Kort samengevat Vorige Basisstof 1 van 1 Volgende<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"folder":[32],"class_list":["post-816","page","type-page","status-publish","hentry"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/816","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=816"}],"version-history":[{"count":41,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/816\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2978,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/816\/revisions\/2978"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=816"}],"wp:term":[{"taxonomy":"folder","embeddable":true,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ffolder&post=816"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}