Samenvatting \u2013 Boek<\/title>\r\n <meta name=\"description\" content=\"Mooie, printvriendelijke samenvattingspagina met post-it begrippen, TL;DR en boeknavigatie.\" \/>\r\n <style>\r\n \/* ====== Design tokens ====== *\/\r\n :root {\r\n --bg: #f7f7fb;\r\n --surface: #ffffff;\r\n --ink: #0b1020;\r\n --muted: #5e647a;\r\n --accent: #5b7cfa; \/* primaire accentkleur *\/\r\n --accent-2: #9a7bf9; \/* verloop voor knoppen *\/\r\n --ring: rgba(91,124,250,.35);\r\n --shadow: 0 10px 30px rgba(11,16,32,.08);\r\n --radius: 18px;\r\n --note: #fff4b1; \/* post-it geel *\/\r\n --note-ink: #3e3a17;\r\n --success: #2ecc71;\r\n --danger: #ff6b6b;\r\n }\r\n\r\n @media (prefers-color-scheme: dark) {\r\n :root {\r\n --bg: #0e1220;\r\n --surface: #151a2c;\r\n --ink: #eef1ff;\r\n --muted: #a9b0d1;\r\n --accent: #7aa2ff;\r\n --accent-2: #b690ff;\r\n --ring: rgba(122,162,255,.35);\r\n --shadow: 0 10px 30px rgba(0,0,0,.35);\r\n --note: #f6dd7b;\r\n --note-ink: #2a2610;\r\n }\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Base ====== *\/\r\n *, *::before, *::after {\r\n box-sizing: border-box\r\n }\r\n\r\n html, body {\r\n height: 100%\r\n }\r\n\r\n body {\r\n margin: 0;\r\n background: radial-gradient(1200px 600px at 10% -10%, rgba(91,124,250,.08), transparent 60%), radial-gradient(1000px 700px at 120% 30%, rgba(154,123,249,.06), transparent 60%), var(--bg);\r\n color: var(--ink);\r\n font: 16px\/1.6 system-ui, -apple-system, Segoe UI, Roboto, Ubuntu, Cantarell, Noto Sans, Arial, \"Apple Color Emoji\",\"Segoe UI Emoji\";\r\n }\r\n\r\n a {\r\n color: var(--accent);\r\n text-decoration: none\r\n }\r\n\r\n a:hover {\r\n text-decoration: underline\r\n }\r\n\r\n .container {\r\n max-width: 1600px;\r\n margin-inline: auto;\r\n padding: 24px;\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Topbar \/ header ====== *\/\r\n .topbar {\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n gap: 16px;\r\n justify-content: space-between;\r\n margin-bottom: 18px;\r\n }\r\n\r\n .brand {\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n gap: 12px\r\n }\r\n\r\n .brand .logo {\r\n width: 42px;\r\n height: 42px;\r\n border-radius: 12px;\r\n background: linear-gradient(135deg,var(--accent),var(--accent-2));\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n display: grid;\r\n place-items: center\r\n }\r\n\r\n .brand .logo svg {\r\n width: 24px;\r\n height: 24px;\r\n fill: white\r\n }\r\n\r\n .brand h1 {\r\n font-size: clamp(18px, 3vw, 24px);\r\n margin: 0\r\n }\r\n\r\n .chapter-meta {\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n gap: 10px;\r\n color: var(--muted)\r\n }\r\n\r\n .badge {\r\n background: linear-gradient(135deg, rgba(91,124,250,.15), rgba(154,123,249,.15));\r\n padding: 6px 10px;\r\n border-radius: 999px;\r\n font-weight: 600\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Progress ====== *\/\r\n .progress-wrap {\r\n margin: 6px 0 20px 0\r\n }\r\n\r\n .progress {\r\n height: 8px;\r\n background: rgba(91,124,250,.15);\r\n border-radius: 999px;\r\n overflow: hidden\r\n }\r\n\r\n .progress > span {\r\n display: block;\r\n height: 100%;\r\n width: 0;\r\n background: linear-gradient(90deg,var(--accent),var(--accent-2));\r\n transition: width .35s ease\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Layout ====== *\/\r\n .layout {\r\n display: grid;\r\n grid-template-columns: 1.2fr .8fr;\r\n gap: 20px\r\n }\r\n\r\n @media (max-width: 900px) {\r\n .layout {\r\n grid-template-columns: 1fr;\r\n }\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Cards ====== *\/\r\n .card {\r\n background: var(--surface);\r\n border-radius: var(--radius);\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n position: relative\r\n }\r\n\r\n .summary {\r\n padding: 24px\r\n }\r\n\r\n .summary h2 {\r\n margin: 0 0 8px 0;\r\n font-size: clamp(22px, 3.2vw, 32px)\r\n }\r\n\r\n .summary .subtitle {\r\n color: var(--muted);\r\n margin: 0 0 18px 0\r\n }\r\n\r\n .summary p {\r\n margin: 0 0 12px 0\r\n }\r\n\r\n .summary ul, .summary ol {\r\n padding-left: 22px\r\n }\r\n\r\n .side {\r\n display: grid;\r\n gap: 20px;\r\n align-content: start\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Post-it note (begrippen) ====== *\/\r\n .note {\r\n background: var(--note);\r\n color: var(--note-ink);\r\n border-radius: 10px;\r\n padding: 18px 18px 70px 18px; \/* extra ruimte voor knop *\/\r\n position: relative;\r\n box-shadow: 0 18px 35px rgba(0,0,0,.12);\r\n transform: rotate(-0.7deg);\r\n filter: drop-shadow(0 8px 14px rgba(0,0,0,.08));\r\n isolation: isolate;\r\n }\r\n\r\n .note::before { \/* plakband *\/\r\n content: \"\";\r\n position: absolute;\r\n top: -10px;\r\n left: 40px;\r\n width: 70px;\r\n height: 26px;\r\n background: linear-gradient(180deg, rgba(255,255,255,.65), rgba(255,255,255,.25));\r\n box-shadow: 0 2px 6px rgba(0,0,0,.12);\r\n transform: rotate(-6deg);\r\n border-radius: 4px;\r\n }\r\n\r\n .note h3 {\r\n margin: 2px 0 8px 0;\r\n font-size: 20px\r\n }\r\n\r\n .terms {\r\n margin: 0;\r\n padding-left: 18px\r\n }\r\n\r\n .terms li {\r\n margin: 6px 0\r\n }\r\n\r\n .more-link {\r\n position: absolute;\r\n bottom: 12px;\r\n right: 12px;\r\n border: none;\r\n border-radius: 999px;\r\n padding: 10px 14px;\r\n font-weight: 700;\r\n cursor: pointer;\r\n background: linear-gradient(135deg,var(--accent),var(--accent-2));\r\n color: #fff;\r\n box-shadow: 0 10px 22px var(--ring);\r\n }\r\n\r\n .more-link:focus {\r\n outline: 3px solid var(--ring);\r\n outline-offset: 3px\r\n }\r\n\r\n \/* ====== TL;DR ====== *\/\r\n .tldr {\r\n padding: 16px 18px\r\n }\r\n\r\n .tldr h3 {\r\n margin: 0 0 8px 0;\r\n font-size: 18px\r\n }\r\n\r\n .tldr p {\r\n margin: 8px 0\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Book navigation ====== *\/\r\n .book-nav {\r\n position: sticky;\r\n bottom: 10px;\r\n margin-top: 26px;\r\n z-index: 5;\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n justify-content: center;\r\n gap: 14px;\r\n }\r\n\r\n .nav-btn {\r\n display: inline-flex;\r\n align-items: center;\r\n justify-content: center;\r\n gap: 10px;\r\n border: none;\r\n border-radius: 999px;\r\n padding: 12px 16px;\r\n font-weight: 700;\r\n cursor: pointer;\r\n background: var(--surface);\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n }\r\n\r\n .nav-btn svg {\r\n width: 22px;\r\n height: 22px;\r\n opacity: .9\r\n }\r\n\r\n .nav-btn:hover {\r\n outline: 3px solid var(--ring)\r\n }\r\n\r\n .nav-btn[disabled] {\r\n opacity: .5;\r\n cursor: not-allowed\r\n }\r\n\r\n .nav-info {\r\n background: var(--surface);\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n padding: 10px 14px;\r\n border-radius: 999px;\r\n color: var(--muted)\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Helpers ====== *\/\r\n .sr-only {\r\n position: absolute;\r\n width: 1px;\r\n height: 1px;\r\n padding: 0;\r\n margin: -1px;\r\n overflow: hidden;\r\n clip: rect(0,0,0,0);\r\n white-space: nowrap;\r\n border: 0\r\n }\r\n\r\n mark {\r\n background: linear-gradient(transparent 60%, rgba(91,124,250,.25) 60%)\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Print styles ====== *\/\r\n @media print {\r\n body {\r\n background: #fff\r\n }\r\n\r\n .topbar .brand .logo {\r\n display: none\r\n }\r\n\r\n .progress-wrap, .book-nav, .note::before {\r\n display: none\r\n }\r\n\r\n .layout {\r\n grid-template-columns: 1fr .6fr\r\n }\r\n\r\n a {\r\n color: inherit;\r\n text-decoration: none\r\n }\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Hoofdstukafbeelding (boven begrippen, vaste grootte) ====== *\/\r\n .image-note {\r\n background: #fff;\r\n border-radius: 14px;\r\n box-shadow: 0 10px 25px rgba(0,0,0,.12);\r\n padding: 12px;\r\n margin: 0;\r\n position: relative;\r\n transform: rotate(-1.2deg);\r\n width: 100%;\r\n height: 800px; \/* vaste weergavegrootte desktop *\/\r\n max-height: 800px;\r\n overflow: hidden;\r\n }\r\n\r\n .image-note img {\r\n display: block;\r\n width: 100%;\r\n height: 100%;\r\n object-fit: contain; \/* past binnen het kader, nooit te lang\/breed *\/\r\n border-radius: 10px;\r\n }\r\n\r\n .image-note .tape {\r\n content: \"\";\r\n position: absolute;\r\n top: -12px;\r\n left: 50%;\r\n transform: translateX(-50%) rotate(-4deg);\r\n width: 80px;\r\n height: 28px;\r\n background: linear-gradient(180deg, rgba(255,255,255,.7), rgba(255,255,255,.3));\r\n box-shadow: 0 2px 6px rgba(0,0,0,.2);\r\n border-radius: 4px;\r\n }\r\n\r\n @media (max-width: 900px) {\r\n .image-note {\r\n height: 420px;\r\n max-height: 420px;\r\n }\r\n \/* mobiel *\/\r\n }\r\n <\/style>\r\n<\/head>\r\n<body>\r\n <a class=\"sr-only\" href=\"#main\">Ga naar inhoud<\/a>\r\n <div class=\"container\">\r\n <header class=\"topbar\">\r\n <div class=\"brand\" aria-label=\"Boekgegevens\">\r\n <div class=\"logo\" aria-hidden=\"true\">\r\n \r\n <svg viewBox=\"0 0 24 24\" role=\"img\" aria-label=\"Boekpictogram\"><path d=\"M6 2h9a3 3 0 0 1 3 3v14.5a.5.5 0 0 1-.8.4c-1.1-.8-2.5-1.1-3.9-1.1H6a2 2 0 0 0-2 2V4a2 2 0 0 1 2-2Zm0 2a0 0 0 0 0 0 0v13h7.3c1.3 0 2.6.3 3.7.9V5a1 1 0 0 0-1-1Z\" \/><\/svg>\r\n <\/div>\r\n <div>\r\n <h1 id=\"bookTitle\">Titel van het boek<\/h1>\r\n <div class=\"chapter-meta\">\r\n Basisstof 1<\/span>\r\n <\/span>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n <div class=\"chapter-meta\" aria-live=\"polite\">\r\n 1 \/ 1<\/span>\r\n <\/div>\r\n <\/header>\r\n\r\n <div class=\"progress-wrap\" aria-hidden=\"true\">\r\n <div class=\"progress\"><\/span><\/div>\r\n <\/div>\r\n\r\n <main id=\"main\" class=\"layout\" tabindex=\"-1\">\r\n <section class=\"card summary\" aria-labelledby=\"chapterTitle\">\r\n <h2 id=\"chapterTitle\">Hoofdstuknaam<\/h2>\r\n Korte inleiding of doel van dit hoofdstuk.<\/p>\r\n <div id=\"summaryBody\">\r\n \r\n <\/div>\r\n <\/section>\r\n\r\n <aside class=\"side\">\r\n \r\n <section class=\"image-note\" id=\"chapterImageWrap\">\r\n <img decoding=\"async\" id=\"chapterImage\" src=\"\" alt=\"Illustratie bij dit hoofdstuk\" loading=\"lazy\">\r\n <\/span>\r\n <\/section>\r\n \r\n\r\n <section class=\"note\" aria-labelledby=\"begrippenTitle\">\r\n <h3 id=\"begrippenTitle\">Belangrijke begrippen<\/h3>\r\n <ul class=\"terms\" id=\"termsList\"><\/ul>\r\n <a id=\"moreTerms\" class=\"more-link\" href=\"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Meer begrippen \u2192<\/a>\r\n <\/section>\r\n\r\n <section class=\"tldr card\" aria-labelledby=\"tldrTitle\">\r\n <h3 id=\"tldrTitle\">Kort samengevat<\/h3>\r\n <div id=\"tldrBody\"><\/div>\r\n <\/section>\r\n <\/aside>\r\n <\/main>\r\n\r\n <nav class=\"book-nav\" aria-label=\"Hoofdstuknavigatie\">\r\n <button id=\"prevBtn\" class=\"nav-btn\" aria-label=\"Ga naar vorig hoofdstuk\">\r\n <svg viewBox=\"0 0 24 24\" aria-hidden=\"true\"><path d=\"M15.41 7.41 14 6l-6 6 6 6 1.41-1.41L10.83 12z\" \/><\/svg>\r\n Vorige\r\n <\/button>\r\n <div class=\"nav-info\">Basisstof 1 van 1<\/span><\/div>\r\n <button id=\"nextBtn\" class=\"nav-btn\" aria-label=\"Ga naar volgend hoofdstuk\">\r\n Volgende\r\n <svg viewBox=\"0 0 24 24\" aria-hidden=\"true\"><path d=\"M8.59 16.59 13.17 12 8.59 7.41 10 6l6 6-6 6z\" \/><\/svg>\r\n <\/button>\r\n <\/nav>\r\n <\/div>\r\n\r\n <script>\r\n \/\/ ====== VULLEN MET JE EIGEN DATA ======\r\n \/\/ Pas de BOOK-const aan voor jouw boek\/hoofdstukken. Je kunt dit in dezelfde file houden of later via JSON laten inladen.\r\n const BOOK = {\r\n title: \"Thema 13: Transport\", \/\/ \ud83d\udc49 boeknaam\r\n chapters: [\r\n {\r\n id: 1,\r\n title: \"Het bloed\",\r\n subtitle: \"Transport en bescherming in het lichaam\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/ChatGPT-Image-17-aug-2025-16_44_35.png\", \/\/ \ud83d\udc48 vaste URL voor dit hoofdstuk\r\n summary: `\r\n<ul>\r\n<li>\r\nBloed<\/strong> is een vloeistof die door het hele lichaam circuleert en essentieel is voor het <\/span>transport<\/strong> van allerlei stoffen. Het bestaat uit <\/span>bloedplasma<\/strong> en vaste bestanddelen: <\/span>rode bloedcellen<\/strong>, <\/span>witte bloedcellen<\/strong> en <\/span>bloedplaatjes<\/strong>.<\/span><\/p>\r\n<h2>Functies van het bloed<\/strong><\/h2>\r\nBloed vervoert:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bouwstoffen<\/strong> (bijv. aminozuren)<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Afvalstoffen<\/strong> (bijv. ureum)<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Brandstoffen<\/strong> (zoals <\/span>glucose<\/strong>)<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Signaalstoffen<\/strong> (bijv. <\/span>hormonen<\/strong>)<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Beschermende stoffen<\/strong> (zoals <\/span>antistoffen<\/strong>)<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nDaarnaast speelt bloed een rol bij:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Het constant houden van het <\/span>inwendige milieu<\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Het opruimen van <\/span>ziekteverwekkers<\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bloedstolling<\/strong> bij verwondingen<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Bloedplasma<\/strong><\/h2>\r\nOngeveer 55% van het bloed bestaat uit <\/span>bloedplasma<\/strong>.<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bestaat uit <\/span>water<\/strong>, opgeloste stoffen en <\/span>plasma-eiwitten<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Vervoert o.a. een klein beetje <\/span>zuurstof<\/strong>, <\/span>voedingsstoffen<\/strong> (glucose, vetten, aminozuren), <\/span>afvalstoffen<\/strong> (ureum, melkzuur), <\/span>hormonen<\/strong> en <\/span>antistoffen<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Vetten<\/strong> lossen slecht op in water en worden daarom vervoerd als <\/span>lipoproteïnen<\/strong> (vetten gebonden aan eiwitten).<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nPlasma-eiwitten<\/strong> zijn belangrijk voor:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De <\/span>osmotische waarde<\/strong> van het bloed<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De <\/span>bloeddruk<\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Het constant houden van de <\/span>lichaamstemperatuur<\/strong> (ca. 38 °C)<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Een stabiele <\/span>pH<\/strong> rond 7,4<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Een osmotische waarde gelijk aan <\/span>0,9% NaCl-oplossing<\/strong> (<\/span>fysiologische zoutoplossing<\/strong>)<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Rode bloedcellen<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Ontstaan uit <\/span>stamcellen<\/strong> in het <\/span>rode beenmerg<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bevatten <\/span>hemoglobine<\/strong>, een zuurstofbindend eiwit dat bloed rood kleurt.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hebben geen <\/span>celkern<\/strong> → beperkte levensduur (ongeveer 120 dagen).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Belangrijk voor <\/span>zuurstoftransport<\/strong> en deels <\/span>koolstofdioxidetransport<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Aanmaak gereguleerd door het hormoon <\/span>epo (erytropoëtine)<\/strong> uit de <\/span>nieren<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Afbraak vindt plaats in <\/span>milt<\/strong>, <\/span>lever<\/strong> en <\/span>beenmerg<\/strong>; <\/span>ijzer<\/strong> uit hemoglobine wordt hergebruikt.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Witte bloedcellen<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Onderdeel van het <\/span>afweersysteem<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hebben een <\/span>celkern<\/strong>, maar geen vaste vorm.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kunnen zich door de wand van haarvaten bewegen → actief buiten de bloedvaten.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Ontstaan ook uit <\/span>stamcellen<\/strong> in het rode beenmerg.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nVerschillende typen met uiteenlopende functies:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Fagocyten<\/strong>: nemen ziekteverwekkers op en breken ze af.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Lymfocyten<\/strong>: maken <\/span>antistoffen<\/strong> aan tegen ziekteverwekkers.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Opruimen van resten van dode cellen.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nDode witte bloedcellen vormen samen met bacteriën <\/span>etter\/pus<\/strong>.<\/span><\/p>\r\n<h2>Bloedplaatjes<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Geen echte cellen, maar <\/span>celfragmenten<\/strong> uit uiteengevallen cellen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Ontstaan in het <\/span>rode beenmerg<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Belangrijk bij <\/span>bloedstolling<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Bloedstolling<\/strong><\/h2>\r\nBloedstolling is het proces waarbij bloed dikker wordt en indroogt om een wond af te sluiten:<\/span><\/p>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Beschadigd bloedvat trekt samen → minder bloedverlies.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bloedplaatjes<\/strong> hechten aan de wond en vormen een propje.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Stoffen uit bloedplaatjes en beschadigde cellen starten een keten van reacties.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Fibrinogeen<\/strong> (oplosbaar plasma-eiwit) wordt omgezet in <\/span>fibrine<\/strong> (onoplosbare draden).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Fibrinedraden vormen een netwerk waarin bloedcellen blijven hangen → <\/span>bloedstolsel<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Het bloedstolsel droogt in tot een korstje.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Na genezing worden de fibrinedraden afgebroken.<\/span><\/li>\r\n<\/ol>\r\nBloedserum<\/strong> = bloedplasma zonder <\/span>fibrinogeen<\/strong>.<\/span><\/p>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n `,\r\n terms: [\r\n \"Bloed \u2013 vloeistof die stoffen vervoert en het lichaam beschermt\",\r\n \"Bloedplasma \u2013 waterige vloeistof met opgeloste stoffen en plasma-eiwitten\",\r\n \"Plasma-eiwitten \u2013 eiwitten die belangrijk zijn voor osmotische waarde, bloeddruk en pH\",\r\n \"Osmotische waarde \u2013 maat voor de concentratie opgeloste deeltjes\",\r\n \"Fysiologische zoutoplossing \u2013 oplossing van 0,9% NaCl, gelijk aan die van bloed\",\r\n \"Rode bloedcellen \u2013 cellen zonder kern die zuurstof en koolstofdioxide vervoeren\",\r\n \"Hemoglobine \u2013 ijzerhoudend eiwit dat zuurstof bindt\",\r\n \"Witte bloedcellen \u2013 cellen die ziekteverwekkers bestrijden\",\r\n \"Fagocyten \u2013 witte bloedcellen die ziekteverwekkers opnemen en afbreken\",\r\n \"Antistoffen \u2013 eiwitten die ziekteverwekkers onschadelijk maken\",\r\n \"Bloedplaatjes \u2013 celfragmenten die bloedstolling op gang brengen\",\r\n \"Bloedstolling \u2013 proces waarbij een stolsel een wond afsluit\",\r\n \"Fibrinogeen \u2013 oplosbaar plasma-eiwit dat wordt omgezet in fibrine\",\r\n \"Fibrine \u2013 onoplosbare draden die een stolsel vormen\",\r\n \"Bloedstolsel \u2013 klonter die een wond afsluit\",\r\n \"Bloedserum \u2013 bloedplasma zonder fibrinogeen\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Bloed is onmisbaar voor transport, afweer en genezing. Plasma vervoert opgeloste stoffen en houdt het inwendige milieu stabiel. Rode bloedcellen brengen zuurstof, witte bloedcellen bestrijden ziekteverwekkers en bloedplaatjes zorgen voor stolling. Bij verwondingen sluit fibrine de wond af en voorkomt zo bloedverlies.\"\r\n },\r\n\r\n\r\n {\r\n id: 2,\r\n title: \"Transportsystemen bij dieren\",\r\n subtitle: \"Verschillen tussen diffusie, open en gesloten systemen\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/ChatGPT-Image-17-aug-2025-16_44_47.png\", \/\/ \ud83d\udc48 vaste URL voor dit hoofdstuk\r\n summary: `\r\n<ul>\r\n<li>\r\nAlle cellen in een organisme hebben <\/span>stoffen<\/strong> nodig (zoals <\/span>zuurstof<\/strong> en <\/span>voedingsstoffen<\/strong>) en geven <\/span>afvalstoffen<\/strong> af. Bij kleine eencelligen gaat dit direct via <\/span>diffusie<\/strong> met het <\/span>uitwendige milieu<\/strong>. Bij grotere meercellige dieren is diffusie onvoldoende en zijn speciale <\/span>transportsystemen<\/strong> nodig.<\/span><\/p>\r\n<h2>Transport bij eencelligen<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Amoebe<\/strong> en <\/span>pantoffeldiertje<\/strong>:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hebben geen bloedvatenstelsel.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Transport gaat via <\/span>diffusie<\/strong>, direct door het <\/span>celmembraan<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Voedingsstoffen<\/strong> en <\/span>zuurstof<\/strong> worden opgenomen, <\/span>koolstofdioxide<\/strong> en afvalstoffen afgegeven.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Open en gesloten circulatiesystemen<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Open circulatiesysteem<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Komt voor bij <\/span>geleedpotigen<\/strong> (bijv. insecten).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bestaat uit een buisvormig <\/span>hart<\/strong> dat de <\/span>lichaamsvloeistof<\/strong> (hemolymfe) rond de organen laat stromen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hemolymfe stroomt vrij door het lichaam en staat in direct contact met de weefsels.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Transport is minder efficiënt, vooral geschikt voor kleinere dieren.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Gesloten circulatiesysteem<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Komt voor bij <\/span>gewervelde dieren<\/strong> en sommige ongewervelden.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Het <\/span>bloed<\/strong> stroomt altijd binnen <\/span>bloedvaten<\/strong>, gescheiden van andere lichaamsvloeistoffen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hart<\/strong> pompt bloed rond → transport over grotere afstanden en veel efficiënter.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bloed zorgt voor aanvoer van <\/span>zuurstof<\/strong> en <\/span>voedingsstoffen<\/strong> en afvoer van <\/span>afvalstoffen<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Voorbeelden bij dieren<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Insecten (open systeem)<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bloedvaten ontbreken grotendeels.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hart<\/strong> pompt hemolymfe door het lichaam.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Ademhaling gaat via <\/span>tracheeën<\/strong>, dus zuurstoftransport gebeurt niet via het bloed.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Regenwormen (gesloten systeem)<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bezitten een buisvormig <\/span>hart<\/strong> met meerdere <\/span>hulpharten<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bloedvatenstelsel<\/strong> vervoert zuurstof en voedingsstoffen door het hele lichaam.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Vissen (enkelvoudige bloedsomloop)<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bloed stroomt één keer door het <\/span>hart<\/strong> per omloop.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hart → kieuwen (zuurstof opnemen) → rest van het lichaam → terug naar hart.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Nadeel: bloeddruk daalt sterk na de kieuwen.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Amfibieën en reptielen (dubbele, gedeeltelijk gescheiden bloedsomloop)<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Twee atria (boezems), één ventrikel (kamer).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Menging van zuurstofarm en zuurstofrijk bloed kan optreden.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Efficiënter dan vissen, maar minder dan zoogdieren.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Vogels en zoogdieren (dubbele, volledig gescheiden bloedsomloop)<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hart met vier kamers: twee atria en twee ventrikels.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Volledige scheiding van zuurstofrijk en zuurstofarm bloed.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kleine bloedsomloop<\/strong>: hart → longen → hart.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Grote bloedsomloop<\/strong>: hart → lichaam → hart.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zeer efficiënt systeem, noodzakelijk voor warmbloedige dieren met hoge stofwisseling.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Functies van een bloedsomloop<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Transport<\/strong> van zuurstof, koolstofdioxide, voedingsstoffen, afvalstoffen en hormonen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Regulatie<\/strong> van temperatuur en samenstelling van het inwendige milieu.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bescherming<\/strong> door witte bloedcellen en antistoffen tegen ziekteverwekkers.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n `,\r\n terms: [\r\n \"Diffusie \u2013 verplaatsing van stoffen van hoge naar lage concentratie\",\r\n \"Open circulatiesysteem \u2013 vloeistof stroomt vrij door het lichaam\",\r\n \"Hemolymfe \u2013 lichaamsvloeistof bij dieren met een open circulatiesysteem\",\r\n \"Gesloten circulatiesysteem \u2013 bloed stroomt altijd binnen vaten\",\r\n \"Hart \u2013 pomp die circulatie van bloed of vloeistof aandrijft\",\r\n \"Enkelvoudige bloedsomloop \u2013 bloed stroomt 1x door het hart per omloop\",\r\n \"Dubbele bloedsomloop \u2013 bloed stroomt 2x door het hart per omloop\",\r\n \"Kleine bloedsomloop \u2013 hart \u2192 longen \u2192 hart\",\r\n \"Grote bloedsomloop \u2013 hart \u2192 lichaam \u2192 hart\",\r\n \"Hulpharten \u2013 extra pompen bij sommige dieren\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Kleine organismen gebruiken diffusie voor transport. Grotere dieren hebben een transportsysteem nodig: open systemen bij insecten, gesloten systemen bij wormen en gewervelden. Vissen hebben een enkelvoudige bloedsomloop, amfibie\u00ebn en reptielen een dubbele die deels gemengd is, en zoogdieren en vogels een volledig gescheiden dubbele bloedsomloop \u2013 het meest effici\u00ebnt.\"\r\n },\r\n\r\n\r\n\r\n {\r\n id: 3,\r\n title: \"Het hart\",\r\n subtitle: \"De pomp van de bloedsomloop\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/ChatGPT-Image-17-aug-2025-16_44_39.png\", \/\/ \ud83d\udc48 vaste URL voor dit hoofdstuk\r\n summary: `\r\n<ul>\r\n<li>\r\nHet <\/span>hart<\/strong> is een <\/span>spier<\/strong> die als pomp fungeert en het <\/span>bloed<\/strong> door het lichaam laat circuleren. Bij de <\/span>mens<\/strong> ligt het hart in de borstholte, iets links van het midden, en is zo groot als een vuist. Het hart bestaat uit vier holten: twee <\/span>boezems (atria)<\/strong> en twee <\/span>kamers (ventrikels)<\/strong>.<\/span><\/p>\r\n<h2>Bouw van het hart<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hartspierweefsel<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bestaat uit dwarsgestreept, maar onwillekeurig spierweefsel.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Werkt ritmisch en is zeer goed doorbloed.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Boezems (atria)<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Ontvangen bloed uit de aders.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Rechterboezem → zuurstofarm bloed uit de <\/span>holle aders<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Linkerboezem → zuurstofrijk bloed uit de <\/span>longaders<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kamers (ventrikels)<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Pompen bloed de slagaders in.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Rechterkamer → zuurstofarm bloed naar de <\/span>longslagader<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Linkerkamer → zuurstofrijk bloed naar de <\/span>aorta<\/strong> (lichaam).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De wand van de linkerkamer is het dikst, omdat hier de grootste pompdruk nodig is.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hartkleppen en slagaderkleppen<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hartkleppen<\/strong> (tussen boezems en kamers) voorkomen terugstromen van bloed.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Slagaderkleppen<\/strong> (tussen kamers en slagaders) voorkomen terugstromen naar de kamers.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Werking van het hart<\/strong><\/h2>\r\nDe hartslag verloopt in drie fasen:<\/span><\/p>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Boezemsystole<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Boezems trekken samen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bloed stroomt naar de kamers.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kamersystole<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kamers trekken samen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hartkleppen sluiten, slagaderkleppen openen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bloed wordt in longslagader en aorta gepompt.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hartpauze<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Boezems en kamers zijn ontspannen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bloed stroomt opnieuw vanuit aders de boezems in.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ol>\r\n<h2>Hartslagfrequentie en regeling<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Sinusknoop<\/strong> (in de wand van de rechterboezem) → natuurlijke pacemaker die impulsen geeft voor samentrekken.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">AV-knoop<\/strong> (tussen boezem en kamer) → geeft impulsen door aan de kamers via de <\/span>bundel van His<\/strong> en <\/span>Purkinjevezels<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De frequentie van impulsen bepaalt de <\/span>hartslagfrequentie<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Wordt beïnvloed door:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zenuwstelsel<\/strong> (orthosympatisch: versnelt, parasympatisch: vertraagt).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hormonen<\/strong> (bijv. adrenaline versnelt hartslag).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Lichamelijke activiteit<\/strong> en emoties.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Kransslagaders en -aders<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kransslagaders<\/strong> (coronair arteriën) voorzien de hartspier van zuurstof en voedingsstoffen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kransaders<\/strong> voeren koolstofdioxide en afvalstoffen af.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Verstopping van een kransslagader kan leiden tot een <\/span>hartinfarct<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n `,\r\n terms: [\r\n \"Hart \u2013 pomporgaan dat bloed door het lichaam stuwt\",\r\n \"Boezems (atria) \u2013 hartkamers die bloed ontvangen uit aders\",\r\n \"Kamers (ventrikels) \u2013 hartkamers die bloed in slagaders pompen\",\r\n \"Holle aders \u2013 voeren zuurstofarm bloed naar het hart\",\r\n \"Longaders \u2013 voeren zuurstofrijk bloed van de longen naar het hart\",\r\n \"Longslagader \u2013 voert zuurstofarm bloed naar de longen\",\r\n \"Aorta \u2013 voert zuurstofrijk bloed naar het lichaam\",\r\n \"Hartkleppen \u2013 kleppen tussen boezems en kamers, voorkomen terugstroom\",\r\n \"Slagaderkleppen \u2013 kleppen tussen kamers en slagaders\",\r\n \"Boezemsystole \u2013 samentrekken van de boezems\",\r\n \"Kamersystole \u2013 samentrekken van de kamers\",\r\n \"Hartpauze \u2013 rustfase waarin boezems en kamers ontspannen\",\r\n \"Sinusknoop \u2013 natuurlijke pacemaker van het hart\",\r\n \"AV-knoop \u2013 geleidt impulsen door naar de kamers\",\r\n \"Purkinjevezels \u2013 vezels die prikkels verspreiden in de kamers\",\r\n \"Kransslagaders \u2013 slagaders die het hart zelf van bloed voorzien\",\r\n \"Hartinfarct \u2013 beschadiging van hartspierweefsel door afsluiting\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Het hart pompt bloed door kleine en grote bloedsomloop. Boezems ontvangen bloed, kamers pompen het weg. Kleppen zorgen voor eenrichtingsverkeer. De hartslag wordt geregeld door sinusknoop, AV-knoop en Purkinjevezels en be\u00efnvloed door zenuwen en hormonen. Via de kransslagaders krijgt het hart zelf zuurstof; verstopping kan leiden tot een infarct.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 4,\r\n title: \"Het bloedvatenstelsel\",\r\n subtitle: \"Netwerk van slagaders, aders en haarvaten\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/ChatGPT-Image-17-aug-2025-16_44_42.png\", \/\/ \ud83d\udc48 vaste URL voor dit hoofdstuk\r\n summary: `\r\nHet <\/span>bloedvatenstelsel<\/strong> bestaat uit alle <\/span>bloedvaten<\/strong> in het lichaam en zorgt samen met het <\/span>hart<\/strong> voor het rondpompen van <\/span>bloed<\/strong>. Via de bloedvaten worden <\/span>zuurstof<\/strong>, <\/span>voedingsstoffen<\/strong>, <\/span>afvalstoffen<\/strong> en <\/span>signaalstoffen<\/strong> naar alle delen van het lichaam vervoerd.<\/span><\/p>\r\n<h2>Soorten bloedvaten<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Slagaders (arteriën)<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Vervoeren bloed <\/span>van het hart weg<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hebben een <\/span>dikke, elastische wand<\/strong> met veel <\/span>spierweefsel<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bloeddruk is hier het hoogst.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Vertakken in steeds kleinere slagaders → <\/span>arteriolen<\/strong> → <\/span>haarvaten<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Haarvaten (capillairen)<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zeer dunne wanden, bestaande uit <\/span>één cellaag<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hier vindt <\/span>uitwisseling<\/strong> plaats van stoffen tussen <\/span>bloed<\/strong> en <\/span>weefselvloeistof<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Verbinden slagaders met aders.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Aders (venen)<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Vervoeren bloed <\/span>naar het hart toe<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hebben dunnere wanden en een grotere diameter.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bevatten <\/span>kleppen<\/strong> die terugstromen van bloed voorkomen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De bloeddruk is hier veel lager.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Grote en kleine bloedsomloop<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kleine bloedsomloop<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Rechterharthelft → <\/span>longslagaders<\/strong> → <\/span>longen<\/strong> → <\/span>longaders<\/strong> → linkerboezem.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Functie: opnemen van zuurstof en afgeven van koolstofdioxide.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Grote bloedsomloop<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Linkerharthelft → <\/span>aorta<\/strong> → lichaam → <\/span>holle aders<\/strong> → rechterboezem.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Functie: zuurstof en voedingsstoffen naar de organen, afvalstoffen terug naar het hart.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Bloeddruk<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Systolische druk<\/strong> (bovendruk) → tijdens het samentrekken van de kamers.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Diastolische druk<\/strong> (onderdruk) → tijdens de hartpauze.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Wordt beïnvloed door:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Slagvolume<\/strong> (hoeveelheid bloed per hartslag).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hartfrequentie<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Weerstand<\/strong> in de bloedvaten (vernauwing\/verwijding).<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Kringlopen bij verschillende organismen<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Vissen<\/strong> → enkelvoudige bloedsomloop, bloed stroomt 1x per omloop door het hart.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Amfibieën en reptielen<\/strong> → dubbele bloedsomloop, maar deels gemengd bloed.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zoogdieren en vogels<\/strong> → dubbele bloedsomloop, volledig gescheiden → efficiëntste systeem.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n `,\r\n terms: [\r\n \"Bloedvatenstelsel \u2013 geheel van slagaders, aders en haarvaten\",\r\n \"Slagaders (arteri\u00ebn) \u2013 voeren bloed van het hart weg\",\r\n \"Arteriolen \u2013 kleine slagaders die vertakken naar haarvaten\",\r\n \"Haarvaten (capillairen) \u2013 dunne vaten voor uitwisseling van stoffen\",\r\n \"Aders (venen) \u2013 voeren bloed terug naar het hart\",\r\n \"Kleppen \u2013 zorgen voor eenrichtingsverkeer in aders\",\r\n \"Kleine bloedsomloop \u2013 hart \u2194 longen\",\r\n \"Grote bloedsomloop \u2013 hart \u2194 lichaam\",\r\n \"Bloeddruk \u2013 druk die het bloed uitoefent op de vaatwand\",\r\n \"Systolische druk \u2013 bovendruk tijdens kamersystole\",\r\n \"Diastolische druk \u2013 onderdruk tijdens hartpauze\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Het bloedvatenstelsel vervoert bloed door slagaders, haarvaten en aders. In de kleine bloedsomloop vindt gaswisseling plaats in de longen, in de grote bloedsomloop worden stoffen naar organen gebracht en afval teruggevoerd. Bloeddruk ontstaat door de pompkracht van het hart en de weerstand in de vaten, waardoor cellen steeds zuurstof en voeding krijgen.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 5,\r\n title: \"De bloedvaten\",\r\n subtitle: \"Bouw en functies van slagaders, aders en haarvaten\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/ChatGPT-Image-17-aug-2025-16_44_45.png\", \/\/ \ud83d\udc48 vaste URL voor dit hoofdstuk\r\n summary: `\r\nHet <\/span>bloedvatenstelsel<\/strong> bestaat uit verschillende typen <\/span>bloedvaten<\/strong> die samen met het <\/span>hart<\/strong> zorgen voor een efficiënte circulatie van <\/span>bloed<\/strong> door het hele lichaam. Via deze vaten worden <\/span>zuurstof<\/strong>, <\/span>voedingsstoffen<\/strong>, <\/span>hormonen<\/strong> en <\/span>afvalstoffen<\/strong> getransporteerd. Elk type bloedvat heeft een eigen bouw en functie, aangepast aan de druk en de richting van de bloedstroom.<\/span><\/p>\r\n<h2>Slagaders (arteriën)<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Vervoeren bloed <\/span>van het hart weg<\/strong> naar de organen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hebben een <\/span>dikke wand<\/strong> met veel <\/span>spierweefsel<\/strong> en <\/span>elastisch bindweefsel<\/strong>, zodat ze bestand zijn tegen de hoge <\/span>bloeddruk<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hun binnenste laag heet het <\/span>endotheel<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De elasticiteit van slagaders zorgt voor een gelijkmatige doorstroming van bloed ondanks de pulserende hartslag.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Vertakken in steeds kleinere bloedvaten: <\/span>arteriolen<\/strong>, die uiteindelijk overgaan in <\/span>haarvaten<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Aders (venen)<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Vervoeren bloed <\/span>naar het hart toe<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hebben een <\/span>dunnere wand<\/strong> dan slagaders, omdat de bloeddruk hier veel lager is.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De diameter van aders is groter dan die van slagaders.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bevatten <\/span>kleppen<\/strong> die terugstromen van bloed verhinderen – vooral in de benen is dit essentieel.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Het bloed wordt voortgestuwd door de werking van de <\/span>spierpomp<\/strong>: het samentrekken van skeletspieren drukt de aders samen, waardoor het bloed richting het hart stroomt.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Haarvaten (capillairen)<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zeer kleine bloedvaten die slagaders met aders verbinden.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hun wanden bestaan slechts uit <\/span>één laag endotheelcellen<\/strong> → ideaal voor de <\/span>uitwisseling van stoffen<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hier worden <\/span>zuurstof<\/strong> en <\/span>voedingsstoffen<\/strong> afgegeven aan de cellen en worden <\/span>afvalstoffen<\/strong> en <\/span>koolstofdioxide<\/strong> opgenomen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Door de hoge druk in de haarvaten wordt een deel van het plasma met opgeloste stoffen naar buiten geperst → dit vormt de <\/span>weefselvloeistof<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Weefselvloeistof speelt een belangrijke rol in de uitwisseling van stoffen tussen cellen en bloed.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Speciale bloedvaten<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Poortader<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Voert bloed van de <\/span>darmen<\/strong>, <\/span>maag<\/strong> en <\/span>milt<\/strong> naar de <\/span>lever<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Dit bloed bevat veel <\/span>voedingsstoffen<\/strong> die zijn opgenomen tijdens de <\/span>resorptie<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De lever verwerkt, slaat op of breekt deze stoffen af voordat ze verder door het lichaam verspreid worden.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kransslagaders en kransaders<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kransslagaders<\/strong> voorzien de hartspier van zuurstof en voedingsstoffen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kransaders<\/strong> voeren koolstofdioxide en afvalstoffen af.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Verstopping kan leiden tot een <\/span>hartinfarct<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Nierslagaders en nieraders<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Nierslagaders<\/strong> brengen bloed naar de nieren, waar het gefilterd wordt.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Nieraders<\/strong> voeren gezuiverd bloed terug naar de <\/span>holle aders<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Vergelijking slagaders, aders en haarvaten<\/strong><\/h2>\r\n<table>\r\n<tbody>\r\n<tr>\r\n<td>\r\nKenmerk<\/strong><\/p>\r\n<\/td>\r\n<td>\r\nSlagaders<\/strong><\/p>\r\n<\/td>\r\n<td>\r\nAders<\/strong><\/p>\r\n<\/td>\r\n<td>\r\nHaarvaten<\/strong><\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<tr>\r\n<td>\r\nBloedstroom<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<td>\r\nVan hart weg<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<td>\r\nNaar hart toe<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<td>\r\nTussen beide<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<tr>\r\n<td>\r\nWand<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<td>\r\nDikker, elastisch<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<td>\r\nDunner, minder elastisch<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<td>\r\nZeer dun (1 cellaag)<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<tr>\r\n<td>\r\nKleppen<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<td>\r\nAfwezig<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<td>\r\nAanwezig<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<td>\r\nAfwezig<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<tr>\r\n<td>\r\nDruk<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<td>\r\nHoog<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<td>\r\nLaag<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<td>\r\nZeer laag<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<tr>\r\n<td>\r\nFunctie<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<td>\r\nTransport bij hoge druk<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<td>\r\nTerugvoer bij lage druk<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<td>\r\nUitwisseling stoffen<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n <\/p>\r\n `,\r\n terms: [\r\n \"Slagaders (arteri\u00ebn) \u2013 vaten die bloed van het hart wegvoeren\",\r\n \"Arteriolen \u2013 kleinere slagaders die naar haarvaten leiden\",\r\n \"Aders (venen) \u2013 vaten die bloed terugvoeren naar het hart\",\r\n \"Haarvaten (capillairen) \u2013 vaten waar uitwisseling van stoffen plaatsvindt\",\r\n \"Endotheel \u2013 binnenbekleding van bloedvaten\",\r\n \"Kleppen \u2013 voorkomen terugstromen van bloed in aders\",\r\n \"Spierpomp \u2013 samentrekkende spieren die bloed voortstuwen in aders\",\r\n \"Weefselvloeistof \u2013 vocht dat uit haarvaten treedt voor uitwisseling\",\r\n \"Poortader \u2013 bloedvat dat voedingsstoffen van darmen naar de lever voert\",\r\n \"Kransslagaders en -aders \u2013 voorzien het hart zelf van bloed\",\r\n \"Nierslagaders en -aders \u2013 voeren bloed naar en van de nieren\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Slagaders voeren bloed onder hoge druk van het hart weg, aders brengen het terug met hulp van kleppen en de spierpomp, en haarvaten zorgen voor uitwisseling van stoffen. Speciale bloedvaten, zoals de poortader, kransslagaders en niervaten, hebben elk hun eigen functie. Samen vormen ze een effici\u00ebnt transportnetwerk voor voeding, zuurstof en afvalstoffen.\"\r\n },\r\n\r\n\r\n {\r\n id: 6,\r\n title: \"Weefselvloeistof en lymfe\",\r\n subtitle: \"Schakel tussen bloed en cellen\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/ChatGPT-Image-17-aug-2025-16_44_52.png\", \/\/ \ud83d\udc48 vaste URL voor dit hoofdstuk\r\n summary: `\r\nHet <\/span>bloedvatenstelsel<\/strong> kan niet alle cellen direct bereiken. Daarom wordt een deel van het <\/span>bloedplasma<\/strong> met opgeloste stoffen door de wanden van de <\/span>haarvaten<\/strong> geperst. Dit vocht wordt <\/span>weefselvloeistof<\/strong> genoemd en speelt een belangrijke rol in de uitwisseling van stoffen. Het deel dat niet terugkeert in de haarvaten, wordt opgenomen door <\/span>lymfevaten<\/strong> en heet vanaf dat moment <\/span>lymfe<\/strong>.<\/span><\/p>\r\n<h2>Ontstaan en functie van weefselvloeistof<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Aan het <\/span>begin van een haarvat<\/strong> is de <\/span>bloeddruk<\/strong> hoger dan de druk in de omliggende weefsels.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hierdoor wordt vocht met opgeloste stoffen naar buiten geperst → dit heet <\/span>filtratie<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Het vocht dat buiten de haarvaten komt, heet <\/span>weefselvloeistof<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Weefselvloeistof bevat:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zuurstof<\/strong> en <\/span>voedingsstoffen<\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hormonen<\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kleine <\/span>plasma-eiwitten<\/strong> (bijv. <\/span>antistoffen<\/strong>)<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Soms <\/span>witte bloedcellen<\/strong><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\nFunctie:<\/strong><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Cellen nemen voedingsstoffen en zuurstof op via <\/span>diffusie<\/strong> of <\/span>actief transport<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Koolstofdioxide<\/strong> en andere <\/span>afvalstoffen<\/strong> worden afgegeven aan de weefselvloeistof.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zo vormt het een tussenschakel tussen bloed en lichaamscellen.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Afvoer van weefselvloeistof<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Aan het <\/span>einde van een haarvat<\/strong> is de bloeddruk lager.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Door de hogere <\/span>colloïd-osmotische druk<\/strong> van het <\/span>bloedplasma<\/strong> wordt ongeveer 90% van de weefselvloeistof weer opgenomen in de haarvaten → dit heet <\/span>absorptie<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Het resterende vocht stroomt de <\/span>lymfevaten<\/strong> in en wordt <\/span>lymfe<\/strong> genoemd.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Lymfe en lymfevatenstelsel<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Lymfe<\/strong> bevat:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Koolstofdioxide en afvalstoffen<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Een deel van de zuurstof en voedingsstoffen<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Antistoffen<\/strong> en soms <\/span>witte bloedcellen<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Lymfevaten<\/strong> hebben <\/span>kleppen<\/strong> om te zorgen dat lymfe één kant op stroomt.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De <\/span>spierpomp<\/strong> (samentrekkende spieren rond de vaten) drijft de lymfestroom aan.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Uiteindelijk komt de lymfe terecht in de <\/span>lymfestam<\/strong> en wordt teruggevoerd naar het <\/span>bloedvatenstelsel<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Lymfeklieren<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Liggen op plaatsen waar veel lymfe samenkomt (bijv. hals, oksels, liezen).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Filteren de lymfe en verwijderen <\/span>ziekteverwekkers<\/strong> en afwijkende cellen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Spelen een rol in het <\/span>afweersysteem<\/strong>:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Witte bloedcellen<\/strong> in lymfeklieren maken <\/span>antistoffen<\/strong> aan.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Ze ruimen bacteriën en virussen op.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Oedeem<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Wanneer er te veel <\/span>weefselvloeistof<\/strong> achterblijft in de weefsels, ontstaat <\/span>oedeem<\/strong> (vochtophoping).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Oorzaken kunnen zijn:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Te hoge <\/span>bloeddruk<\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Te lage <\/span>eiwitconcentratie<\/strong> in het bloedplasma<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Afsterven van cellen bij infecties<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Verstopping van <\/span>lymfevaten<\/strong> (bijv. na een operatie of door parasieten)<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n `,\r\n terms: [\r\n \"Weefselvloeistof \u2013 vocht dat zich tussen de cellen bevindt\",\r\n \"Filtratie \u2013 uittreden van vocht door bloeddruk uit haarvaten\",\r\n \"Absorptie \u2013 opname van vocht door osmotische druk aan het eind van haarvaten\",\r\n \"Collo\u00efd-osmotische druk \u2013 druk veroorzaakt door plasma-eiwitten\",\r\n \"Lymfe \u2013 weefselvloeistof die in lymfevaten wordt opgenomen\",\r\n \"Lymfevaten \u2013 vaten die lymfe vervoeren en kleppen bevatten\",\r\n \"Lymfeklieren \u2013 filterstations die ziekteverwekkers verwijderen\",\r\n \"Oedeem \u2013 vochtophoping door verstoring van de balans in vochtuitwisseling\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Weefselvloeistof ontstaat wanneer plasma uit haarvaten treedt en vormt de schakel tussen bloed en cellen. Het grootste deel keert terug in de haarvaten, de rest stroomt als lymfe door lymfevaten met kleppen. Lymfeklieren filteren ziekteverwekkers en ondersteunen de afweer. Als de balans verstoord raakt, kan oedeem (vochtophoping) ontstaan.\"\r\n }\r\n ]\r\n };\r\n\r\n \/\/ ====== APP LOGICA ======\r\n const els = {\r\n bookTitle: document.getElementById('bookTitle'),\r\n chapterBadge: document.getElementById('chapterBadge'),\r\n chapterSub: document.getElementById('chapterSub'),\r\n pageIndicator: document.getElementById('pageIndicator'),\r\n progressBar: document.getElementById('progressBar'),\r\n chapterTitle: document.getElementById('chapterTitle'),\r\n chapterSubtitle: document.getElementById('chapterSubtitle'),\r\n summaryBody: document.getElementById('summaryBody'),\r\n termsList: document.getElementById('termsList'),\r\n moreTerms: document.getElementById('moreTerms'),\r\n tldrBody: document.getElementById('tldrBody'),\r\n chapterCounter: document.getElementById('chapterCounter'),\r\n prevBtn: document.getElementById('prevBtn'),\r\n nextBtn: document.getElementById('nextBtn'),\r\n chapterImage: document.getElementById('chapterImage'),\r\n chapterImageWrap: document.getElementById('chapterImageWrap'),\r\n };\r\n\r\n function getChapterIndexFromURL(){\r\n const url = new URL(window.location);\r\n const h = parseInt(url.searchParams.get('h') || url.hash.replace('#h=',''));\r\n const idx = isFinite(h) && h>0 ? h-1 : 0;\r\n return Math.max(0, Math.min(BOOK.chapters.length-1, idx));\r\n }\r\n\r\n let currentIndex = getChapterIndexFromURL();\r\n\r\n function updateURL(){\r\n const h = currentIndex + 1;\r\n const url = new URL(window.location);\r\n url.searchParams.set('h', String(h));\r\n history.replaceState({}, '', url);\r\n document.title = `${BOOK.title} \u2013 Basisstof ${h}`;\r\n }\r\n\r\n function render(){\r\n const total = BOOK.chapters.length;\r\n const ch = BOOK.chapters[currentIndex];\r\n\r\n els.bookTitle.textContent = BOOK.title;\r\n els.chapterBadge.textContent = `Basisstof ${ch.id}`;\r\n els.chapterSub.textContent = ch.title;\r\n\r\n els.chapterTitle.textContent = ch.title;\r\n els.chapterSubtitle.textContent = ch.subtitle || '';\r\n els.summaryBody.innerHTML = ch.summary;\r\n\r\n \/\/ Afbeelding per hoofdstuk invullen of het hele blok verbergen\r\n if (ch.image) {\r\n els.chapterImage.src = ch.image;\r\n els.chapterImage.alt = `Illustratie bij: ${ch.title}`;\r\n els.chapterImageWrap.style.display = 'block';\r\n } else {\r\n els.chapterImage.src = '';\r\n els.chapterImageWrap.style.display = 'none';\r\n }\r\n\r\n els.termsList.innerHTML = (ch.terms||[]).map(t => `<li>${t}<\/li>`).join('');\r\n els.moreTerms.href = ch.moreTermsUrl || '#';\r\n\r\n els.tldrBody.innerHTML = `${ch.tldr||''}<\/p>`;\r\n\r\n els.pageIndicator.textContent = `${ch.id} \/ ${total}`;\r\n els.chapterCounter.textContent = `Basisstof ${ch.id} van ${total}`;\r\n els.progressBar.style.width = `${(ch.id\/total)*100}%`;\r\n\r\n els.prevBtn.disabled = currentIndex === 0;\r\n els.nextBtn.disabled = currentIndex === total-1;\r\n\r\n updateURL();\r\n }\r\n\r\n function go(delta){\r\n const next = currentIndex + delta;\r\n if(next < 0 || next >= BOOK.chapters.length) return;\r\n currentIndex = next; render();\r\n \/\/ verplaats focus netjes\r\n document.getElementById('main').focus({preventScroll:true});\r\n }\r\n\r\n els.prevBtn.addEventListener('click', () => go(-1));\r\n els.nextBtn.addEventListener('click', () => go(1));\r\n\r\n document.addEventListener('keydown', (e) => {\r\n if(e.key === 'ArrowLeft') { go(-1); }\r\n if(e.key === 'ArrowRight'){ go(1); }\r\n });\r\n\r\n \/\/ Initial render\r\n render();\r\n <\/script>\r\n<\/body>\r\n<\/html>\r\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Samenvatting \u2013 Boek Ga naar inhoud Titel van het boek Basisstof 1 1 \/ 1 Hoofdstuknaam Korte inleiding of doel van dit hoofdstuk. Belangrijke begrippen Meer begrippen \u2192 Kort samengevat Vorige Basisstof 1 van 1 Volgende<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"folder":[33],"class_list":["post-575","page","type-page","status-publish","hentry"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/575","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=575"}],"version-history":[{"count":33,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/575\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2837,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/575\/revisions\/2837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=575"}],"wp:term":[{"taxonomy":"folder","embeddable":true,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ffolder&post=575"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}

\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t

\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\r\n\r\n\r\n \r\n \r\n Samenvatting \u2013 Boek<\/title>\r\n <meta name=\"description\" content=\"Mooie, printvriendelijke samenvattingspagina met post-it begrippen, TL;DR en boeknavigatie.\" \/>\r\n <style>\r\n \/* ====== Design tokens ====== *\/\r\n :root {\r\n --bg: #f7f7fb;\r\n --surface: #ffffff;\r\n --ink: #0b1020;\r\n --muted: #5e647a;\r\n --accent: #5b7cfa; \/* primaire accentkleur *\/\r\n --accent-2: #9a7bf9; \/* verloop voor knoppen *\/\r\n --ring: rgba(91,124,250,.35);\r\n --shadow: 0 10px 30px rgba(11,16,32,.08);\r\n --radius: 18px;\r\n --note: #fff4b1; \/* post-it geel *\/\r\n --note-ink: #3e3a17;\r\n --success: #2ecc71;\r\n --danger: #ff6b6b;\r\n }\r\n\r\n @media (prefers-color-scheme: dark) {\r\n :root {\r\n --bg: #0e1220;\r\n --surface: #151a2c;\r\n --ink: #eef1ff;\r\n --muted: #a9b0d1;\r\n --accent: #7aa2ff;\r\n --accent-2: #b690ff;\r\n --ring: rgba(122,162,255,.35);\r\n --shadow: 0 10px 30px rgba(0,0,0,.35);\r\n --note: #f6dd7b;\r\n --note-ink: #2a2610;\r\n }\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Base ====== *\/\r\n *, *::before, *::after {\r\n box-sizing: border-box\r\n }\r\n\r\n html, body {\r\n height: 100%\r\n }\r\n\r\n body {\r\n margin: 0;\r\n background: radial-gradient(1200px 600px at 10% -10%, rgba(91,124,250,.08), transparent 60%), radial-gradient(1000px 700px at 120% 30%, rgba(154,123,249,.06), transparent 60%), var(--bg);\r\n color: var(--ink);\r\n font: 16px\/1.6 system-ui, -apple-system, Segoe UI, Roboto, Ubuntu, Cantarell, Noto Sans, Arial, \"Apple Color Emoji\",\"Segoe UI Emoji\";\r\n }\r\n\r\n a {\r\n color: var(--accent);\r\n text-decoration: none\r\n }\r\n\r\n a:hover {\r\n text-decoration: underline\r\n }\r\n\r\n .container {\r\n max-width: 1600px;\r\n margin-inline: auto;\r\n padding: 24px;\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Topbar \/ header ====== *\/\r\n .topbar {\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n gap: 16px;\r\n justify-content: space-between;\r\n margin-bottom: 18px;\r\n }\r\n\r\n .brand {\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n gap: 12px\r\n }\r\n\r\n .brand .logo {\r\n width: 42px;\r\n height: 42px;\r\n border-radius: 12px;\r\n background: linear-gradient(135deg,var(--accent),var(--accent-2));\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n display: grid;\r\n place-items: center\r\n }\r\n\r\n .brand .logo svg {\r\n width: 24px;\r\n height: 24px;\r\n fill: white\r\n }\r\n\r\n .brand h1 {\r\n font-size: clamp(18px, 3vw, 24px);\r\n margin: 0\r\n }\r\n\r\n .chapter-meta {\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n gap: 10px;\r\n color: var(--muted)\r\n }\r\n\r\n .badge {\r\n background: linear-gradient(135deg, rgba(91,124,250,.15), rgba(154,123,249,.15));\r\n padding: 6px 10px;\r\n border-radius: 999px;\r\n font-weight: 600\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Progress ====== *\/\r\n .progress-wrap {\r\n margin: 6px 0 20px 0\r\n }\r\n\r\n .progress {\r\n height: 8px;\r\n background: rgba(91,124,250,.15);\r\n border-radius: 999px;\r\n overflow: hidden\r\n }\r\n\r\n .progress > span {\r\n display: block;\r\n height: 100%;\r\n width: 0;\r\n background: linear-gradient(90deg,var(--accent),var(--accent-2));\r\n transition: width .35s ease\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Layout ====== *\/\r\n .layout {\r\n display: grid;\r\n grid-template-columns: 1.2fr .8fr;\r\n gap: 20px\r\n }\r\n\r\n @media (max-width: 900px) {\r\n .layout {\r\n grid-template-columns: 1fr;\r\n }\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Cards ====== *\/\r\n .card {\r\n background: var(--surface);\r\n border-radius: var(--radius);\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n position: relative\r\n }\r\n\r\n .summary {\r\n padding: 24px\r\n }\r\n\r\n .summary h2 {\r\n margin: 0 0 8px 0;\r\n font-size: clamp(22px, 3.2vw, 32px)\r\n }\r\n\r\n .summary .subtitle {\r\n color: var(--muted);\r\n margin: 0 0 18px 0\r\n }\r\n\r\n .summary p {\r\n margin: 0 0 12px 0\r\n }\r\n\r\n .summary ul, .summary ol {\r\n padding-left: 22px\r\n }\r\n\r\n .side {\r\n display: grid;\r\n gap: 20px;\r\n align-content: start\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Post-it note (begrippen) ====== *\/\r\n .note {\r\n background: var(--note);\r\n color: var(--note-ink);\r\n border-radius: 10px;\r\n padding: 18px 18px 70px 18px; \/* extra ruimte voor knop *\/\r\n position: relative;\r\n box-shadow: 0 18px 35px rgba(0,0,0,.12);\r\n transform: rotate(-0.7deg);\r\n filter: drop-shadow(0 8px 14px rgba(0,0,0,.08));\r\n isolation: isolate;\r\n }\r\n\r\n .note::before { \/* plakband *\/\r\n content: \"\";\r\n position: absolute;\r\n top: -10px;\r\n left: 40px;\r\n width: 70px;\r\n height: 26px;\r\n background: linear-gradient(180deg, rgba(255,255,255,.65), rgba(255,255,255,.25));\r\n box-shadow: 0 2px 6px rgba(0,0,0,.12);\r\n transform: rotate(-6deg);\r\n border-radius: 4px;\r\n }\r\n\r\n .note h3 {\r\n margin: 2px 0 8px 0;\r\n font-size: 20px\r\n }\r\n\r\n .terms {\r\n margin: 0;\r\n padding-left: 18px\r\n }\r\n\r\n .terms li {\r\n margin: 6px 0\r\n }\r\n\r\n .more-link {\r\n position: absolute;\r\n bottom: 12px;\r\n right: 12px;\r\n border: none;\r\n border-radius: 999px;\r\n padding: 10px 14px;\r\n font-weight: 700;\r\n cursor: pointer;\r\n background: linear-gradient(135deg,var(--accent),var(--accent-2));\r\n color: #fff;\r\n box-shadow: 0 10px 22px var(--ring);\r\n }\r\n\r\n .more-link:focus {\r\n outline: 3px solid var(--ring);\r\n outline-offset: 3px\r\n }\r\n\r\n \/* ====== TL;DR ====== *\/\r\n .tldr {\r\n padding: 16px 18px\r\n }\r\n\r\n .tldr h3 {\r\n margin: 0 0 8px 0;\r\n font-size: 18px\r\n }\r\n\r\n .tldr p {\r\n margin: 8px 0\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Book navigation ====== *\/\r\n .book-nav {\r\n position: sticky;\r\n bottom: 10px;\r\n margin-top: 26px;\r\n z-index: 5;\r\n display: flex;\r\n align-items: center;\r\n justify-content: center;\r\n gap: 14px;\r\n }\r\n\r\n .nav-btn {\r\n display: inline-flex;\r\n align-items: center;\r\n justify-content: center;\r\n gap: 10px;\r\n border: none;\r\n border-radius: 999px;\r\n padding: 12px 16px;\r\n font-weight: 700;\r\n cursor: pointer;\r\n background: var(--surface);\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n }\r\n\r\n .nav-btn svg {\r\n width: 22px;\r\n height: 22px;\r\n opacity: .9\r\n }\r\n\r\n .nav-btn:hover {\r\n outline: 3px solid var(--ring)\r\n }\r\n\r\n .nav-btn[disabled] {\r\n opacity: .5;\r\n cursor: not-allowed\r\n }\r\n\r\n .nav-info {\r\n background: var(--surface);\r\n box-shadow: var(--shadow);\r\n padding: 10px 14px;\r\n border-radius: 999px;\r\n color: var(--muted)\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Helpers ====== *\/\r\n .sr-only {\r\n position: absolute;\r\n width: 1px;\r\n height: 1px;\r\n padding: 0;\r\n margin: -1px;\r\n overflow: hidden;\r\n clip: rect(0,0,0,0);\r\n white-space: nowrap;\r\n border: 0\r\n }\r\n\r\n mark {\r\n background: linear-gradient(transparent 60%, rgba(91,124,250,.25) 60%)\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Print styles ====== *\/\r\n @media print {\r\n body {\r\n background: #fff\r\n }\r\n\r\n .topbar .brand .logo {\r\n display: none\r\n }\r\n\r\n .progress-wrap, .book-nav, .note::before {\r\n display: none\r\n }\r\n\r\n .layout {\r\n grid-template-columns: 1fr .6fr\r\n }\r\n\r\n a {\r\n color: inherit;\r\n text-decoration: none\r\n }\r\n }\r\n\r\n \/* ====== Hoofdstukafbeelding (boven begrippen, vaste grootte) ====== *\/\r\n .image-note {\r\n background: #fff;\r\n border-radius: 14px;\r\n box-shadow: 0 10px 25px rgba(0,0,0,.12);\r\n padding: 12px;\r\n margin: 0;\r\n position: relative;\r\n transform: rotate(-1.2deg);\r\n width: 100%;\r\n height: 800px; \/* vaste weergavegrootte desktop *\/\r\n max-height: 800px;\r\n overflow: hidden;\r\n }\r\n\r\n .image-note img {\r\n display: block;\r\n width: 100%;\r\n height: 100%;\r\n object-fit: contain; \/* past binnen het kader, nooit te lang\/breed *\/\r\n border-radius: 10px;\r\n }\r\n\r\n .image-note .tape {\r\n content: \"\";\r\n position: absolute;\r\n top: -12px;\r\n left: 50%;\r\n transform: translateX(-50%) rotate(-4deg);\r\n width: 80px;\r\n height: 28px;\r\n background: linear-gradient(180deg, rgba(255,255,255,.7), rgba(255,255,255,.3));\r\n box-shadow: 0 2px 6px rgba(0,0,0,.2);\r\n border-radius: 4px;\r\n }\r\n\r\n @media (max-width: 900px) {\r\n .image-note {\r\n height: 420px;\r\n max-height: 420px;\r\n }\r\n \/* mobiel *\/\r\n }\r\n <\/style>\r\n<\/head>\r\n<body>\r\n <a class=\"sr-only\" href=\"#main\">Ga naar inhoud<\/a>\r\n <div class=\"container\">\r\n <header class=\"topbar\">\r\n <div class=\"brand\" aria-label=\"Boekgegevens\">\r\n <div class=\"logo\" aria-hidden=\"true\">\r\n \r\n <svg viewBox=\"0 0 24 24\" role=\"img\" aria-label=\"Boekpictogram\"><path d=\"M6 2h9a3 3 0 0 1 3 3v14.5a.5.5 0 0 1-.8.4c-1.1-.8-2.5-1.1-3.9-1.1H6a2 2 0 0 0-2 2V4a2 2 0 0 1 2-2Zm0 2a0 0 0 0 0 0 0v13h7.3c1.3 0 2.6.3 3.7.9V5a1 1 0 0 0-1-1Z\" \/><\/svg>\r\n <\/div>\r\n <div>\r\n <h1 id=\"bookTitle\">Titel van het boek<\/h1>\r\n <div class=\"chapter-meta\">\r\n Basisstof 1<\/span>\r\n <\/span>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n <div class=\"chapter-meta\" aria-live=\"polite\">\r\n 1 \/ 1<\/span>\r\n <\/div>\r\n <\/header>\r\n\r\n <div class=\"progress-wrap\" aria-hidden=\"true\">\r\n <div class=\"progress\"><\/span><\/div>\r\n <\/div>\r\n\r\n <main id=\"main\" class=\"layout\" tabindex=\"-1\">\r\n <section class=\"card summary\" aria-labelledby=\"chapterTitle\">\r\n <h2 id=\"chapterTitle\">Hoofdstuknaam<\/h2>\r\n Korte inleiding of doel van dit hoofdstuk.<\/p>\r\n <div id=\"summaryBody\">\r\n \r\n <\/div>\r\n <\/section>\r\n\r\n <aside class=\"side\">\r\n \r\n <section class=\"image-note\" id=\"chapterImageWrap\">\r\n <img decoding=\"async\" id=\"chapterImage\" src=\"\" alt=\"Illustratie bij dit hoofdstuk\" loading=\"lazy\">\r\n <\/span>\r\n <\/section>\r\n \r\n\r\n <section class=\"note\" aria-labelledby=\"begrippenTitle\">\r\n <h3 id=\"begrippenTitle\">Belangrijke begrippen<\/h3>\r\n <ul class=\"terms\" id=\"termsList\"><\/ul>\r\n <a id=\"moreTerms\" class=\"more-link\" href=\"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Meer begrippen \u2192<\/a>\r\n <\/section>\r\n\r\n <section class=\"tldr card\" aria-labelledby=\"tldrTitle\">\r\n <h3 id=\"tldrTitle\">Kort samengevat<\/h3>\r\n <div id=\"tldrBody\"><\/div>\r\n <\/section>\r\n <\/aside>\r\n <\/main>\r\n\r\n <nav class=\"book-nav\" aria-label=\"Hoofdstuknavigatie\">\r\n <button id=\"prevBtn\" class=\"nav-btn\" aria-label=\"Ga naar vorig hoofdstuk\">\r\n <svg viewBox=\"0 0 24 24\" aria-hidden=\"true\"><path d=\"M15.41 7.41 14 6l-6 6 6 6 1.41-1.41L10.83 12z\" \/><\/svg>\r\n Vorige\r\n <\/button>\r\n <div class=\"nav-info\">Basisstof 1 van 1<\/span><\/div>\r\n <button id=\"nextBtn\" class=\"nav-btn\" aria-label=\"Ga naar volgend hoofdstuk\">\r\n Volgende\r\n <svg viewBox=\"0 0 24 24\" aria-hidden=\"true\"><path d=\"M8.59 16.59 13.17 12 8.59 7.41 10 6l6 6-6 6z\" \/><\/svg>\r\n <\/button>\r\n <\/nav>\r\n <\/div>\r\n\r\n <script>\r\n \/\/ ====== VULLEN MET JE EIGEN DATA ======\r\n \/\/ Pas de BOOK-const aan voor jouw boek\/hoofdstukken. Je kunt dit in dezelfde file houden of later via JSON laten inladen.\r\n const BOOK = {\r\n title: \"Thema 13: Transport\", \/\/ \ud83d\udc49 boeknaam\r\n chapters: [\r\n {\r\n id: 1,\r\n title: \"Het bloed\",\r\n subtitle: \"Transport en bescherming in het lichaam\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/ChatGPT-Image-17-aug-2025-16_44_35.png\", \/\/ \ud83d\udc48 vaste URL voor dit hoofdstuk\r\n summary: `\r\n<ul>\r\n<li>\r\nBloed<\/strong> is een vloeistof die door het hele lichaam circuleert en essentieel is voor het <\/span>transport<\/strong> van allerlei stoffen. Het bestaat uit <\/span>bloedplasma<\/strong> en vaste bestanddelen: <\/span>rode bloedcellen<\/strong>, <\/span>witte bloedcellen<\/strong> en <\/span>bloedplaatjes<\/strong>.<\/span><\/p>\r\n<h2>Functies van het bloed<\/strong><\/h2>\r\nBloed vervoert:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bouwstoffen<\/strong> (bijv. aminozuren)<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Afvalstoffen<\/strong> (bijv. ureum)<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Brandstoffen<\/strong> (zoals <\/span>glucose<\/strong>)<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Signaalstoffen<\/strong> (bijv. <\/span>hormonen<\/strong>)<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Beschermende stoffen<\/strong> (zoals <\/span>antistoffen<\/strong>)<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nDaarnaast speelt bloed een rol bij:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Het constant houden van het <\/span>inwendige milieu<\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Het opruimen van <\/span>ziekteverwekkers<\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bloedstolling<\/strong> bij verwondingen<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Bloedplasma<\/strong><\/h2>\r\nOngeveer 55% van het bloed bestaat uit <\/span>bloedplasma<\/strong>.<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bestaat uit <\/span>water<\/strong>, opgeloste stoffen en <\/span>plasma-eiwitten<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Vervoert o.a. een klein beetje <\/span>zuurstof<\/strong>, <\/span>voedingsstoffen<\/strong> (glucose, vetten, aminozuren), <\/span>afvalstoffen<\/strong> (ureum, melkzuur), <\/span>hormonen<\/strong> en <\/span>antistoffen<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Vetten<\/strong> lossen slecht op in water en worden daarom vervoerd als <\/span>lipoproteïnen<\/strong> (vetten gebonden aan eiwitten).<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nPlasma-eiwitten<\/strong> zijn belangrijk voor:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De <\/span>osmotische waarde<\/strong> van het bloed<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De <\/span>bloeddruk<\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Het constant houden van de <\/span>lichaamstemperatuur<\/strong> (ca. 38 °C)<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Een stabiele <\/span>pH<\/strong> rond 7,4<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Een osmotische waarde gelijk aan <\/span>0,9% NaCl-oplossing<\/strong> (<\/span>fysiologische zoutoplossing<\/strong>)<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Rode bloedcellen<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Ontstaan uit <\/span>stamcellen<\/strong> in het <\/span>rode beenmerg<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bevatten <\/span>hemoglobine<\/strong>, een zuurstofbindend eiwit dat bloed rood kleurt.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hebben geen <\/span>celkern<\/strong> → beperkte levensduur (ongeveer 120 dagen).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Belangrijk voor <\/span>zuurstoftransport<\/strong> en deels <\/span>koolstofdioxidetransport<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Aanmaak gereguleerd door het hormoon <\/span>epo (erytropoëtine)<\/strong> uit de <\/span>nieren<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Afbraak vindt plaats in <\/span>milt<\/strong>, <\/span>lever<\/strong> en <\/span>beenmerg<\/strong>; <\/span>ijzer<\/strong> uit hemoglobine wordt hergebruikt.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Witte bloedcellen<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Onderdeel van het <\/span>afweersysteem<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hebben een <\/span>celkern<\/strong>, maar geen vaste vorm.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kunnen zich door de wand van haarvaten bewegen → actief buiten de bloedvaten.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Ontstaan ook uit <\/span>stamcellen<\/strong> in het rode beenmerg.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nVerschillende typen met uiteenlopende functies:<\/span><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Fagocyten<\/strong>: nemen ziekteverwekkers op en breken ze af.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Lymfocyten<\/strong>: maken <\/span>antistoffen<\/strong> aan tegen ziekteverwekkers.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Opruimen van resten van dode cellen.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nDode witte bloedcellen vormen samen met bacteriën <\/span>etter\/pus<\/strong>.<\/span><\/p>\r\n<h2>Bloedplaatjes<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Geen echte cellen, maar <\/span>celfragmenten<\/strong> uit uiteengevallen cellen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Ontstaan in het <\/span>rode beenmerg<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Belangrijk bij <\/span>bloedstolling<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Bloedstolling<\/strong><\/h2>\r\nBloedstolling is het proces waarbij bloed dikker wordt en indroogt om een wond af te sluiten:<\/span><\/p>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Beschadigd bloedvat trekt samen → minder bloedverlies.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bloedplaatjes<\/strong> hechten aan de wond en vormen een propje.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Stoffen uit bloedplaatjes en beschadigde cellen starten een keten van reacties.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Fibrinogeen<\/strong> (oplosbaar plasma-eiwit) wordt omgezet in <\/span>fibrine<\/strong> (onoplosbare draden).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Fibrinedraden vormen een netwerk waarin bloedcellen blijven hangen → <\/span>bloedstolsel<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Het bloedstolsel droogt in tot een korstje.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Na genezing worden de fibrinedraden afgebroken.<\/span><\/li>\r\n<\/ol>\r\nBloedserum<\/strong> = bloedplasma zonder <\/span>fibrinogeen<\/strong>.<\/span><\/p>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n `,\r\n terms: [\r\n \"Bloed \u2013 vloeistof die stoffen vervoert en het lichaam beschermt\",\r\n \"Bloedplasma \u2013 waterige vloeistof met opgeloste stoffen en plasma-eiwitten\",\r\n \"Plasma-eiwitten \u2013 eiwitten die belangrijk zijn voor osmotische waarde, bloeddruk en pH\",\r\n \"Osmotische waarde \u2013 maat voor de concentratie opgeloste deeltjes\",\r\n \"Fysiologische zoutoplossing \u2013 oplossing van 0,9% NaCl, gelijk aan die van bloed\",\r\n \"Rode bloedcellen \u2013 cellen zonder kern die zuurstof en koolstofdioxide vervoeren\",\r\n \"Hemoglobine \u2013 ijzerhoudend eiwit dat zuurstof bindt\",\r\n \"Witte bloedcellen \u2013 cellen die ziekteverwekkers bestrijden\",\r\n \"Fagocyten \u2013 witte bloedcellen die ziekteverwekkers opnemen en afbreken\",\r\n \"Antistoffen \u2013 eiwitten die ziekteverwekkers onschadelijk maken\",\r\n \"Bloedplaatjes \u2013 celfragmenten die bloedstolling op gang brengen\",\r\n \"Bloedstolling \u2013 proces waarbij een stolsel een wond afsluit\",\r\n \"Fibrinogeen \u2013 oplosbaar plasma-eiwit dat wordt omgezet in fibrine\",\r\n \"Fibrine \u2013 onoplosbare draden die een stolsel vormen\",\r\n \"Bloedstolsel \u2013 klonter die een wond afsluit\",\r\n \"Bloedserum \u2013 bloedplasma zonder fibrinogeen\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Bloed is onmisbaar voor transport, afweer en genezing. Plasma vervoert opgeloste stoffen en houdt het inwendige milieu stabiel. Rode bloedcellen brengen zuurstof, witte bloedcellen bestrijden ziekteverwekkers en bloedplaatjes zorgen voor stolling. Bij verwondingen sluit fibrine de wond af en voorkomt zo bloedverlies.\"\r\n },\r\n\r\n\r\n {\r\n id: 2,\r\n title: \"Transportsystemen bij dieren\",\r\n subtitle: \"Verschillen tussen diffusie, open en gesloten systemen\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/ChatGPT-Image-17-aug-2025-16_44_47.png\", \/\/ \ud83d\udc48 vaste URL voor dit hoofdstuk\r\n summary: `\r\n<ul>\r\n<li>\r\nAlle cellen in een organisme hebben <\/span>stoffen<\/strong> nodig (zoals <\/span>zuurstof<\/strong> en <\/span>voedingsstoffen<\/strong>) en geven <\/span>afvalstoffen<\/strong> af. Bij kleine eencelligen gaat dit direct via <\/span>diffusie<\/strong> met het <\/span>uitwendige milieu<\/strong>. Bij grotere meercellige dieren is diffusie onvoldoende en zijn speciale <\/span>transportsystemen<\/strong> nodig.<\/span><\/p>\r\n<h2>Transport bij eencelligen<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Amoebe<\/strong> en <\/span>pantoffeldiertje<\/strong>:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hebben geen bloedvatenstelsel.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Transport gaat via <\/span>diffusie<\/strong>, direct door het <\/span>celmembraan<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Voedingsstoffen<\/strong> en <\/span>zuurstof<\/strong> worden opgenomen, <\/span>koolstofdioxide<\/strong> en afvalstoffen afgegeven.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Open en gesloten circulatiesystemen<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Open circulatiesysteem<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Komt voor bij <\/span>geleedpotigen<\/strong> (bijv. insecten).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bestaat uit een buisvormig <\/span>hart<\/strong> dat de <\/span>lichaamsvloeistof<\/strong> (hemolymfe) rond de organen laat stromen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hemolymfe stroomt vrij door het lichaam en staat in direct contact met de weefsels.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Transport is minder efficiënt, vooral geschikt voor kleinere dieren.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Gesloten circulatiesysteem<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Komt voor bij <\/span>gewervelde dieren<\/strong> en sommige ongewervelden.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Het <\/span>bloed<\/strong> stroomt altijd binnen <\/span>bloedvaten<\/strong>, gescheiden van andere lichaamsvloeistoffen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hart<\/strong> pompt bloed rond → transport over grotere afstanden en veel efficiënter.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bloed zorgt voor aanvoer van <\/span>zuurstof<\/strong> en <\/span>voedingsstoffen<\/strong> en afvoer van <\/span>afvalstoffen<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Voorbeelden bij dieren<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Insecten (open systeem)<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bloedvaten ontbreken grotendeels.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hart<\/strong> pompt hemolymfe door het lichaam.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Ademhaling gaat via <\/span>tracheeën<\/strong>, dus zuurstoftransport gebeurt niet via het bloed.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Regenwormen (gesloten systeem)<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bezitten een buisvormig <\/span>hart<\/strong> met meerdere <\/span>hulpharten<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bloedvatenstelsel<\/strong> vervoert zuurstof en voedingsstoffen door het hele lichaam.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Vissen (enkelvoudige bloedsomloop)<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bloed stroomt één keer door het <\/span>hart<\/strong> per omloop.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hart → kieuwen (zuurstof opnemen) → rest van het lichaam → terug naar hart.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Nadeel: bloeddruk daalt sterk na de kieuwen.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Amfibieën en reptielen (dubbele, gedeeltelijk gescheiden bloedsomloop)<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Twee atria (boezems), één ventrikel (kamer).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Menging van zuurstofarm en zuurstofrijk bloed kan optreden.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Efficiënter dan vissen, maar minder dan zoogdieren.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Vogels en zoogdieren (dubbele, volledig gescheiden bloedsomloop)<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hart met vier kamers: twee atria en twee ventrikels.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Volledige scheiding van zuurstofrijk en zuurstofarm bloed.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kleine bloedsomloop<\/strong>: hart → longen → hart.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Grote bloedsomloop<\/strong>: hart → lichaam → hart.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zeer efficiënt systeem, noodzakelijk voor warmbloedige dieren met hoge stofwisseling.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Functies van een bloedsomloop<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Transport<\/strong> van zuurstof, koolstofdioxide, voedingsstoffen, afvalstoffen en hormonen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Regulatie<\/strong> van temperatuur en samenstelling van het inwendige milieu.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bescherming<\/strong> door witte bloedcellen en antistoffen tegen ziekteverwekkers.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n `,\r\n terms: [\r\n \"Diffusie \u2013 verplaatsing van stoffen van hoge naar lage concentratie\",\r\n \"Open circulatiesysteem \u2013 vloeistof stroomt vrij door het lichaam\",\r\n \"Hemolymfe \u2013 lichaamsvloeistof bij dieren met een open circulatiesysteem\",\r\n \"Gesloten circulatiesysteem \u2013 bloed stroomt altijd binnen vaten\",\r\n \"Hart \u2013 pomp die circulatie van bloed of vloeistof aandrijft\",\r\n \"Enkelvoudige bloedsomloop \u2013 bloed stroomt 1x door het hart per omloop\",\r\n \"Dubbele bloedsomloop \u2013 bloed stroomt 2x door het hart per omloop\",\r\n \"Kleine bloedsomloop \u2013 hart \u2192 longen \u2192 hart\",\r\n \"Grote bloedsomloop \u2013 hart \u2192 lichaam \u2192 hart\",\r\n \"Hulpharten \u2013 extra pompen bij sommige dieren\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Kleine organismen gebruiken diffusie voor transport. Grotere dieren hebben een transportsysteem nodig: open systemen bij insecten, gesloten systemen bij wormen en gewervelden. Vissen hebben een enkelvoudige bloedsomloop, amfibie\u00ebn en reptielen een dubbele die deels gemengd is, en zoogdieren en vogels een volledig gescheiden dubbele bloedsomloop \u2013 het meest effici\u00ebnt.\"\r\n },\r\n\r\n\r\n\r\n {\r\n id: 3,\r\n title: \"Het hart\",\r\n subtitle: \"De pomp van de bloedsomloop\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/ChatGPT-Image-17-aug-2025-16_44_39.png\", \/\/ \ud83d\udc48 vaste URL voor dit hoofdstuk\r\n summary: `\r\n<ul>\r\n<li>\r\nHet <\/span>hart<\/strong> is een <\/span>spier<\/strong> die als pomp fungeert en het <\/span>bloed<\/strong> door het lichaam laat circuleren. Bij de <\/span>mens<\/strong> ligt het hart in de borstholte, iets links van het midden, en is zo groot als een vuist. Het hart bestaat uit vier holten: twee <\/span>boezems (atria)<\/strong> en twee <\/span>kamers (ventrikels)<\/strong>.<\/span><\/p>\r\n<h2>Bouw van het hart<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hartspierweefsel<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bestaat uit dwarsgestreept, maar onwillekeurig spierweefsel.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Werkt ritmisch en is zeer goed doorbloed.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Boezems (atria)<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Ontvangen bloed uit de aders.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Rechterboezem → zuurstofarm bloed uit de <\/span>holle aders<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Linkerboezem → zuurstofrijk bloed uit de <\/span>longaders<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kamers (ventrikels)<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Pompen bloed de slagaders in.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Rechterkamer → zuurstofarm bloed naar de <\/span>longslagader<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Linkerkamer → zuurstofrijk bloed naar de <\/span>aorta<\/strong> (lichaam).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De wand van de linkerkamer is het dikst, omdat hier de grootste pompdruk nodig is.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hartkleppen en slagaderkleppen<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hartkleppen<\/strong> (tussen boezems en kamers) voorkomen terugstromen van bloed.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Slagaderkleppen<\/strong> (tussen kamers en slagaders) voorkomen terugstromen naar de kamers.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Werking van het hart<\/strong><\/h2>\r\nDe hartslag verloopt in drie fasen:<\/span><\/p>\r\n<ol>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Boezemsystole<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Boezems trekken samen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bloed stroomt naar de kamers.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kamersystole<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kamers trekken samen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hartkleppen sluiten, slagaderkleppen openen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bloed wordt in longslagader en aorta gepompt.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hartpauze<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Boezems en kamers zijn ontspannen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bloed stroomt opnieuw vanuit aders de boezems in.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ol>\r\n<h2>Hartslagfrequentie en regeling<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Sinusknoop<\/strong> (in de wand van de rechterboezem) → natuurlijke pacemaker die impulsen geeft voor samentrekken.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">AV-knoop<\/strong> (tussen boezem en kamer) → geeft impulsen door aan de kamers via de <\/span>bundel van His<\/strong> en <\/span>Purkinjevezels<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De frequentie van impulsen bepaalt de <\/span>hartslagfrequentie<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Wordt beïnvloed door:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zenuwstelsel<\/strong> (orthosympatisch: versnelt, parasympatisch: vertraagt).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hormonen<\/strong> (bijv. adrenaline versnelt hartslag).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Lichamelijke activiteit<\/strong> en emoties.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Kransslagaders en -aders<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kransslagaders<\/strong> (coronair arteriën) voorzien de hartspier van zuurstof en voedingsstoffen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kransaders<\/strong> voeren koolstofdioxide en afvalstoffen af.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Verstopping van een kransslagader kan leiden tot een <\/span>hartinfarct<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/li>\r\n<\/ul>\r\n `,\r\n terms: [\r\n \"Hart \u2013 pomporgaan dat bloed door het lichaam stuwt\",\r\n \"Boezems (atria) \u2013 hartkamers die bloed ontvangen uit aders\",\r\n \"Kamers (ventrikels) \u2013 hartkamers die bloed in slagaders pompen\",\r\n \"Holle aders \u2013 voeren zuurstofarm bloed naar het hart\",\r\n \"Longaders \u2013 voeren zuurstofrijk bloed van de longen naar het hart\",\r\n \"Longslagader \u2013 voert zuurstofarm bloed naar de longen\",\r\n \"Aorta \u2013 voert zuurstofrijk bloed naar het lichaam\",\r\n \"Hartkleppen \u2013 kleppen tussen boezems en kamers, voorkomen terugstroom\",\r\n \"Slagaderkleppen \u2013 kleppen tussen kamers en slagaders\",\r\n \"Boezemsystole \u2013 samentrekken van de boezems\",\r\n \"Kamersystole \u2013 samentrekken van de kamers\",\r\n \"Hartpauze \u2013 rustfase waarin boezems en kamers ontspannen\",\r\n \"Sinusknoop \u2013 natuurlijke pacemaker van het hart\",\r\n \"AV-knoop \u2013 geleidt impulsen door naar de kamers\",\r\n \"Purkinjevezels \u2013 vezels die prikkels verspreiden in de kamers\",\r\n \"Kransslagaders \u2013 slagaders die het hart zelf van bloed voorzien\",\r\n \"Hartinfarct \u2013 beschadiging van hartspierweefsel door afsluiting\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Het hart pompt bloed door kleine en grote bloedsomloop. Boezems ontvangen bloed, kamers pompen het weg. Kleppen zorgen voor eenrichtingsverkeer. De hartslag wordt geregeld door sinusknoop, AV-knoop en Purkinjevezels en be\u00efnvloed door zenuwen en hormonen. Via de kransslagaders krijgt het hart zelf zuurstof; verstopping kan leiden tot een infarct.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 4,\r\n title: \"Het bloedvatenstelsel\",\r\n subtitle: \"Netwerk van slagaders, aders en haarvaten\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/ChatGPT-Image-17-aug-2025-16_44_42.png\", \/\/ \ud83d\udc48 vaste URL voor dit hoofdstuk\r\n summary: `\r\nHet <\/span>bloedvatenstelsel<\/strong> bestaat uit alle <\/span>bloedvaten<\/strong> in het lichaam en zorgt samen met het <\/span>hart<\/strong> voor het rondpompen van <\/span>bloed<\/strong>. Via de bloedvaten worden <\/span>zuurstof<\/strong>, <\/span>voedingsstoffen<\/strong>, <\/span>afvalstoffen<\/strong> en <\/span>signaalstoffen<\/strong> naar alle delen van het lichaam vervoerd.<\/span><\/p>\r\n<h2>Soorten bloedvaten<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Slagaders (arteriën)<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Vervoeren bloed <\/span>van het hart weg<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hebben een <\/span>dikke, elastische wand<\/strong> met veel <\/span>spierweefsel<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bloeddruk is hier het hoogst.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Vertakken in steeds kleinere slagaders → <\/span>arteriolen<\/strong> → <\/span>haarvaten<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Haarvaten (capillairen)<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zeer dunne wanden, bestaande uit <\/span>één cellaag<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hier vindt <\/span>uitwisseling<\/strong> plaats van stoffen tussen <\/span>bloed<\/strong> en <\/span>weefselvloeistof<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Verbinden slagaders met aders.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Aders (venen)<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Vervoeren bloed <\/span>naar het hart toe<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hebben dunnere wanden en een grotere diameter.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bevatten <\/span>kleppen<\/strong> die terugstromen van bloed voorkomen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De bloeddruk is hier veel lager.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Grote en kleine bloedsomloop<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kleine bloedsomloop<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Rechterharthelft → <\/span>longslagaders<\/strong> → <\/span>longen<\/strong> → <\/span>longaders<\/strong> → linkerboezem.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Functie: opnemen van zuurstof en afgeven van koolstofdioxide.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Grote bloedsomloop<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Linkerharthelft → <\/span>aorta<\/strong> → lichaam → <\/span>holle aders<\/strong> → rechterboezem.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Functie: zuurstof en voedingsstoffen naar de organen, afvalstoffen terug naar het hart.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Bloeddruk<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Systolische druk<\/strong> (bovendruk) → tijdens het samentrekken van de kamers.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Diastolische druk<\/strong> (onderdruk) → tijdens de hartpauze.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Wordt beïnvloed door:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Slagvolume<\/strong> (hoeveelheid bloed per hartslag).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hartfrequentie<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Weerstand<\/strong> in de bloedvaten (vernauwing\/verwijding).<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Kringlopen bij verschillende organismen<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Vissen<\/strong> → enkelvoudige bloedsomloop, bloed stroomt 1x per omloop door het hart.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Amfibieën en reptielen<\/strong> → dubbele bloedsomloop, maar deels gemengd bloed.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zoogdieren en vogels<\/strong> → dubbele bloedsomloop, volledig gescheiden → efficiëntste systeem.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n `,\r\n terms: [\r\n \"Bloedvatenstelsel \u2013 geheel van slagaders, aders en haarvaten\",\r\n \"Slagaders (arteri\u00ebn) \u2013 voeren bloed van het hart weg\",\r\n \"Arteriolen \u2013 kleine slagaders die vertakken naar haarvaten\",\r\n \"Haarvaten (capillairen) \u2013 dunne vaten voor uitwisseling van stoffen\",\r\n \"Aders (venen) \u2013 voeren bloed terug naar het hart\",\r\n \"Kleppen \u2013 zorgen voor eenrichtingsverkeer in aders\",\r\n \"Kleine bloedsomloop \u2013 hart \u2194 longen\",\r\n \"Grote bloedsomloop \u2013 hart \u2194 lichaam\",\r\n \"Bloeddruk \u2013 druk die het bloed uitoefent op de vaatwand\",\r\n \"Systolische druk \u2013 bovendruk tijdens kamersystole\",\r\n \"Diastolische druk \u2013 onderdruk tijdens hartpauze\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Het bloedvatenstelsel vervoert bloed door slagaders, haarvaten en aders. In de kleine bloedsomloop vindt gaswisseling plaats in de longen, in de grote bloedsomloop worden stoffen naar organen gebracht en afval teruggevoerd. Bloeddruk ontstaat door de pompkracht van het hart en de weerstand in de vaten, waardoor cellen steeds zuurstof en voeding krijgen.\"\r\n },\r\n\r\n {\r\n id: 5,\r\n title: \"De bloedvaten\",\r\n subtitle: \"Bouw en functies van slagaders, aders en haarvaten\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/ChatGPT-Image-17-aug-2025-16_44_45.png\", \/\/ \ud83d\udc48 vaste URL voor dit hoofdstuk\r\n summary: `\r\nHet <\/span>bloedvatenstelsel<\/strong> bestaat uit verschillende typen <\/span>bloedvaten<\/strong> die samen met het <\/span>hart<\/strong> zorgen voor een efficiënte circulatie van <\/span>bloed<\/strong> door het hele lichaam. Via deze vaten worden <\/span>zuurstof<\/strong>, <\/span>voedingsstoffen<\/strong>, <\/span>hormonen<\/strong> en <\/span>afvalstoffen<\/strong> getransporteerd. Elk type bloedvat heeft een eigen bouw en functie, aangepast aan de druk en de richting van de bloedstroom.<\/span><\/p>\r\n<h2>Slagaders (arteriën)<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Vervoeren bloed <\/span>van het hart weg<\/strong> naar de organen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hebben een <\/span>dikke wand<\/strong> met veel <\/span>spierweefsel<\/strong> en <\/span>elastisch bindweefsel<\/strong>, zodat ze bestand zijn tegen de hoge <\/span>bloeddruk<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hun binnenste laag heet het <\/span>endotheel<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De elasticiteit van slagaders zorgt voor een gelijkmatige doorstroming van bloed ondanks de pulserende hartslag.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Vertakken in steeds kleinere bloedvaten: <\/span>arteriolen<\/strong>, die uiteindelijk overgaan in <\/span>haarvaten<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Aders (venen)<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Vervoeren bloed <\/span>naar het hart toe<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hebben een <\/span>dunnere wand<\/strong> dan slagaders, omdat de bloeddruk hier veel lager is.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De diameter van aders is groter dan die van slagaders.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Bevatten <\/span>kleppen<\/strong> die terugstromen van bloed verhinderen – vooral in de benen is dit essentieel.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Het bloed wordt voortgestuwd door de werking van de <\/span>spierpomp<\/strong>: het samentrekken van skeletspieren drukt de aders samen, waardoor het bloed richting het hart stroomt.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Haarvaten (capillairen)<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zeer kleine bloedvaten die slagaders met aders verbinden.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hun wanden bestaan slechts uit <\/span>één laag endotheelcellen<\/strong> → ideaal voor de <\/span>uitwisseling van stoffen<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hier worden <\/span>zuurstof<\/strong> en <\/span>voedingsstoffen<\/strong> afgegeven aan de cellen en worden <\/span>afvalstoffen<\/strong> en <\/span>koolstofdioxide<\/strong> opgenomen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Door de hoge druk in de haarvaten wordt een deel van het plasma met opgeloste stoffen naar buiten geperst → dit vormt de <\/span>weefselvloeistof<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Weefselvloeistof speelt een belangrijke rol in de uitwisseling van stoffen tussen cellen en bloed.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Speciale bloedvaten<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Poortader<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Voert bloed van de <\/span>darmen<\/strong>, <\/span>maag<\/strong> en <\/span>milt<\/strong> naar de <\/span>lever<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Dit bloed bevat veel <\/span>voedingsstoffen<\/strong> die zijn opgenomen tijdens de <\/span>resorptie<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De lever verwerkt, slaat op of breekt deze stoffen af voordat ze verder door het lichaam verspreid worden.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kransslagaders en kransaders<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kransslagaders<\/strong> voorzien de hartspier van zuurstof en voedingsstoffen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kransaders<\/strong> voeren koolstofdioxide en afvalstoffen af.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Verstopping kan leiden tot een <\/span>hartinfarct<\/strong>.<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Nierslagaders en nieraders<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Nierslagaders<\/strong> brengen bloed naar de nieren, waar het gefilterd wordt.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Nieraders<\/strong> voeren gezuiverd bloed terug naar de <\/span>holle aders<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Vergelijking slagaders, aders en haarvaten<\/strong><\/h2>\r\n<table>\r\n<tbody>\r\n<tr>\r\n<td>\r\nKenmerk<\/strong><\/p>\r\n<\/td>\r\n<td>\r\nSlagaders<\/strong><\/p>\r\n<\/td>\r\n<td>\r\nAders<\/strong><\/p>\r\n<\/td>\r\n<td>\r\nHaarvaten<\/strong><\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<tr>\r\n<td>\r\nBloedstroom<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<td>\r\nVan hart weg<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<td>\r\nNaar hart toe<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<td>\r\nTussen beide<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<tr>\r\n<td>\r\nWand<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<td>\r\nDikker, elastisch<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<td>\r\nDunner, minder elastisch<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<td>\r\nZeer dun (1 cellaag)<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<tr>\r\n<td>\r\nKleppen<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<td>\r\nAfwezig<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<td>\r\nAanwezig<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<td>\r\nAfwezig<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<tr>\r\n<td>\r\nDruk<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<td>\r\nHoog<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<td>\r\nLaag<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<td>\r\nZeer laag<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<tr>\r\n<td>\r\nFunctie<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<td>\r\nTransport bij hoge druk<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<td>\r\nTerugvoer bij lage druk<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<td>\r\nUitwisseling stoffen<\/span><\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n <\/p>\r\n `,\r\n terms: [\r\n \"Slagaders (arteri\u00ebn) \u2013 vaten die bloed van het hart wegvoeren\",\r\n \"Arteriolen \u2013 kleinere slagaders die naar haarvaten leiden\",\r\n \"Aders (venen) \u2013 vaten die bloed terugvoeren naar het hart\",\r\n \"Haarvaten (capillairen) \u2013 vaten waar uitwisseling van stoffen plaatsvindt\",\r\n \"Endotheel \u2013 binnenbekleding van bloedvaten\",\r\n \"Kleppen \u2013 voorkomen terugstromen van bloed in aders\",\r\n \"Spierpomp \u2013 samentrekkende spieren die bloed voortstuwen in aders\",\r\n \"Weefselvloeistof \u2013 vocht dat uit haarvaten treedt voor uitwisseling\",\r\n \"Poortader \u2013 bloedvat dat voedingsstoffen van darmen naar de lever voert\",\r\n \"Kransslagaders en -aders \u2013 voorzien het hart zelf van bloed\",\r\n \"Nierslagaders en -aders \u2013 voeren bloed naar en van de nieren\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Slagaders voeren bloed onder hoge druk van het hart weg, aders brengen het terug met hulp van kleppen en de spierpomp, en haarvaten zorgen voor uitwisseling van stoffen. Speciale bloedvaten, zoals de poortader, kransslagaders en niervaten, hebben elk hun eigen functie. Samen vormen ze een effici\u00ebnt transportnetwerk voor voeding, zuurstof en afvalstoffen.\"\r\n },\r\n\r\n\r\n {\r\n id: 6,\r\n title: \"Weefselvloeistof en lymfe\",\r\n subtitle: \"Schakel tussen bloed en cellen\",\r\n image: \"https:\/\/biologiehuis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/ChatGPT-Image-17-aug-2025-16_44_52.png\", \/\/ \ud83d\udc48 vaste URL voor dit hoofdstuk\r\n summary: `\r\nHet <\/span>bloedvatenstelsel<\/strong> kan niet alle cellen direct bereiken. Daarom wordt een deel van het <\/span>bloedplasma<\/strong> met opgeloste stoffen door de wanden van de <\/span>haarvaten<\/strong> geperst. Dit vocht wordt <\/span>weefselvloeistof<\/strong> genoemd en speelt een belangrijke rol in de uitwisseling van stoffen. Het deel dat niet terugkeert in de haarvaten, wordt opgenomen door <\/span>lymfevaten<\/strong> en heet vanaf dat moment <\/span>lymfe<\/strong>.<\/span><\/p>\r\n<h2>Ontstaan en functie van weefselvloeistof<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Aan het <\/span>begin van een haarvat<\/strong> is de <\/span>bloeddruk<\/strong> hoger dan de druk in de omliggende weefsels.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hierdoor wordt vocht met opgeloste stoffen naar buiten geperst → dit heet <\/span>filtratie<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Het vocht dat buiten de haarvaten komt, heet <\/span>weefselvloeistof<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Weefselvloeistof bevat:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zuurstof<\/strong> en <\/span>voedingsstoffen<\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Hormonen<\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Kleine <\/span>plasma-eiwitten<\/strong> (bijv. <\/span>antistoffen<\/strong>)<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Soms <\/span>witte bloedcellen<\/strong><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\nFunctie:<\/strong><\/p>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Cellen nemen voedingsstoffen en zuurstof op via <\/span>diffusie<\/strong> of <\/span>actief transport<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Koolstofdioxide<\/strong> en andere <\/span>afvalstoffen<\/strong> worden afgegeven aan de weefselvloeistof.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Zo vormt het een tussenschakel tussen bloed en lichaamscellen.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Afvoer van weefselvloeistof<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Aan het <\/span>einde van een haarvat<\/strong> is de bloeddruk lager.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Door de hogere <\/span>colloïd-osmotische druk<\/strong> van het <\/span>bloedplasma<\/strong> wordt ongeveer 90% van de weefselvloeistof weer opgenomen in de haarvaten → dit heet <\/span>absorptie<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Het resterende vocht stroomt de <\/span>lymfevaten<\/strong> in en wordt <\/span>lymfe<\/strong> genoemd.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Lymfe en lymfevatenstelsel<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Lymfe<\/strong> bevat:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Koolstofdioxide en afvalstoffen<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Een deel van de zuurstof en voedingsstoffen<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Antistoffen<\/strong> en soms <\/span>witte bloedcellen<\/strong> <\/strong><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Lymfevaten<\/strong> hebben <\/span>kleppen<\/strong> om te zorgen dat lymfe één kant op stroomt.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">De <\/span>spierpomp<\/strong> (samentrekkende spieren rond de vaten) drijft de lymfestroom aan.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Uiteindelijk komt de lymfe terecht in de <\/span>lymfestam<\/strong> en wordt teruggevoerd naar het <\/span>bloedvatenstelsel<\/strong>.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Lymfeklieren<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Liggen op plaatsen waar veel lymfe samenkomt (bijv. hals, oksels, liezen).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Filteren de lymfe en verwijderen <\/span>ziekteverwekkers<\/strong> en afwijkende cellen.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Spelen een rol in het <\/span>afweersysteem<\/strong>:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Witte bloedcellen<\/strong> in lymfeklieren maken <\/span>antistoffen<\/strong> aan.<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Ze ruimen bacteriën en virussen op.<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n<h2>Oedeem<\/strong><\/h2>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Wanneer er te veel <\/span>weefselvloeistof<\/strong> achterblijft in de weefsels, ontstaat <\/span>oedeem<\/strong> (vochtophoping).<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Oorzaken kunnen zijn:<\/span> <\/span><\/li>\r\n<ul>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Te hoge <\/span>bloeddruk<\/strong><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Te lage <\/span>eiwitconcentratie<\/strong> in het bloedplasma<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Afsterven van cellen bij infecties<\/span><\/li>\r\n<li style=\"font-weight: 400;\">Verstopping van <\/span>lymfevaten<\/strong> (bijv. na een operatie of door parasieten)<\/span> <\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/ul>\r\n `,\r\n terms: [\r\n \"Weefselvloeistof \u2013 vocht dat zich tussen de cellen bevindt\",\r\n \"Filtratie \u2013 uittreden van vocht door bloeddruk uit haarvaten\",\r\n \"Absorptie \u2013 opname van vocht door osmotische druk aan het eind van haarvaten\",\r\n \"Collo\u00efd-osmotische druk \u2013 druk veroorzaakt door plasma-eiwitten\",\r\n \"Lymfe \u2013 weefselvloeistof die in lymfevaten wordt opgenomen\",\r\n \"Lymfevaten \u2013 vaten die lymfe vervoeren en kleppen bevatten\",\r\n \"Lymfeklieren \u2013 filterstations die ziekteverwekkers verwijderen\",\r\n \"Oedeem \u2013 vochtophoping door verstoring van de balans in vochtuitwisseling\"\r\n ],\r\n moreTermsUrl: \"http:\/\/begrippen.biologiehuis.com:3000\/index.html\",\r\n tldr: \"Weefselvloeistof ontstaat wanneer plasma uit haarvaten treedt en vormt de schakel tussen bloed en cellen. Het grootste deel keert terug in de haarvaten, de rest stroomt als lymfe door lymfevaten met kleppen. Lymfeklieren filteren ziekteverwekkers en ondersteunen de afweer. Als de balans verstoord raakt, kan oedeem (vochtophoping) ontstaan.\"\r\n }\r\n ]\r\n };\r\n\r\n \/\/ ====== APP LOGICA ======\r\n const els = {\r\n bookTitle: document.getElementById('bookTitle'),\r\n chapterBadge: document.getElementById('chapterBadge'),\r\n chapterSub: document.getElementById('chapterSub'),\r\n pageIndicator: document.getElementById('pageIndicator'),\r\n progressBar: document.getElementById('progressBar'),\r\n chapterTitle: document.getElementById('chapterTitle'),\r\n chapterSubtitle: document.getElementById('chapterSubtitle'),\r\n summaryBody: document.getElementById('summaryBody'),\r\n termsList: document.getElementById('termsList'),\r\n moreTerms: document.getElementById('moreTerms'),\r\n tldrBody: document.getElementById('tldrBody'),\r\n chapterCounter: document.getElementById('chapterCounter'),\r\n prevBtn: document.getElementById('prevBtn'),\r\n nextBtn: document.getElementById('nextBtn'),\r\n chapterImage: document.getElementById('chapterImage'),\r\n chapterImageWrap: document.getElementById('chapterImageWrap'),\r\n };\r\n\r\n function getChapterIndexFromURL(){\r\n const url = new URL(window.location);\r\n const h = parseInt(url.searchParams.get('h') || url.hash.replace('#h=',''));\r\n const idx = isFinite(h) && h>0 ? h-1 : 0;\r\n return Math.max(0, Math.min(BOOK.chapters.length-1, idx));\r\n }\r\n\r\n let currentIndex = getChapterIndexFromURL();\r\n\r\n function updateURL(){\r\n const h = currentIndex + 1;\r\n const url = new URL(window.location);\r\n url.searchParams.set('h', String(h));\r\n history.replaceState({}, '', url);\r\n document.title = `${BOOK.title} \u2013 Basisstof ${h}`;\r\n }\r\n\r\n function render(){\r\n const total = BOOK.chapters.length;\r\n const ch = BOOK.chapters[currentIndex];\r\n\r\n els.bookTitle.textContent = BOOK.title;\r\n els.chapterBadge.textContent = `Basisstof ${ch.id}`;\r\n els.chapterSub.textContent = ch.title;\r\n\r\n els.chapterTitle.textContent = ch.title;\r\n els.chapterSubtitle.textContent = ch.subtitle || '';\r\n els.summaryBody.innerHTML = ch.summary;\r\n\r\n \/\/ Afbeelding per hoofdstuk invullen of het hele blok verbergen\r\n if (ch.image) {\r\n els.chapterImage.src = ch.image;\r\n els.chapterImage.alt = `Illustratie bij: ${ch.title}`;\r\n els.chapterImageWrap.style.display = 'block';\r\n } else {\r\n els.chapterImage.src = '';\r\n els.chapterImageWrap.style.display = 'none';\r\n }\r\n\r\n els.termsList.innerHTML = (ch.terms||[]).map(t => `<li>${t}<\/li>`).join('');\r\n els.moreTerms.href = ch.moreTermsUrl || '#';\r\n\r\n els.tldrBody.innerHTML = `${ch.tldr||''}<\/p>`;\r\n\r\n els.pageIndicator.textContent = `${ch.id} \/ ${total}`;\r\n els.chapterCounter.textContent = `Basisstof ${ch.id} van ${total}`;\r\n els.progressBar.style.width = `${(ch.id\/total)*100}%`;\r\n\r\n els.prevBtn.disabled = currentIndex === 0;\r\n els.nextBtn.disabled = currentIndex === total-1;\r\n\r\n updateURL();\r\n }\r\n\r\n function go(delta){\r\n const next = currentIndex + delta;\r\n if(next < 0 || next >= BOOK.chapters.length) return;\r\n currentIndex = next; render();\r\n \/\/ verplaats focus netjes\r\n document.getElementById('main').focus({preventScroll:true});\r\n }\r\n\r\n els.prevBtn.addEventListener('click', () => go(-1));\r\n els.nextBtn.addEventListener('click', () => go(1));\r\n\r\n document.addEventListener('keydown', (e) => {\r\n if(e.key === 'ArrowLeft') { go(-1); }\r\n if(e.key === 'ArrowRight'){ go(1); }\r\n });\r\n\r\n \/\/ Initial render\r\n render();\r\n <\/script>\r\n<\/body>\r\n<\/html>\r\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Samenvatting \u2013 Boek Ga naar inhoud Titel van het boek Basisstof 1 1 \/ 1 Hoofdstuknaam Korte inleiding of doel van dit hoofdstuk. Belangrijke begrippen Meer begrippen \u2192 Kort samengevat Vorige Basisstof 1 van 1 Volgende<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"folder":[33],"class_list":["post-575","page","type-page","status-publish","hentry"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/575","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=575"}],"version-history":[{"count":33,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/575\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2837,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/575\/revisions\/2837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=575"}],"wp:term":[{"taxonomy":"folder","embeddable":true,"href":"https:\/\/biologiehuis.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ffolder&post=575"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}